«7-20-25». Qarekettiń bereketi bola ma?

Alaıda qazirgidegideı demo­grafııalyq úrdis kezinde baspanasyz adamdar shoǵyryn azaıtý múmkin emes ekeni taǵy anyq. Iаǵnı, adam sany men turǵyn úıge degen muqtajdyq únemi ósý ústinde bolatyn úrdis eken. Bul jalpy álemdegi proporsııa. Ázirge azamattaryn tolyqqandy jekemenshik pátermen qamtyǵan el joq. Qazaqstan da álem elderi sııaqty turǵyndarynyń jaıly ómir súrip, jaryq ta jyly, ári jeke úıde turýy úshin jaǵdaı jasap otyrǵan memleket. Jyl saıyn elimizde baspanasyzdar legin azaıtý úshin mıllıondaǵan sharshy metrdi quraıtyn turǵyn úıler paıdalanýǵa beriledi. Baspanaǵa qol jetkizýdiń túrli baǵdarlamalary jasalady. Bir derek, Ortalyq Azııa boıynsha tıimdi ıpotekalyq nesıe saıasaty jolǵa qoıǵan elder tizimindegi kóshbasshy retinde Qazaqstan­dy aıtady. Biraq munyń bar­ly­ǵy bizdegi baspana másele­sin sheship tastaýǵa múmkin­dik berer emes. Ásirese qoǵamnyń ál­siz qorǵalǵan toby úshin jeke baspanaly bolý armanǵa aı­nalǵan. Muny ýrbanızasııa­ǵa ushyraǵan qoǵamnyń negizgi bas aýrýy dese de bolady. Biraq mem­leket áleýmet úshin únemi bet­burys jasaýǵa bel býyp otyr­ǵanyn da eskerýimiz kerek. Sondaı ádiletti sharanyń biri – Elbasynyń 5 áleýmettik bas­tamasy aıasyndaǵy «7-20-25» baǵdarlamasy. Endigi baǵdarlama boıynsha baspanaly bolýdyń jaı-japsaryna jurt qanyq, sondyqtan baǵdarlamanyń ózi jaıly emes, onyń júzege asyrylýyna qatysty izdenemiz.

Onyń ústine Elbasy Nursultan Nazarbaev bıylǵy «Qazaq­standyqtardyń ál-aýqa­ty­­nyń ósýi: tabys pen tur­mys sapasyn arttyrý» atty Jol­daýynda «Turǵyn úı ıpote­ka­synyń qoljetimdiligin arttyratyn jańa aýqymdaǵy «7-20-25» baǵdarlamasy qolǵa alyn­dy. Ákimderge jergilikti bıýd­jet esebinen jeńildetilgen ıpoteka boıynsha alǵashqy jarnany ishinara sýbsıdııalaý máse­lesin pysyqtaýdy tapsyramyn. Mundaı turǵyn úı sertıfı­kat­taryn berý biliktiligi jo­ǵary pedagogtar, medısına qyz­met­kerleri, polıseıler jáne óńirge qajetti basqa da mamandar úshin ıpo­tekanyń qoljetimdiligin art­tyrady» degen bolatyn. Eger Joldaý júktegen mindet naq­­ty nátıje beretin bolsa, buqa­ranyń biraz bóligi úshin baspana kiltin qolǵa alar kún alys emes sııaq­ty. Alaıda bul jerde bir negiz­gi máseleni eskerý kerek. Mem­leket turǵyn úıdi tegin ber­meıdi. Jalpy, qazirgi álemdegi eko­no­mıkalyq basymdyq alǵan damý modelinde áleýmet úshin «te­gin toqash» uǵymy umytylǵan. Iаǵnı, turǵyn úı qoljetimdiligi ár adam­nyń tabys mólsherine qaraı sheshiletin máselege aınaldy. Bul tipti gýmanızm talabyna qaıshy kelmeıtin úderis...

