Dári-dármekpen qamtamasyz etýdi ońtaılandyrýdyń oń nátıjeleri

Osyǵan baılanysty elimizdegi dári-dármek rynogynyń negizgi oıyn­shy­sy «SK-Farmasııa» JShS Basqarma tóraǵasynyń mindetin at­qarýshy Berik ShÁRIPTI áńgimege tartqan edik. 

– Berik Sháripuly, Memleket basshysy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty Qazaqstan halqyna arnaǵan Jol­daýynda «Medısınalyq qyz­met sapasy halyqtyń áleýmettik kóńil-kúıiniń asa mańyzdy kom­ponenti bolyp sanalady» dep atap kórsetti. Osy oraıda hal­qy­myzdyń ál-aýqatyn, ómir sa­­pa­syn arttyrýdaǵy medısına sa­­lasynyń róli haqynda ne aı­tasyz?

– Damý satysynda belgili bir jetistikterge jetken árbir memleket óziniń aldaǵy strategııalyq mindetteriniń aıasynda áleýmettik damý baǵytyna basymdyq beredi. Búginde álemdegi eń damyǵan 30 eldiń quramyna kirýdi basty mindet retinde belgilep otyrǵan Qazaqstan Respýblıkasy da bul ıgilikti baǵyttan bas tartpaq emes. Elbasy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqa­tynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty Joldaýynda «Mundaı jaǵdaıdy syn-qaterlerge tótep berýdiń jáne memlekettiń tabysqa jetýiniń kepili eldiń basty baılyǵy – adamnyń damý máselesi bolyp otyr» dep atap kórsetken bolatyn.

Elimiz azamattarynyń joǵary sapaly ómirin qamtamasyz etý barysynda densaýlyq saqtaý salasyn turaqty jáne júıeli túrde damytýdyń mańyzy zor. Eli­­­mizdiń Ata Zańyndaǵy negizgi qaǵı­dattardyń biri árbir azamat­tyń densaýlyǵyn saqtaýǵa qu­qyq berý bolyp tabylady. Son­dyqtan qoǵamymyzdyń eń basty qundylyqtarynyń jáne baı­lyq­tarynyń biri – halqymyzdyń densaýlyǵy. 

Sapaly medısınalyq qyz­met degenimiz, eń birinshi, bilik­tiligi joǵary medısınalyq qyzmet­kerler, qoljetimdi, ásirese aýyl­dyq jerlerdegi medısınalyq kó­mek, turǵyndardy sapaly dári-dármekpen der kezinde qamtamasyz etý. Bul rette adamdardyń joǵa­ry densaýlyq dárejesine qol jet­kizýde sapaly da qoljetimdi dári-dármekpen qamtamasyz etýdiń mańyzy zor. Elimizde turǵyndardy kepildi tegin medısınalyq kó­mek­pen tolyq qamtamasyz etý maq­sa­tynda keshendi jumystar atqarylýda. Emdelýshilerdi tegin dári-dármekpen qamtamasyz etý sheń­berinde shetten dári-dármek ákelý máselesin qarjylandyrýǵa basymdyq berilýde.

– Halyq densaýlyǵyn jaq­sartý barysynda atqarylyp jatqan keshendi jumystar aıa­synda turǵyndardy dári-dármek­pen qamtamasyz etýdiń mańyzy zor. Elimizdegi dári-dármekpen qamtamasyz etýdiń biryńǵaı dıstrıbıýtory «SK-Farmasııa» JShS-niń basshysy retinde osy maq­satta atqarylyp jatqan jumys­tarǵa toqtalyp ótseńiz.

