Ulttyq ekonomıka mınıstri T. Súleımenov osy jyldyń qańtar–qazan aılarynda Qazaqstan ekonomıkasy ósýdiń oń úrdisin saqtap otyrǵanyn atap ótti.
«JIО́ ósýi esepti kezeńde 4,1% qurady. Joǵary ınvestısııalyq belsendilik, ınflıasııanyń báseńdeýi, sondaı-aq ekonomıkanyń bazalyq salalarynda óndiristiń ulǵaıýy ekonomıkalyq ósýdiń negizgi faktorlary boldy», — dedi ulttyq ekonomıka mınıstri.
T. Súleımenovtyń aıtýynsha, ınvestısııalyq suranys bir qalypty qarqynmen ósip keledi. Negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalar 20,8% ósti. О́nerkásip óndirisi turaqty ósý úrdisin saqtap otyr. О́ńdeý ónerkásibiniń taý-ken óndirisi ónerkásibine qaraǵanda ozyq ósý qarqyndary esebinen ósim 4,7% qurady.
«О́ńdeý ónerkásibiniń ozyq ósýi, negizgi óńdeý salalarynda jınaqtalǵan ósý qarqyndarynyń saqtalýymen negizdeledi. Bul – mashına jasaý, munaıdy qaıta óńdeý, hımııa ónerkásibi jáne metallýrgııa ónimderin óndirý. Taý-ken óndirisi ónerkásibi 4,6% ósti. О́sý qarqyny temir kenin, kómir jáne lıgnıt, tabıǵı gaz, munaı jáne tústi metaldar óndirýdi ulǵaıtýmen negizdelgen», — dep túsindirdi T. Súleımenov.
Qurylys salasynyń serpini 4,1% dengeıinde turaqtady.
«О́sim turǵyn úılerdiń, ónerkásip obektileriniń quralysy, avtomobıl joldaryn qaıta jóndeý jáne Shymkent munaı óńdeý zaýytyn jańǵyrtý boıynsha jumystardyń ulǵaıýyna baılanysty boldy», — dedi ulttyq ekonomıka mınıstri.
Budan ózge, QR UEM derekterine sáıkes, ekonomıkanyń naqty sektorynyń keńeıýmen qatar ekonomıkanyń saýdalyq emes salasynyń shyǵarylymy da ulǵaıýda. Kórsetiletin qyzmetter 4% ósti. Negizgi salym saýda (7,2%) men kólik (4,5%)salalaryna tıesili.
Syrtqy saýda aınalymy turaqty ósý úrdisin saqtap otyr. 8 aıda ósý 21,6% qurady. Eksport 28,2% ósti. Bul munaıdy, AО́K ónimderin, munaı gazdaryn, alıýmınııdi jáne mys kenderin jetkizýdiń artýyna baılanysty.
Eńbek naryǵyndaǵy jaǵdaı burynǵydaı jaǵymdy bolyp qalýda. Osy jyldyń basynan bastap 414,5 myń adam jumysqa ornalastyryldy. Jalaqy bir qalypty qarqynmen ósýde. Osy jylǵy qańtar–qyrkúıekte ortasha aılyq jalaqy 158,2 myń teńgege deıin ulǵaıdy. Baǵalaý boıynsha naqty kóriniste 1,9% ósti. Jalaqynyń ósýi jáne ınflıasııalyq prosessterdiń báseńdeýiniń aıasynda naqty aqshalaı tabys osy jylǵy qańtar–tamyz aılarynda 3,5% ósti.
Ulttyq bank tóraǵasy D. Aqyshev 2018 jylǵy qazan aıynda ınflıasııa 0,4% quraǵanyn aıtty, bul kútilgen boljamnan tómen kórsetkish. Nátıjesinde ınflıasııa jyldyq mánde 5,3% deıin tómendedi, bul kórsetkish 2017 jylǵy qazanda 7,7% quraǵan edi. Bul 2015 jyldan bastap jyldyq ınflıasııanyń eń tómengi kórsetkishi. Inflıasııanyń tómengi kórsetkishteri jyl sońynda jyldyq ınflıasııany 5-7% dálizinde saqtaýǵa múmkindik beredi.