Taǵy qaıtalap aıtaıyq, Memle­ket basshysy usynǵan «7-20-25» baǵdarlamasy az qamtylǵan, ıaǵnı tabys mólsheri esepteýli áleý­mettik qoǵamǵa arnalǵan jo­ba. Demek, qoljetimdi bas­pa­na salý úshin memleket tip­ti shy­­ǵyn­ǵa batýǵa daıyn eken­di­gin jáne bul úrdistiń quryl­ys na­­ry­ǵy úshin emes, adam­dar­dyń ıgi­ligine arnalǵanyn da túsi­nýi­miz kerek. Ras, arnaıy baǵ­dar­la­ma boıynsha úı alýǵa úmit­ti bol­sańyz, ekinshi deńgeıli bank­ter usy­natyn sharttardy kórip tóbe shashyńyz tik turýy múm­kin. Tipti bastapqy tólem men jyldyq ústeme paıyzy azaı­ty­lyp, bólip tóleý jyldary uzartylǵan baǵdarlama úshin de az aqsha tólemeıtinińiz belgili. Biraq baspana muqtajdyǵyn báribir sheshýińiz kerek. Dál osy jerde memleket adamdardyń yńǵaıyna jyǵylyp, dıalogqa keldi deýge bolady. «Ákimderge jergilikti bıýdjet esebinen je­ńil­detilgen ıpoteka boıynsha al­ǵashqy jarnany ishinara sýbsıdııalaý máselesin pysyqtaýdy tapsyramyn...» degen Elbasynyń sózin esińizge túıip alyńyz. Biz naqty mysaldarmen jergilikti jerdegi jaǵdaıdy túsindirip berýge tyrysalyq. 

Máselen, Almaty oblysyn­daǵy turǵyn úı naryǵyndaǵy qazirgi ahýal boıynsha 42 myń adam páter kezeginde tur. Bul bıyl ǵana qurylys-montaj ju­­mys­tary 1,3 paıyzǵa ulǵa­ıyp, 454 myń sharshy metr tur­ǵ­yn úı paıdalanýǵa berilgen óńir­­­degi jaǵdaı. Demek, Jeti­sý­da jaqyn jyldary baspanasyz adam sany kóbeımese, azaımaıtyny anyq. Onyń ústine turǵyndardy baspanamen qamtý maqsatynda bastalǵan «7-20-25» baǵdarlamasynyń aımaqtaǵy aıaq alysy aýyz toltyryp aıtar­lyqtaı emes. Baǵdarlama júze­ge asa bastaǵaly jarty jyl­dan astam merzim ótse de, tur­ǵyn­dardan túsken ótinishti qanaǵat­tandyrý mardymsyz. Iаǵnı, ekinshi deńgeıli bankter arqyly jalpy quny 849 mln teńgeni quraıtyn baspana úshin 73 ótinim qabyldanyp, onyń ishinen 53 ótinim ǵana tıisti talapqa saı bolǵan. Al naqty berilgen páter sany tórteý ǵana eken... 

Sonda ne isteý kerek? Joǵa­ry­da memleket «7-20-25» mem­le­ket­tik baǵdarlamasyn óńir­ler­de ilgeriletýge qatysty naq­ty sharal­ar qabyldaǵanyn aıt­tyq. Osy maqsatta Almaty obly­sy­nyń ákimdigi baǵdarlama boıyn­sha ıpotekalyq qaryz alýshy­lar shyǵynynyń bir bóligin ózine ala otyryp, oblystaǵy bıýd­jettik qyz­metkerler úshin alǵashqy jar­nanyń jartysyn sýbsıdııa­lap, ósimsiz nesıe berý jaıyn qa­rastyrýda. Bul jóninde jaqynda óńir basshysy Aman­dyq Batalov pen «Baspana» ıpote­ka­lyq uıymy» AQ basqarma tór­a­ǵa­sy Qaırat Altynbekov bir­les­­ken memorandýmǵa qol qoıdy.

