Ekonomıka ósimi turaqty

Elektr qýatyn óndirýshilerge shekti tarıf belgilenedi

«Búgingi tańda negizgi elektr stansalaryn tekserý boıynsha Bas prokýratýramen birlesken jumys aıaqtaldy. Energetıka mınıstrliginde keste bekitilip, barlyq energııa óndirýshi uıym­dardy tyńdaý bastaldy. Atal­ǵan jumysty 20 qarashaǵa deıin aıaqtaımyz», dedi mınıstr.

Mınıstr energııa óndirýshi uıymdardyń satý baǵasyn ózger­týiniń negizinde, tabıǵı mono­polııalar salalarynda bas­shy­lyqty júzege asyratyn ýáki­letti organ (Tabıǵı monopolııa­lardy retteý, básekelestikti jáne tutynýshylardyń qu­qyq­taryn qorǵaý komıteti) túpki tutynýshylar úshin elektr ener­gııasynyń qunyn tómendetý bo­ıynsha sharalar qabyldaýy tıis ekenin aıtty.

Budan ózge, energııa óndirýshi uıymdardyń elektr energııasy­na tarıfterin tómendetý maq­satynda Energetıka mınıstrligi Buıryq jobasyn da ázirledi. Bul jobada taýarlyq gazdyń shekti kóterme baǵalaryn tómendetý kózdelgen.

«Bizdiń baǵalaýymyz boıyn­sha, kóterme saýda baǵasyn 2019 jylǵy 1 qańtardan bastap tó­mendetý – taýarlyq gazdyń túp­kilikti baǵasyn gaz paıdalanatyn elektr stansalary úshin 6-15%-ǵa tómendetýge múmkindik beredi», dedi mınıstr.

Ulttyq ekonomıka mınıs­tri T.Súleımenov qysqa mer­zim­di sharalar sheńberinde, birin­shiden, Bas prokýratýranyń usynymyn oryndaý aıasynda monopolısterdiń elektr energııasyn berý jáne jabdyqtaý salasyndaǵy qyzmetterge ar­nal­ǵan tarıfterdi tómendetý bo­ıynsha jumys júrgizilgenin, sonyń nátıjesinde monopolıstik kásiporyndar qyzmetteriniń baǵasy tómendetilgenin aıtty. Ekinshiden, halyqpen keri baılanysty uıymdastyrý úshin barlyq oblys ortalyǵynda, As­tana, Almaty jáne Shymkent qala­larynda, sondaı-aq oblys­tyq mańyzy bar qalalarda 2018 jylǵy 12 qarashada BAQ, jer­gi­likti atqarýshy organdar, Ult­tyq kásipkerler palatasy, «Nur Otan» partııasy, qoǵam­dyq birlestikter jáne basqa da múddeli tulǵalardyń qatysýy­men turǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­shylyq salasyndaǵy túıt­­­kildi máseleler boıynsha qo­ǵam­­dyq qabyldaýlar ashyldy. Úshin­shiden, ótkizilgen qoǵam­dyq qabyldaýlar qorytyn­dysy bo­ıynsha 2018 jylǵy 16 qa­rashaǵa deıin túsken sha­ǵym­dardyń ne­gizinde sýmen jab­dyq­taý, sý bu­rý, jylýmen jabdyqtaý jáne elektr energııa­sy men gazdy berý, jabdyqtaý qyzmetterin kór­setetin bazalyq monopolıs­ter qyzmetine jos­pardan tys tekseris júrgizý uıym­das­ty­ry­lady.

Ulttyq ekonomıka mı­nıs­triniń aıtýynsha, tarıfterdi belgileý jáne monopolısterdiń tarıftik smetalar men ınves­tısııalyq mindettemelerdi oryndaýdy baqylaý ashyqtyǵyn kúsheıtý úshin qoldanystaǵy zańnamaǵa ózgerister engizilýde. Osy oraıda Premer-Mınıstr naqty tapsyrmalar berdi. Birin­shi, tabıǵı monopolısterdiń ta­­rıf­tik smetalar men ınves­tı­sııa­lyq mindettemelerdi oryndamaý, qyzmet qunynan óndiristik emes shyǵyndaryn zańsyz qosý bo­ıynsha anyqtalǵan barlyq fak­tilerge taldaý júrgizý qajet. Jo­syqsyz monopolıster men ta­rıf­terdi kóterý arqyly paı­daǵa kenelgen kompanııalar zań al­­dyn­da jaýap berýi tıis. Ony ter­geý barysy jarııalaýy kerek. Eki aptadan soń bul másele ke­zekti Úkimet otyrysynda qara­lady. 