Ulttyq bank qazan aıynda bazalyq mólsherlemeni 9%-dan 9,25% deıin arttyrý týraly sheshim qabyldady. Belgilengen mólsheri teńgege jáne aktıvterge degen suranysty arttyrýǵa, sondaı-aq aqshalaı nesıelerge qolaıly jaǵdaılardy qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Zańdy jáne jeke tulǵalardyń depozıtteri 2018 jyldyń 9 aıynda ótken jyldyń tıisti kezeńimen salystyrǵanda 0,8%-ǵa artyp, 17,6 trln teńgeni quraǵan.
Sonymen qatar, D. Aqyshev «7–20–25» baǵdarlamasyn iske asyrý barysy jóninde baıandady. Baǵdarlama 7 bank arqyly oryndalady. 2018 jylǵy 8 qarashadaǵy jaǵdaı boıynsha, bankter 35 mlrd tg somasynda nesıege berilgen 2900 ótinimdi maquldaǵan. Ulttyq bank halyq arasynda túsindirý jumystaryn júrgizip jatyr. Táýlik boıy koll-ortalyq jumys isteıdi. Jaqyn arada «Bastana» kompanııasynyń negizinde «Aldyn-ala biliktilikter» jobasy iske qosylady. Bul árbir qazaqstandyqqa onlaın-rejımde baǵdarlamaǵa qatysý úshin óz múmkindikterin baǵalaýǵa múmkindik beredi.
О́z kezeginde qarjy mınıstri Á. Smaıylov 2018 jylǵy 10 aıdaǵy memlekettik bıýdjettiń oryndalý qorytyndylary týraly baıandady. Esepti kezeńde bıýdjettiń barlyq deńgeılerinde kiristerdiń (transfertterdi esepke almaǵanda) oryndalýy 2017 jyldyń uqsas kezeńimen salystyrǵanda jaqsardy. Memlekettik bıýdjet kiristeriniń ósý qarqyny 117,5%-ti qurady, respýblıkalyq — 120,6%, jergilikti bıýdjetter — 110,4%.
Shyǵystar boıynsha atqarý jasqarǵan. 2017 jyldyń 10 aıymen salystyrǵanda memlekettik bıýdjet boıynsha atqarylmaý somasy 58 mlrd teńgege azaıǵan, respýblıkalyq bıýdjet boıynsha — 21 mlrd teńgege jáne jergilikti bıýdjetter boıynsha — 40 mlrd teńgege.
Á. Smaıylov shyǵystar boıynsha atqarý paıyzdary ótken jylmen salystyrǵanda joǵary ekenin aıtty. Memlekettik bıýdjet shyǵystary 98,2% oryndalǵan, respýblıkalyq bıýdjet — 98,7%, jergilikti bıýdjetter —98,3% atqarylǵan. Respýblıkalyq bıýdjet shyǵystary 7788 mlrd teńgeni quraǵan. 100 mlrd teńge atqarylmaǵan: bıýdjet qarajatyn únemdeý 13 mlrd teńge, 87 mlrd teńge ıgerilmegen.
Memlekettik organdardyń bıýdjet qarajatyn ıgerý máselesin sheshý úshin olarǵa ádistemelik, tehnıkalyq jáne basqa da kómekter kórsetiledi. Qarjy mınıstrligi ortalyq jáne jergilikti organdarmen birlesip selektorlyq keńester ótkizedi. Osy jumystyń nátıjesinde, birqatar ákimshiler jáne jergilikti organdarda ıgerilmeý táýekeli bar baǵdarlamalar anyqtaldy. Qazirgi ýaqytta bıýdjet zańnamasyna sáıkes ıgerilmeý qaýpi bar bıýdjettik baǵdarlamalardyń jyldyq somasynan 10%-ke deıin qaıta bólý týraly ákimshilermen jumys júrgizilýde. Jumystyń qortyndysy 15 qarashada belgili bolady. Sonymen qatar Qarjy mınıstrligi osy ákimshilerdiń laýazymdy tulǵalaryn tártiptik jaýapkershilikke tartý týraly usynys bildirdi.