– Turǵyn úı kezeginde tur­ǵan­dar sanynyń kóptigine qara­mastan «7-20-25» baǵdarlamasy bizdiń óńirde belsendi júrgizi­lip jatqan joq. El boıynsha baǵ­dar­lamaǵa qatysýshylardyń Almaty oblysyndaǵy úlesi nebári 2 paıyzdy qurady. Aýdan, qala ákimderiniń bul baǵyttaǵy jumysy nashar, halyq arasynda túsindirý jumystary tıisti deńgeıde júrgizilmegen. Turǵyn úı baǵdarlamasyn júzege asyrý isine jappaı jedel kirisýimiz kerek. Sondyqtan oblystaǵy bıýd­jettik salada jumys isteıtin aza­mat­tarymyzǵa, sonyń ishin­de mu­ǵa­limderge, dárigerlerge qoldaý retinde alǵashqy jarnany sýbsıdııalaý týraly sheshim qabyldadyq, ıaǵnı 20 paıyzdyń 10 paıyzyn tóleýdi biz ózimizge alamyz. Ol úshin turǵyn úı sertıfıkaty túrinde qaıtarymdy negizde uzaq merzimge paıyzsyz nesıe beriledi. Bul iske biz 2 mlrd teńge qarjy baǵyttaımyz. Shamamen 500 myń sharshy metr bolatyn qoljetimdi turǵyn úı salynady, – deıdi «7-20-25» baǵ­darlamasynyń aımaqtaǵy júzege asýyna oraı túsinik bergen oblys ákimi Amandyq Batalov.

Jalpy, «7-20-25» baǵdarla­ma­sy boıynsha óńirde jyldyń sońyna deıin 589 páterli 17 úıdi iske qosý kózdelip otyr. Onyń ishinde Qarasaı aýdanynda 3 úı salý josparlanǵan bolsa, qazir onyń bireýi paıdalanýǵa berilgen. Al Talǵar aýdanynda josparlanǵan 9 kóppáterli úı, Taldyqorǵan qalasyndaǵy 3 kóppáterli úı jáne Qapsha­ǵaı qalasynda 2 úı qoldanys­qa qosyldy. Oblysta 706,6 myń sharshy metr turǵyn úı salý josparlanǵan bolsa, onyń 76,9 myń sharshy metri «Nurly jol» baǵdarlamasy boıynsha iske qosylmaq. Bul maqsatqa qazy­nadan 12,6 mlrd teńge bólingen.

Sóz júıesine oraı taǵy da Pre­zı­dent Nursultan Nazarbaev­tyń «Qazaqstan­dyq­tar­dyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen tur­mys sapasyn arttyrý» atty dástúrli Joldaýyna júginemiz. «Halyqtyń áleýmettik turǵydan álsiz toptary úshin iri qalalarda jaldamaly turǵyn úı qurylysyn ulǵaıtý qajet. Bul sharalar 250 myńnan astam otbasy úshin turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartýǵa múmkindik beredi. Bıýdjet ese­binen salynatyn jappaı qury­lys alańdaryna arnalǵan ın­je­nerlik ınfraqurylym júr­gizý­di qosa alǵanda, memleket bes jyl ishinde 650 myń otba­sy­ǵa nemese 2 mıllıonnan as­tam azamattarymyzǵa qoldaý kór­setedi» degen bolatyn Elbasy Jol­daýda. Demek, memleket tarapynan qolǵa alynǵan sharalar elimizdegi baspanaǵa muqtaj jandardyń sanyn azaıtýǵa naqty kóńil bólinip otyrǵandyǵyn kór­setedi. Bul, áýelgide aıtqany­myz­­daı, baspanamen tolyqtaı qam­­­tý úshin bizge áli de 50-60 jy­l­­­­daı ýaqyt kerektigi týraly qasań kózqarasty ózgertetin qare­­­ket. Osy qareket bereketti bolǵaı!

Qalmahanbet MUQAMETQALI,

«Egemen Qazaqstan»

Almaty oblysy