Monopolıster qarajatty maqsatty jumsaýlary tıis

Ulttyq ekonomıka mı­nıs­trligine eki aptadan soń bıýdjetten sýbsıdııa túrinde bólinetin qarajatty monopolısterdiń maq­satty jumsaýy týraly baıandaýy tapsyryldy. Halyqty TKSh qyzmetteriniń barlyq túrimen qamtamasyz etetin uıymdardyń mindettemelerin oryndaýyn ba­qy­laý nátıjeleri tyńdalady.Ekinshi. Ulttyq ekonomıka mı­nıs­tr­­­­­­liginiń Monopolııaǵa qar­sy komıtet pen onyń óńirlik bó­lim­sheleriniń jumysyn ret­ke kel­tirýge qatysty tásil­de­rine qoldaý bildirildi. B.Saǵyn­taev tabıǵı monopolııa­lar sa­la­syndaǵy saıasat pen mo­no­po­lııaǵa qarsy komıtet jumy­syna jetekshilik etetin Ulttyq ekonomıka vıse-mınıstri S.Ju­man­­ǵarınniń jazalanǵanyn habarlady. Úshinshiden, 1 jeltoqsanǵa qaraı Ulttyq ekonomıka, Ener­getıka mınıstrlikteri elektr, jylý, sý men gaz berý, káriz, te­le­­­fon baılanysy, ınternet ta­rıf­teri qalaı jáne qanshalyqty tómendeıtini kórsetilgen jan-jaqty jospardy engizýi tıis.

Tórtinshiden, Ulttyq ekonomıka mınıstrligine múddeli memlekettik organdarmen bir­lesip TKSh monıtorıngi res­pýblıkalyq júıesin qurý tapsyryldy. Monıtorıng júıesi qoǵam ókilderiniń qatysýymen jergilikti jerlerde jumys istep, tarıf, qyzmet sapasy, halyqtyń suranysyna baılanysty barlyq máseleni kóterýi tıis. Sonymen qatar apta sońyna deıin TKSh tarıfteri boıynsha jedel jeli ashý tapsyryldy. Besinshiden, Ulttyq ekonomıka, Energetıka mınıstrlikterine jáne óńir ákim­dikterine kómirdiń, gazdyń, dári-dármektiń jáne áleýmettik mańyzy bar taýarlardyń ba­ǵa­syn erekshe baqylaýǵa alý tap­sy­ryldy. Altynshy, Bilim jáne ǵylym, Densaýlyq saqtaý mı­nıstrlikterine halyqty alań­datyp otyrǵan ózekti máselelerdi sheshý boıynsha keńes ótkizý tapsyryldy. Negizgi aksent – oqý qunyn, sondaı-aq medısınalyq qyzmetter men dári-dármektiń baǵasyn tómendetý. Oryndalý merzimi – eki apta. Jetinshi, Aq­pa­rat jáne kommýnıkasııalar mınıstrligine barlyq baǵyt bo­ıynsha jumystardy aqparattyq súıemeldeý tapsyryldy.

Sodan keıin Úkimet otyrysy kún tártibindegi másele­ler­di qaraýǵa kóshti. 2018 jyl­ǵy 10 aıdaǵy áleýmettik-eko­no­mı­ka­lyq damý jáne respýb­lıka­lyq bıýdjettiń oryndalý qo­rytyndylary qaraldy. Ult­tyq ekonomıka mınıstri T.Sú­leı­menov osy jyldyń qań­tar-qazan aılarynda Qazaq­stan eko­­nomıkasy ósýdiń oń úrdisin saq­tap otyrǵanyn atap ót­ti. «IJО́ ósýi esepti kezeńde 4,1% qu­­­rady. Joǵary ınvestı­sııa­lyq belsendilik, ınflıasııa­nyń bá­­seńdeýi, sondaı-aq ekono­mı­ka­­nyń bazalyq salalarynda ón­di­ris­tiń ulǵaıýy ekonomıkalyq ósý­­diń negizgi faktorlary boldy», dedi Ulttyq ekonomıka mı­nıstri.