– Dári-dármekterge jappaı qol­jetimdilikti arttyrý maqsatynda medısınalyq dári-dármekterdi satyp alý tártibin ońtaılandyrý jáne olardy densaýlyq saqtaý uıymdaryna jetkizý máselelerin retteýde keshendi jumystar júzege asyrylýda. Máselen, 2018 jyldan bastap biryńǵaı dıstrıbýsııa júıesinde ambýlatorlyq dári-dármektermen qamtamasyz etýdi ortalyqtandyrý jumysy júzege asyryldy. Eń aldymen, satyp alý júıesin bir ortalyqqa baǵyttaý barlyq óńirdiń dári-dármekke degen suranysyn shoǵyrlandyrý esebinen bıýdjet qarjysyn únem­deýge, satyp alý tetikteriniń tıim­diligin arttyrýǵa, keıbir dári-dármektiń baǵasyn tómendetýge múm­kindik berdi. Sonymen birge dári-dármekti satyp alý men esepke alý qyzmetinen bas tartyp, tegin bosatylatyn dári-dármekterdi turǵyndarǵa dárigerler jazyp bergen resept arqyly emhanalardaǵy dárihanalar arqyly bosatýǵa qol jetkizildi.

Mine, osyndaı sharalardyń nátıjesinde únemdelgen qarjy qosymsha dári-dármek satyp alýǵa jumsaldy. Medısınalyq dári-dármekterdi biryńǵaı dıstrıbýsııa jelisi arqyly satyp alýdan únemdelgen qarjy kólemi 26 mıllıard teńgeni qurady. Dári-dár­mekpen qamtamasyz etýdi ortalyqtandyrý nátıjesinde qandaı dárilerge suranys tolyq jabylmaı otyrǵany anyqtalyp, únemdelgen qarjynyń 23,5 mıllıard teńgesi osy olqylyqty tol­tyrýǵa baǵyttaldy. Dári-dár­mek­termen qamtamasyz etý júıe­sin jaqsartý maqsatynda atqa­rylǵan osyndaı jumystardyń nátı­jesinde 2018 jyly 3,5 mıllıon qazaqstandyq tegin dári-dár­mekpen qamtyldy. Bul 2016 jylmen salystyrǵanda 5,7 paıyzǵa artyq.

Satyp alýdy ortalyqtandyrý elimizdiń barlyq óńirindegi tur­ǵyn­dardyń dári-dármekke degen suranysyn birdeı deńgeıde qam­tamasyz etýge múmkindik berdi. Bu­ryn elimizdiń árbir óńirinde dári-dár­mekterdi satyp alý jeke-jeke júrgizildi. Osynyń saldarynan bir syrqat túrimen aýyratyn emdelýshilerge ártúrli deńgeıde qarjy jumsaldy. Dári-dármektiń satyp alý quny da ártúrli boldy. Ambýlatorııalyq dári-dármekpen qamtamasyz etýdi ortalyqtandyrý bul máseleni retteýge jaǵdaı týǵyzdy. Osy oraıda belgilengen keshendi jumys Qazaqstan Res­pýb­lıkasy Densaýlyq saqtaý mı­­nıstrliginiń barlyq óńir­ler­degi densaýlyq saqtaý basqar­ma­larynyń jáne biryńǵaı dıstrıbıýtor – «SK-Farmasııa» JShS-niń birlesken sharalarynyń nátıjesinde júzege asyryldy. Turǵyndardy tegin dári-dármekpen qamtamasyz etý júıesin keńeıtý maqsatynda qazaqstandyqtardyń sapaly medısınalyq kómekke qoljetimdiligi artty.

– Memleket basshysynyń «Sıfrly Qazaqstan» bastamasy boıynsha ekonomıkamyzdyń bar­lyq salasynda sıfrly tehno­lo­gııalarǵa basymdyq berilip otyr­ǵandyǵy belgili. Sıfr­landyrý úderisteri densaýlyq saq­­taý salasynda qandaı dáre­je­de júrgizilýde?