Á. Smaıylov IV toqsanda birinshi kezektegi mindet aǵymdaǵy jyldyń bıýdjetiniń teńgerimdi atqarylýy bolatynyn aıtty. Ol úshin memlekettik organdarmen birlesip, 2018 jylǵa arnalǵan naqtylanǵan respýblıkalyq bıýdjettiń boıynsha barlyq qajetti qujattar jáne 2018 j. arnalǵan naqtylanǵan iske asyrý úshin bıýdjettik rásimder ýaqytyly qabyldanady. Ekinshiden, ortalyq jáne jergilikti organdar 2019–2021 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjetti oryndaýǵa arnalǵan memlekettik satyp alýdyń aldyn ala josparlaryn osy qarasha aıynda deıin ázirleýleri tıis. Úshinshiden, bıýdjettiń barlyq deńgeılerindegi ákimshiler aǵymdaǵy jyldyń qarasha aıynan bastap 2019 jyldyń bıýdjetinde qarastyrylǵan qarajattarǵa tıisti konkýrstardy jarııalaýdy bastaýy qajet.
Qarjy mınıstriniń baıandamasyn tyńdaǵannan keıin, Premer-Mınıstr baǵdarlamalar ákimgerleriniń laýazymdy tulǵalaryn tártiptik jazalaý boıynsha usynylǵan sharalardy qoldaıtynyn atap ótti. Olar boıynsha bólingen qarajat durys ıgerilmegen. B. Saǵyntaev ıgerilmegen qarajattardy alý jáne olardy respýblıkalyq bıýdjetke qaıtarý jónindegi jumystardy jalǵastyrýdy tapsyrdy. Sonymen qatar, keler jyldyń bıýdjetinde ıgerilmeý máselesi oryn alǵan sharalar men maqsattarǵa muqııat qaraý kerek.
Investısııalar jáne damý mınıstri J. Qasymbek óz baıandamasynda 2018 jyldyń on aıynyń qorytyndysy boıynsha ónerkásip óndirisiniń kólemi 104,7%-dy quraǵanyn atap ótti, onyń ishinde taý-ken ónerkásibi 104,6%, óńdeý ónerkásibi 105,4%. Elimizdiń 14 óńirinde ónerkásip óndirisi kóleminiń oń kórsetkishi saqtaldy.
Ken óndirý sektorynda temir kenin óndirý kólemi «Sokolov-Sarybaı taý-ken baıytý óndiristik birlestigi» aksıonerlik qoǵamynda óndiris kóleminiń artýyna baılanysty 8,1%-ǵa ósti. Tústi kender kólemi 103,8% quraıdy.
О́ńdeý ónerkásibinde jyldyq josparlanǵan kórsetkishterge qol jetkizildi jáne birqatar salalarda ósim baıqalýda. Atap aıtqanda, mashına jasaý salasynda 14,2%-ǵa, hımııa ónerkásibinde 8,5%-ǵa, jıhaz óndirýde 3,9%-ǵa, qaǵaz 6,4%-ǵa, rezeńke jáne plastmassa buıymdary 2,1%-ǵa ósti.
Kólik kesheni boıynsha 10 aıdyń qorytyndysynda naqty kólem ındeksi 104,5% qurady. J.Qasymbek tranzıttik konteınerlerdi tasymaldaý kólemin jáne Qytaıǵa gaz eksporttaýdy ulǵaıtý arqyly jyldyq jospar kórsetkishine qol jetkiziletinin baıandady.
