Jastar gematologııany tańdamaıdy
Gematologııa – qan jáne qan túzilý júıesin, qurylysy men qyzmetin zertteıtin, túrli qan aýrýlaryn anyqtap, emdeıtin medısınanyń bir salasy. Mamandardyń aıtýynsha, qan aýrýlarynyń túri kóbeıgen. Ásirese, sońǵy kezde júkti áıelderde folat sıklynyń, qannyń uıý sapasynyń buzylýy (antıfosfolıpıd sındromy), aplastıkalyq anemııa sııaqty aýrýlar jıilep ketken. Mundaı qan taldaýyn jasaýǵa eshbir emhananyń múmkindigi jetpeıtinin alǵa tartqan dárigerler naýqastardy jeke klınıkalar men laboratorııalarǵa aqyly ótýge jiberetinin jasyrmaıdy.
«Qazaqstandyq gematolog dárigerler qoǵamy» respýblıkalyq qoǵamdyq birlestiginiń prezıdenti Irına Pıvovarovanyń aıtýynsha, elimizde gematolog mamandar tapshy. Buǵan qosa qan aýrýlarynyń dıagnostıkasy, ásirese genetıkalyq taldaý jasaý jetkilikti deńgeıde emes. «Qazaqstandaǵy gematologııanyń eń úlken problemasy – bilikti mamandardyń jetispeýi. Ásirese bul óńirlerde anyq baıqalady. Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń resmı málimetine súıensek, qazirgi kezde respýblıka boıynsha 83 eresekter gematology bar. Jastar gematologııa sııaqty qıyn mamandyqty kóp tańdaı bermeıdi. Gematologtardy daıyndaý rezıdentýradan bastalady. Ol úlken eńbekti, uzaq oqýdy qajet etedi. Onyń ústine motıvasııa jetispeıdi. Sońǵy jyldardaǵy densaýlyq saqtaý salasy mamandaryna degen halyqtyń teris pikiri, jalaqynyń azdyǵy jastardyń bul salaǵa barýyna tusaý bolyp otyr. Ekinshiden, qoljetimdi dıagnostıkanyń bolmaýy. Ásirese ambýlatorııalyq deńgeıde. Úshinshi másele – aımaqtarǵa resýrstardyń birdeı bólinbeýi. Bul problemalardyń barlyǵyn básekelestikti arttyrý arqyly ǵana sheshýge bolatyn shyǵar», deıdi Irına Pıvovarova.
Júkti áıel 150-den astam analız túrin tapsyrýy tıis
«Aıaǵy aýyr áıel 150-den astam analız túrin tapsyrýy tıis. Biraq oǵan ár áıeldiń júktilik kezindegi jaǵdaıyna baılanysty ǵana jiberiledi. Iаǵnı, osy 150 túrli qan taldaýynyń barlyǵynan ótý mindetti degendik emes.
Mysaly, kóp kezdesetin qan aýrýy – trombofılııanyń tuqym qýalaıtyn túri. Mundaı naýqasty qan taldaýyna jiberýden buryn dárigerler júkti áıeldiń aýrý tarıhyn jaqsylap teksergeni durys. Adamnyń ómiri tikeleı qanmen baılanysty ekeni anyq. Máselen, Qazaqstanda onkogematologııalyq aýrýlarǵa shaldyqqandardyń teń jartysy bes jyl ǵana ómir súre alady. О́kinishke qaraı kóptegen qan aýrýy túrleriniń aldyn alýǵa múmkindik joq. О́ıtkeni ol kenetten paıda bolady nemese tuqym qýalaý jolymen keledi. Sondyqtan óz betimen emdelýdi doǵaryp, dárigerdiń nusqaýlyǵymen tıisti analızderdi ýaqtyly tapsyryp otyrǵan jón. Bul aýrýlardyń emi ambýlatorııalyq jáne stasıonarlyq túrde de júrgizile beredi», degen elimizdiń bas gematology I.Pıvovarova júktilik kezinde dárigerdiń sózsiz baqylaýynda bolý kerektigin eskertedi.
Astana qalasy №1 perınataldyq ortalyq dırektorynyń ambýlatorııalyq qyzmet boıynsha orynbasary, akýsher-gınekolog Janerke Ajetova qazir júkti áıelderde qan aýrýlarynyń túri kóbeıgendikten gematologtarǵa jıi jiberiletinin, tipti keı jaǵdaıda júktilikti saqtap qalý úshin olarmen toǵyz aı boıy birge jumyla jumys isteıtinin aıtady. «Boıǵa bala bitkennen bastap qan aınalymynda óte úlken ózgerister bolady. Eń aldymen qan qoıýlanady. Keı kezde kompensatorly gıperkoagýlıasııa patologııalyq kezeńge ótip ketedi de, asqynýlar paıda bolady. Jyl saıyn aýrýdyń túrleri de kóbeıip keledi. Sońǵy kezde qannyń uıý sapasynyń buzylýy, ıaǵnı antıfosfolıpıd sındromy jıi kezdesip júr. Ony qanshalyqty erte anyqtasaq, júktilikti sońyna deıin saqtap qalýǵa sonshalyqty múmkindik alamyz. 20 jyl buryn gematologqa tek aýyr dárejede anemııasy bar áıelderdi ǵana jiberetinbiz. Qazirgi kezde, ókinishke qaraı temir jetispeýshiligi bar anemııa, aralas anemııa kóbeıip ketti. Hattama boıynsha anemııasy bar bolashaq ana mindetti túrde gematologtyń keńesin alýy shart. Aplastıkalyq anemııa da buǵan deıin óte sırek kezdesetin. Qazir ortalyǵymyzda bes áıel osyndaı dıagnozben tirkeýde tur. Buryn mindetti túrde júktilikti úzip, bala kóterýge tyıym salynatyn. Qazir olar akýsher-gınekolog jáne gematolog mamannyń bastan-aıaq baqylaýynda bolýynyń arqasynda, aman-esen bosanyp jatyr. Budan basqa gendik ózgeristerden paıda bolatyn folat sıklynyń buzylýy kóbeıýde. Bul birneshe ret túsik tastaǵan áıelderde bolady», deıdi Janerke Ajetova.
