Borjaqty – Ersaı temirjol jelisi
Bul – árıne, otandyq ekonomıkaǵa jáne el terrıtorııasy arqyly ótetin halyqaralyq logıstıkaǵa tyń serpin berdi. Osy mańyzy joǵary júk dáliziniń qurylysyna sholý jasap kórelik.
Eń aldymen, 2014 jyly Borjaqty – Ersaı temirjol jelisiniń qurylysy bastaldy. Bul jol arqyly júkti Kaspıı teńizindegi Quryq portyna jetkizý josparlandy. Shoıyn joldyń jańa jelisi 2016 jyly paıdalanýǵa berildi. Uzyndyǵy 16 shaqyrymǵa jýyq jol Quryq portyn Mańǵyshlaq – О́zen jelisine janasatyn temirjol magıstralimen jalǵady. Osy arqyly temirjol jelisi basty jáne quıma júkterdi mýltımodaldi tasymaldaýdy qamtamasyz etip, tranzıtti júk aǵynyn arttyrdy. Sondaı-aq bul Kaspıı arqyly batys baǵyttaǵy eksporttyq áleýetti kóterýge de yqpal etedi. Sonymen birge bul jobany júzege asyrý eýropalyq naryqqa shyǵatyn tikeleı dálizdi ashýǵa múmkindik berdi. Jańa jeliniń ótkizý múmkindigi shamamen jylyna 5 mln tonnany quraıdy. Temirjol kóligimen tasymaldaý júıesiniń jolǵa qoıylýy tranzıttik júkterdiń jetkizilý kólemin arttyryp, batys baǵyttaǵy taýar eksporty júıesin ońtaılandyrdy jáne transeýropalyq dálizdi halyqaralyq jelilermen jalǵaıdy. Bul júkti jetkizý ýaqyty men qashyqtyǵyn meılinshe qysqartady.
Quryq portynyń alǵashqy kezekte iske qosylǵan kesheniniń qurylysy 2015 jyldyń sáýir aıynda bastalǵan bolatyn. 2016 jyldyń 6 jeltoqsanynda Memleket basshysynyń qatysýymen ótken telekópirde temirjol quramymen qosyp, atalǵan nysannyń alǵashqy kesheni berildi. «Quryq – bizdiń Kavkaz ben Eýropaǵa shyǵar jolymyz. Bul bizdiń uzaq kútken, jańǵyrýǵa arnalǵan óte kerek jobamyz», degen-di Prezıdent N.Nazarbaev telekópirde.
Elbasyna temirjol men porttyq ınfraqurylym qurylysynyń aıaqtalǵany jáne alǵashqy temirjol quramyn júrgizý daıyndyǵynyń aıaqtalǵany týraly baıandaldy. Telekópir barysynda vagondardy paromǵa tıeý bastaldy.
2017 jyly 6 jeltoqsanda Memleket basshysynyń qatysýymen ótken jalpyhalyqtyq telekópir aıasynda testilik rejimde Quryq portynda keme kiretin gıdrotehnıkalyq qurylymymen avtokólik pırsi iske qosyldy.
«Biz parom jaǵalaýyn ashtyq. Bıyl avtokólik paromy men Quryq porty Quryq – Baký – Grýzııa – Túrkııa, Bosfor arqyly Eýropa baǵytyn ashýǵa daıyn. Biz endi Qazaqstannyń qurlyqtaǵy el bolǵanymen Parsy shyǵanaǵyn qosqanda barlyq teńizge shyǵa alatyn el ekenin aıta alamyz», degen bolatyn Elbasy telekópir barysynda.