Qurylys boıynsha naqty kólem ındeksi 104,1%-dy qurap, josparly kórsetkishke qol jetkizildi. 13 oblysta oń serpin baıqalady. Turǵyn úı qurylysy boıynsha 10 aıdyń qorytyndysynda 9,8 mln. sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi, ol 2017 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 111,6%-dy qurady. Jalpy respýblıka boıynsha 85 990 baspana paıdalanýǵa berildi, onyń ishinde 30 704 - jeke úı bar. Turǵyn úılerdi paıdalanýǵa berý kóleminiń ulǵaıýy ótken jylmen salystyrǵanda respýblıkanyń 14 óńirinde jalǵasýda.
Jalpy, J. Qasymbek 2018 jyldyń qorytyndysynda Mınıstrlik jetekshilik etetin barlyq salalar boıynsha josparlyq mánderge qol jetkizý kózdelip otyrǵanyn atap ótti.
Energetıka mınıstri Q. Bozymbaev 2018 j. 10 aıynyń ishinde otyn-energetıka kesheniniń negizgi kórsetkishteri oń ósý qarqynyn kórsetip otyrǵanyn baıandady. Máselen, munaı jáne kondensat óndirý kólemi 2017 j. osy kezeńine shaqqanda 4,7% jáne a.j. 10 aıyna josparǵa shaqqanda 3,5% ósimdi kórsetip, 74,5 mln t boldy.
«Úsh iri joba boıynsha munaı óndirý 44,3 mln t qurady, onyń ishinde Qashaǵan ken ornynda – 10,7 mln t, Teńizde – 23,4 mln t, Qarashyǵanaqta– 10,1 mln t. Bul oraıda munaı eksporty 59,8 mln t qurady, bul 2017 jylǵy osy kezeńmen salystyrǵanda 3,6% artyq», — dedi energetıka mınıstri.
Munaı óńdeý kólemi 2017 jyldyń osy kezeńine shaqqanda 9% jáne osy jyldyń 10 aıyna josparǵa shaqqanda 2,2% ósimdi kórsetip, 13,5 mln t boldy. Munaı ónimderi óndirisiniń kólemi 2017 j. osy kezeńine shaqqanda 7,9% jáne a.j. 10 aıyna josparǵa shaqqanda 3,6% ósimdi kórsetip, 9,5 mln t boldy.
«Jalpy, munaı ónimderi naryǵyndaǵy jaǵdaı turaqty, janar-jaǵarmaı tapshylyǵy joq. 9 qarashadaǵy jaǵdaı boıynsha Qazaqstanda Aı-92 janarmaıynyń ortasha bólshek baǵasy – 155,9 tg, dızel otyny – 192,7 tg. Janar-jaǵarmaı kólemi ishki naryq qajettilikterin qanaǵattandyrý úshin jetkilikti: Aı-92 benzıni qory – 272 myń t, dızel otyny –121 myń t», — dedi energetıka mınıstri Q. Bozymbaev.
QR EM málimetteri boıynsha, munaı ónimderin baǵanyń birdeı bolmaýynyń kesirinen elimizderi janar-jaǵarmaı quıý stansııalarynda kórshiles eldermen salystyrǵanda respýblıkanyń shekara mańy oblystarynda tranzıttik kóliktiń janar-jaǵarmaıdy kóp tutynýy faktileri oryn alǵan. Máselen, salystyrý úshin, Qazaqstanda Aı-92 markaly benzınniń bólshek baǵasy 155,9 tg/lıtr,Reseıde – 233,1 tg/lıtr, О́zbekstanda – 265,4 tg/lıtr, Qyrǵyzstanda – 233 tg/lıtr. Qazaqstanda dızel otynnyń bir lıtriniń baǵasy 192,6 teńge, Reseıde, Qyrǵyzstanda – 250,7 tg, О́zbekstanda – 207,9 tg. Q. Bozymbaevtyń aıtýynsha, bul faktorlar Qazaqstandaǵy dızel otynynyń qunyna yqpalyn tıgizedi.