Akýsher-gınekologtyń aıtýynsha, bosanǵannan keıin de túrli qan aýrýlary paıda bolady. Mysaly, bosanǵannan keıin tromboembolııalyq asqynýlar da óte jıi anyqtalýda. Osyndaı asqynýlardan qaıtys bolǵan analardyń sany respýblıka boıynsha artyp keledi. «Astana qalasyndaǵy medısınalyq oqý oryndary, Ana men bala ulttyq ǵylymı ortalyǵy jáne basqa da ortalyqtar elorda dárigerlerine júkti áıelderdiń qanynyń tym qoıýlanýyna dıagnostıka jasaýdy, oǵan qarsy dáriler berýdi úıretti. Bizdiń bólimde mundaı naýqastar óte kóp. Biz olarǵa enoksaparın, fraksıparın sııaqty preparattardy taǵaıyndaımyz», deıdi J.Ajetova.
Janerke Raqymbaıqyzynyń aıtýynsha, gematolog arqyly jiberiletin qan taldaýlarynyń barlyǵy tegin medısınalyq kómek qyzmetine jatady. Alaıda eshbir emhanada dál osy analızderdi anyqtaýǵa qaýqar joq. Sondyqtan da naýqastar múmkindigi mol jeke klınıkalarǵa baryp aqyly analız tapsyrýǵa májbúr. «Júkti áıelder 1000-nan asa tegin tekserilýlerden ótýi tıis. Biraq ony tolyqtaı júrgizetin jaǵdaı eshqandaı emhanada joq. Joǵaryda men aıtqan qan taldaýlarynyń barlyǵy sırek kezdesetin analızderdiń túrine jatady. Sondyqtan da olar jeke klınıkalarǵa nemese laboratorııalarǵa aqyly tapsyrady. Mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý kiretin bolsa bulardyń barlyǵy sheshiletin edi. Sondyqtan da jańa júıeni asyǵa kútip otyrmyz. Bul barlyq damyǵan elderde qoldanysta», deıdi ol.
Gınekolog qan aýrýlarynyń kóbeıýi eń aldymen, durys tamaqtanbaýdan, ıaǵnı gazdy sýsyndar men gendik modıfıkasııalanǵan ónimderdi únemi tutynýdan paıda bolady dep túsindirdi. Ekinshi sebep – qozǵalystyń bolmaýy. Sondyqtan mamandar bala súıgisi kelgen árbir erli-zaıypty júktilikke durys daıyndalýy kerek ekenin eskertedi. Sonda ǵana ana men bala ólimi azaıyp, kemtar bala az týylar edi degen oıyn aıtqan Janerke Raqymbaıqyzy júktilikke daıyndyq týraly saýatty arttyrýǵa arnalǵan aqparat eshbir tele-radıo baǵdarlamalarda aıtylyp, baspasózderde jazylmaıtynyna qynjylady.
Atqarylar jumys alda
Elimizde gematologııanyń eresekterge jáne balalarǵa arnalǵan eki túri bar. Balalar gematologııasy sońǵy jyldary arnaıy mamandyq bolyp bólingen. Balalar onkologııasy men gematologııasyn Astana qalasyndaǵy «Universiti Medical Center» korporatıvtik qorynyń Ana men bala ulttyq ǵylymı ortalyǵy jáne Almatydaǵy Pedıatrııa jáne balalar hırýrgııasy ǵylymı ortalyǵy júrgizedi. Eresekter gematologııasy boıynsha ár aımaqta qan aýrýlaryna shaldyqqan naýqastarǵa arnalǵan arnaıy kabınetter bar. Sondaı-aq Ulttyq ǵylymı onkologııa jáne transplantologııa ortalyǵy men Onkologııa jáne radıologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýty – elimizdegi eresekter gematologııasy boıynsha jumys isteıtin eń úlken eki ortalyq. Al Almatydaǵy Kardıologııa jáne ishki aýrýlar ǵylymı-zertteý ınstıtýty men Respýblıkalyq dıagnostıkalyq ortalyq naýqastardy baqylaýmen aınalysady. Irına Pıvovarova Qazaqstandaǵy gematologııanyń deńgeıi TMD elderimen salystyrǵanda ortasha ekenin aıtady. Búginde súıek kemigin transplantasııalaý osy salanyń eń úlken jetistigi bolyp otyr. Buǵan naýqastardyń ambýlatorııalyq deńgeıde qajetti dári-dármekpen qamtamasyz etilgenin qosýǵa bolady. Alaıda 82 mln halqy bar Germanııada 50 onkogematologııa ortalyǵy jumys isteıtinin eskersek, bizdiń elde bul sala boıynsha atqarylatyn jumys kóp ekenin ańǵarýǵa bolady.
Maıgúl SULTAN,
«Egemen Qazaqstan»
