Álem • 12 Qarasha, 2018

«Túrkilerdiń atasyna» kórsetilgen qurmet

911 ret
kórsetildi
4 mın
oqý úshin

Bıyl qazirgi Túrkııa respýblıkasynyń negizin qalaǵan Mustafa Kemal Atatúriktiń qaıtys bolǵanyna 80 jyl tolyp otyr. Túgel túrkiniń atasy atanǵan qaıratkerdi búkil álem bolyp eske aldy. 

«Túrkilerdiń atasyna» kórsetilgen qurmet

Túrkııa osy kúndi jyl saıyn erekshe eske alyp, bir mınýttyq únsizdik jarııalaıdy. Bıyl da «Anyt qabır» basynda atalǵan data atalyp ótip, oǵan Túrkııanyń qazirgi Prezıdenti Rejep Taııp Erdoǵan qatysty. Sondaı-aq mınıstrler, oppozısııalyq partııalardyń kóshbasshylary men sot ınstansııalarynyń basshylary eske alý rásimine arnaıy keldi. Ystanbuldaǵy Taksım alańynda myńdaǵan adam jınaldy. Jınalǵan halyq Túrkııanyń ánurany – «Istıklal marshyn» oryndap, Respýblıkanyń negizin qalaýshy tulǵanyń eskertkishine gúl shoqtaryn qoıdy.

Qazaq eli de baýyrlas memlekettiń belgili tulǵasyna qurmet kórsetýden kende qalǵan emes. Osyǵan oraı Túrkııanyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Nevzat Ýıanyk myrza bastaǵan bir top azamat Astanadaǵy Atatúrik eskertkishine gúl shoqtaryn qoıyp, tuǵyrly tulǵaǵa taǵzym etti. Sondaı-aq Mustafa Kemaldyń ómiri týraly fılm kórsetildi. 

Jalpy, eki el arasyndaǵy baýyrlastyń tamyry tereń ekeni barshaǵa aıan. Sondaı-aq Atatúriktiń túgel túrkilerdiń taǵdyryna alańdaǵan aptal azamaty ekeni belgili. Ony myna oqıǵadan baıqaýǵa bolady.

Mustafa Kemal Atatúrik 1927 jyly Parlament minberinde turyp: «Keńes odaǵynda bizdiń aǵaıyndarymyz, qandas baýyrlarymyz bar. Biz solarmen baılanysty úzbeýimiz kerek. Biz soǵan daıyn bolýymyz kerek. Til degen bir kópir, tarıh bir kópir, mádenıet degen kópir, osy kópirlerdi qulatpaýymyz kerek. Sol baýyrlarymyzben biz óte jaqyn qarym-qatynasta bolýymyz kerek» degen eken. 

Túrkilerdiń atasy atanǵan qaıratker bul sózin ispen de dáleldeı bildi. Keńes úkimeti qurylyp, Goloshekınniń qandy tyrnaǵy búre bergende birtalaı qazaq bas saýǵalap, Qytaı asty. Altaı, Barkól, Saýan, Gáskól aımaqtarynan údere kóshken olar aldymen Gansý, Shynqaıǵa ótip odan Gımalaıa men Taqlamaqan shólinen asyp, Úndistan men Pákistan arqyly Túrkııaǵa taban tiregeni tarıhtan belgili. Atatúriktiń sol sózin qaperde ustaǵan Túrkııanyń basshylarynyń eline kóship kelgen baýyrlas halyqqa qonys berip, kómekteskenin Anadolydaǵy aǵaıyn esten shyǵarǵan emes. 

Budan bólek, shartaraptyń basqa bólikterinde de Túrkilerdiń atasyn eske alý rásimi erekshe atalyp ótti. Máselen, Beıjińdegi Túrkııa elshiliginde arnaıy shara uıymdastyrylyp, oǵan kóptegen túrik azamaty qatysty. Sonymen qatar Bakýdegi Túrkııa elshiliginde de Atatúrikti eske aldy. Anadolynyń Azerbaıjandaǵy elshisi Erkan Ozoral myrza bastaǵan elshilik qyzmetkerleri joǵary mektep oqýshylarymen kezdesti. 

Mustafa Kemaldyń týǵan jeri – Salonıkıde (qazirgi Grekııa) de qaıratkerge qurmet kórsetildi. Aıta keterligi, rásim Atatúrik týǵan úıde uıymdastyryldy. Shahardaǵy Túrkııanyń konsýly Orhan Iаlmannyń aıtýynsha, munyń mańyzy erekshe.

«Biz Mustafa Kemal Atatúrikti Túrkııanyń, álemniń ár túkpirinde eske alamyz. Alaıda ol týǵan úıde qurmetpen eske alýdyń mańyzy zor», dedi ol jıyn barysynda. 

Sondaı-aq eske alý rásimi Máskeýde, Bishkekte, Brıýsselde, Antverpende, Sofııada, Plovıvda, NATO-nyń ǵımaratynda, Saraevoda, Belgradta, Tıranada atalyp ótip, qaıratkerdiń eskertkishine gúl shoqtary qoıyldy. 

Túrkııa Respýblıkasynyń negizin qalap, onyń tuńǵysh Prezıdenti atanǵan Mustafa Kemal Atatúrik 1881 jyly Osman ımperııasynyń Salonıkı qalasynda dúnıege kelgen. Ol Túrkııa respýblıkasynyń 15 jyldyǵyna oraı el aralap júrgende 1938 jyly 10 qarasha kúni Ystanbulda qaıtys boldy. Qaıratkerdiń denesi Ankaraǵa jetkizilip, sondaǵy etnografııa murajaıyna jerlenedi. Al 15 jyldan keıin, ıaǵnı 1953 jyly qazirgi kesenesine kóshirildi. Bul kesene túrikshe «Anyt qabır» («Eskertkish qabir») dep atalady.

Sońǵy jańalyqtar