Mamandar avtokólik pırsi astyndaǵy teńiz akvatorııin tereńdetý jumystaryn tekserdi. Bul avtokólik transportynda júkti aýystyryp tıeýge múmkindik berdi. Uzyndyǵy 174 metrlik avtokólik pırsi salyndy. О́tkizý pýnkti jáne avtokólikti radıasııalyq baqylaý júıesi, jolaýshylardy ótkizý beketi boıynsha birqatar jumys atqaryldy. Avtokólik ınfraqurylymy retinde kedendik rásimdeý ǵımaraty, ýaqytsha saqtaý qoımasymen birge tolyǵymen tekseretin ǵımarat nysandary paıdalanýǵa berildi. Sondaı-aq porttyń ákimshilik jáne óndiristik ǵımarattary, suryptaý stansasy salynyp, shaǵyn transformator podstansalaryn montajdaý jumystary oryndaldy.
Jeti mıllıon tonna júk ótkizýge qabiletti
2017 jyldyń 19 qazanynda Quryq portynyń temirjol paromy termınalynda is bastalǵannan bergi alǵashqy mıllıon tonna júkti tıeý sátimen oryndaldy. Jalpy, byltyr barlyǵy 1,5 mln tonna júk tıelip, 320 keme múıiske toqtady. О́tken jyldyń sońynda Quryq portynan «Ázerbaıjandyq Kaspıı teńizi parahody» JAQ-tyń Ro-Ro túrindegi «Bıastıakar Gara Garaev» kemesimen alǵash ret jeńil jáne júk kólikteri jiberildi. Keme bortyna 27 júk, 1 jeńil avtokólik jáne 30 jolaýshy qabyldandy. Uzyndyǵy 125,25 jáne eni 16,22 metr bolatyn kemeniń júk kóterimdiligi 3463 tonnany quraıdy. Al bıylǵy 7 aıda 1,2 mln tonnadan astam júk tıeldi. Parom kesheni astyq, munaı ónimderi, tyńaıtqyshtar, hımıkattar jáne basqa da júk túrlerin tıeýge baǵyttalǵan. Avtomobıldi parom termınalynyń qyzmet kórsetý qýaty táýligine 6 parom jáne jylyna 2 mln tonna júkke jetedi. Jalpy port jylyna 6 mln tonnadan asa júk tıeýdi qamtamasyz ete alady.
Parom keshenine sý akvatorııi nysany quramyna operasııalyq jáne manevrlik akvatorıı, temirjol paromdaryn qabyldaý men óńdeýdi qamtamasyz etetin aılaq, jaǵalaýdaǵy ǵımarattar kesheni men termınal qyzmetin qamtamasyz etetin qyzmetterdi ornalastyrýǵa arnalǵan oryndar, teńizde júzý qaýipsizdigi jáne navıgasııamen qamtamasyz etetin qurylymdar men nysandar enedi.
Jalpy, port aýmaǵynda 4 beldeý bar. Atap aıtqanda, qaıta tıeý keshenderiniń operasııalyq beldeýi, tehnologııalyq operasııalardyń óndiristik beldeýi, jalpy porttyq nysandar beldeýi, jolaýshylar operasııalary beldeýi. Port oblys ortalyǵy Aqtaý qalasynan 70 shaqyrym qashyqtyqta ornalasqan. Eń jaqyn eldi meken – Quryq aýyly 17 shaqyrymda. 67 gektardan astam aýmaqta 2 aılaq bar. Aılaqtardyń uzyndyǵy 500 metrge jýyq. Al port akvatorııiniń tereńdigi 7 metrge deıin jetedi. Uzyndyǵy 170 metrge, eni 17,5 metrge deıin, sý túbine 4,5 metrge deıin boılaı batatyn kemelerdi qabyldaı alady.
Qurylysy úsh jylǵa sozylǵan parom kesheni avtokólik jáne temirjol quramdy júkterdi tıeýge qolaıly zamanaýı teńiz ınfraqurylymy bolyp qalyptasty. Sondyqtan bul portty Qazaqstan men Eýrazııa qurlyǵyndaǵy saýda aǵynynda otandyq logıstıkanyń jandanýyna jáne eldiń halyqaralyq kólik dálizi retindegi áleýeti men básekelestik qabiletin arttyrýǵa oń áser etken qundy jáne ózin tolyǵymen óteıtin jobalardyń biri deýge bolady.
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan»