Qazirgi kezde aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshiler úshin dızel otyn tıeý josparda 394,4 myń t bolsa, 383,9 myń tonnany nemese jospardyń 97,3% qurap otyr. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń ótinimine sáıkes dızel otynyna qajettilik tolyq qanaǵattandyryldy. 2018-2019 jj. jylý maýsymynda turaqtylyqty qamtamasyz etý úshin«Áleýmettik-óndiristik nysandar men mekemelerge mazýt jetkizý kestesi» bekitilgen, onda tonnasyna 80 myń teńgege 312 myń t kóleminde mazýt jetkizý qarastyrylǵan. Tıeý tólemge sáıkes basymdyqty negizde iske asyrylady.
Gaz óndirý kólemi 2017 j. qańtar-qazanmen salystyrǵanda 4,9% ósimdi nemese a.j. 10 aıyndaǵy josparǵa 6,2% artyq kórsetip, 45,7 mlrd m3 qurady. Gaz eksporty 16,8 mlrd m3 qurady, bul 2017 j. osy kezeńimen salystyrǵanda 21% artyq. 2,5 mln tonna suıytylǵan munaı gazy óndirildi, bul 2017 j. osy kezeńimen salystyrǵanda 6,5% artyq.
Munaı bıtýmy óndirisi 772 myń tonnany qurady, bul 2017 jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda 116% jáne 2018 j. josparǵa 106% quraıdy.
Elektr energııasyn óndirý 87,4 mlrd kVts qurady, bul 2017 jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda 5,2% artyq.
Sóz sońynda Q. Bozymbaev negizgi kórsetkishterge qol jetkizý Energetıka mınıstrliginiń turaqty baqylaýyna alynǵanyn jáne oǵan monıtorıng júrgizilip otyratynyn atap ótti. IV toqsanda otyn-energetıka salasy óziniń damýyn jalǵastyrady.
Aýyl sharýashylyǵy birinshi vıse-mınıstri A. Evnıev aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń naqty kólem ındeksi 10 aıda 102,5%-dy quraǵanyn, onyń ishinde ósimdik sharýashylyǵynda — 101,6%, mal sharýashylyǵynda — 103,9% atap ótti.
«Respýblıkada astyq daqyldaryn jınaý aıaqtaldy. 15,1 mln ga alqap jınaldy (100%). Gektaryna 15,1 sentner túsimdilikpen 22,8 mln tonna astyq bastyryldy», — dedi A. Evnıev.
Janýarlardyń negizgi túrleriniń mal basy orta eseppen 5,7%-ǵa jáne et óndirisi — 4%-ǵa, sút — 3,4%-ǵa ósti. Tamaq ónimderiniń óndirisi atalǵan kezeńde 2,8%-ǵa artty.
Respýblıkalyq bıýdjettiń oryndalýy týraly baıandaı otyryp, A. Evnıev 2018 jyly respýblıkalyq bıýdjetten QR AShM-ge 355,7 mlrd teńge bólingenin atap ótti. Esepti kezeńde (01.11.2018 j.) jospar boıynsha 309,6 mlrd teńgeni ıgerý qajet bolatyn. Onyń 306,6 mlrd teńgesi nemese jospardyń 99%-y naqty ıgerildi.
«О́nerkásiptiń NKО́», «Halyqtyń naqty aqshalaı kiristeri» josparly kórsetkishterine qol jetkizý boıynsha qabyldanyp jatqan sharalar týraly birqatar oblystyń basshylary — Almaty oblysy ákiminiń birinshi orynbasary L. Turlashov, Almaty ákimi B. Baıbek, Qyzylorda oblysynyń ákimi Q. Kósherbaev, Mańǵystaý oblysynyń ákimi E. Toǵjanov baıandady.