Inflıasııa deńgeıi kútilgen boljamnan tómen

Ulttyq bank tóraǵasy D.Aqyshev 2018 jylǵy qa­zan aıynda ınflıasııa 0,4% qu­raǵanyn aıtty, bul kútilgen boljamnan tómen kórsetkish. Nátıjesinde ınflıasııa jyldyq mánde 5,3%-ǵa deıin tómendedi, bul kórsetkish 2017 jylǵy qazanda 7,7%-dy quraǵan edi. Bul 2015 jyldan bastap jyl­dyq ınflıasııanyń eń tómengi kórsetkishi. Inflıasııanyń tómen­gi kórsetkishteri jyl sońyn­da jyldyq ınflıasııany 5-7% dáli­zinde saqtaýǵa múmkindik beredi.

Sonymen qatar D.Aqyshev «7-20-25» baǵdarlamasyn iske asyrý barysy jóninde baıandady. Baǵdarlama 7 bank arqyly oryndalady. 2018 jylǵy 8 qa­ra­shadaǵy jaǵdaı boıynsha, bankter 35 mlrd teńge kóle­minde nesıege berilgen 2900 óti­nimdi maquldaǵan. Ulttyq bank halyq arasynda túsindirý ju­mystaryn júrgizip jatyr. Táý­lik boıy koll-ortalyq jumys isteıdi. Jaqyn arada «Al­dyn ala biliktilikter» jobasy iske qo­sy­lady. Bul árbir qazaq­standyqqa onlaın-rejimde baǵ­darlamaǵa qatysý úshin óz múm­kindikterin baǵalaýǵa múmkindik beredi.

Qarjy mınıstri Á.Smaıy­lov esepti kezeńde bıýdjettiń bar­lyq deńgeıinde kiristerdiń (transfertterdi esepke alma­ǵanda) oryndalýy 2017 jyldyń uqsas kezeńimen salystyrǵanda jaqsarǵanyn jetkizdi. Memle­kettik bıýdjet kiristeriniń ósý qar­qyny 117,5%-dy qurady, respýb­lıkalyq – 120,6%, jergi­likti bıýdjetter – 110,4% boldy.

Á.Smaıylov shyǵystar bo­ıynsha atqarý paıyzdary ótken jylmen salystyrǵanda joǵary ekenin aıtty. Memlekettik bıýd­jet shyǵystary 98,2% oryndal­ǵan, respýblıkalyq bıýdjet 98,7%, jergilikti bıýdjetter 98,3% atqarylǵan. Respýb­lı­ka­lyq bıýdjet shyǵystary 7788 mlrd teńgeni quraǵan. 100 mlrd teńge atqarylmaǵan.

On aıdyń qorytyndysynda oń saldo bar

Qarjy mınıstriniń baıan­da­masyn tyńdaǵannan keıin, Premer-Mınıstr baǵdar­la­malar ákimgerleriniń laýazymdy tulǵalaryn tártiptik jazalaý boıynsha usynylǵan sharalar­dy qoldaıtynyn atap ótti. Ige­rilmegen qarajattardy alý jáne ony respýblıkalyq bıýdjetke qaıtarý jónindegi jumysty jal­ǵastyrýdy tapsyrdy. 

Investısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek on aıdyń qorytyndysy boıynsha ónerkásip óndirisiniń kólemi 104,7%-dy quraǵanyn atap ótti, onyń ishinde taý-ken ónerkásibi 104,6%, óńdeý ónerkásibi 105,4%. Elimizdiń 14 óńirinde ónerkásip óndirisi kóleminiń oń kórsetkishi saqtaldy.

Aýyl sharýashylyǵy birinshi vıse-mınıstri Arman Evnıev aýylsharýashylyǵy ónimderiniń naqty kólem ındeksi 10 aıda 102,5%-dy quraǵanyn, onyń ishinde ósimdik sharýashylyǵynda 101,6%, malsharýashylyǵynda 103,9% bolǵanyn atap ótti. «Respýblıkada astyq daqyl­daryn jınaý aıaqtaldy. 15,1 mln gektar alqap jınaldy (100%). Gektaryna 15,1 sentner tú­sim­dilikpen 22,8 mln tonna astyq bastyryldy», dedi A. Evnıev.

B.Saǵyntaev Eńbek jáne ha­lyqty áleýmettik qorǵaý mı­nıs­trligine, jergilikti atqarý­shy organdarǵa elimizdegi halyq tabysynyń tómen bolýy boıynsha qazirgi jaǵdaıǵa taldaý jasaýdy tapsyrdy. Halyq tabysynyń ataýly jáne naqty mánderdegi ósiminiń kórsetkishteri ara­syn­daǵy aıyrmashylyq týraly sóz qozǵaldy. Áleýmettik-eko­nomıkalyq damý týraly esep­terdi ázirlegende birinshi kezek­te halyqtyń tabysynyń kórset­kishterine nazar aýdarý tapsyryldy, bul oraıda ákimdikter s­tatıstıkalyq derekterdiń durys emestigin nemese basqa da se­bepterdi syltaý qylmaýy tıis. 

EYDU júrgizgen óner­kásip­tegi ahýaldy taldaý geo­lo­gııa­­lyq jáne jer qoınaýyn paı­dalanýdaǵy eń ótkir problemalyq aımaqtardy anyqtady. Bul boıynsha josparly jumystar júrgizilip jatyr. Sońǵy eki jyl­da salanyń damýyn tejeıtin má­seleler sheshilip, negizgi kór­setkishter alǵa jyljyǵan. QR IDM derekterine sáıkes, soń­ǵy úsh jylda normatıvtik-qu­qyqtyq bazany ózgertý boıynsha kóptegen jumystar atqaryldy. 

«Kodeks aıasynda «Birinshi kelgen – birinshi alady» qaǵıdasy engizilip, jer qoınaýyn paıdalaný quqyǵyn berý merzimi qysqartyldy. Sonymen qatar mem­lekettik jer qoınaýy qoryn basqarý baǵdarlamasy qabyl­danyp, geologııalyq aqparatqa qoljetimdilik artty ári kóptegen ákimshilik kedergiler alynyp tas­taldy», dedi J.Qasymbek.

Jyl sońyna deıin janar-jaǵarmaı qymbattamaıdy

Q.Bozymbaev qazirgi ýaqytta kóptegen barlanyp jatqan ken oryndary ıgerýdiń sońǵy satysynda ekenine ári óndiris kóleminiń tómendegenine nazar aýdardy. «Munaı óndirýdiń kelesi kórsetkishteriniń ósýi Teńiz, Qarashyǵanaq, Qashaǵandy ıgerýdiń qarqyndaýymen baılanysty bolady. Resýrstyq bazany tolyqtyrý máselesi ózekti bolyp tur. Geologııalyq bar­laý jumystaryn jandandyrý qajet», dedi Q.Bozymbaev. Son­daı-aq ol jyl sońyna deıin ja­nar-jaǵarmaıdyń qymbatta­maı­tynyn aıtty. Oty­rys barysyn­da atalǵan máse­le boıynsha Qy­zylorda jáne Mańǵystaý oblys­tarynyń ákimderi Q.Kósherbaev pen E.Toǵjanov ta pikir bildirdi.

Máseleni qorytyndylaı kele, Premer-Mınıstr B.Sa­ǵyn­­taev jer qoınaýyn paıda­laný salasyndaǵy ýákiletti mem­lekettik organdarǵa elimizdiń mı­neraldyq-shıkizat bazasyn to­lyqtyrý boıynsha tıimdi jumys isteýdi tapsyrdy.

Suńǵat ÁLIPBAI,
«Egemen Qazaqstan»