– Densaýlyq saqtaý salasyn jańǵyrtýdyń basty baǵyttarynyń biri retinde Elbasy elimizdegi densaýlyq saqtaý mekemeleriniń barlyǵynda sıfrlandyrý tehnologııasyn engizýdi kún tártibine qoıdy. Barynsha qarqyndy damy­ǵan tehnologııa, ınternet jáne smartfon júıeleriniń damýy densaýlyq saqtaý salasynyń da jumysyn jańasha jańǵyrtýdy qajet etti. Árıne, bul – ýaqyt talaby. Sondyqtan elimizdiń ekono­mıkasyndaǵy tehnologııalyq qaıta qurýlardy jańǵyrtýmen birge, densaýlyq saqtaý salasynda da sıfrlandyrýdyń zamanaýı tehnologııalaryn qoldaný kún tártibine qoıyldy.

Elbasy óziniń bıylǵy Jol­daýyn­da «2019 jyldyń 1 qańta­rynan bastap barlyq emhana men aýrýhana medısınalyq qujattardy qaǵazsyz, sıfrlyq nusqada júr­gizýge kóshýge tıis. Bul 2020 jylǵa qaraı búkil turǵyndardyń elektrondy densaýlyq pasporttaryn jasaýǵa, kezekterdi, bıýrokratııa­ny joıýǵa, qyzmet kórsetý sapa­syn arttyrýǵa múmkindik be­redi», dep atap kórsetti. Kún tár­ti­bine qoıylǵan osy mańyzdy mindetterdi atqarý maqsatynda eli­mizdiń densaýlyq saqtaý salasy­nyń jumysynda jan-jaqty qaıta qurýlar júzege asyryldy. Den­saýlyq saqtaý salasyn sıfrlandyrý sheńberinde Biryńǵaı dıstrıbıýtor Elektrondyq kommer­sııa ortalyǵymen birlese oty­ryp, elimizde dári-dármekpen qam­tamasyz etý salasynda elektrondy satyp alý tártibin engizý jónindegi jobany júzege asyrýda. Qazaqstan Respýblıkasy Den­saýlyq saq­taý mınıstriniń 2018 jylǵy 5 shil­dedegi №420 buıryǵyna sáı­kes kepildi tegin medısınalyq kómek kóleminiń sheńberinde jáne mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesi sheńberinde Biryńǵaı dıstrıbıýtor dári-dármekterdi jáne medısınalyq qural-jabdyqtardy satyp alýda qanatqaqty joba retinde 2018 jyldyń sońyna deıin elektrondy satyp alý Veb-portaldaryn paıdalanýdy júzege asyrýǵa tıis.

Tegin dári-dármekpen qamta­masyz etý maqsatyndaǵy tenderlik úrdisterde ashyqtyqty, tıimdilikti qamtamasyz etip, ákimshilik ke­der­­gilerge tosqaýyl qoıý elek­tron­dy satyp alýdyń basty basym­dyq­tary bolyp tabylady. Bul sha­ralar elektrondy ádispen dári-dármekter satyp alý shara­la­ryna qazaqstandyqtardyń senim­diligin arttyrdy. Satyp alýdyń elektrondy formaty tender júr­gizetin komıssııa músheleri men dári-dármek jetkizýshilerdiń arasyndaǵy bir-birimen baılanysty boldyrmaıdy. Bul óz kezeginde jeń ushynan jalǵasatyn sybaılastyqty joıýǵa jaǵdaı jasaıdy. Elektrondy júıe arqyly satyp alý júrgizilgen kezde eshqan­daı qaǵaz qujattar bolmaıdy. Elektrondy júıe arqyly Veb-portaldarda aýksıon ótkizgen kezde barlyq jumystyń tıimdiligi men ashyqtyǵy artady.

Sıfrlandyrý tehnologııa­syn damytý jumystarynyń sheń­berinde Biryńǵaı dıstrıbıýtor Respýblıkalyq elektrondyq densaýlyq saqtaý ortalyǵymen birlese otyryp, aqparattyq júıeni ońtaılandyrý jumysyn júzege asyrýda. Bul óz kezeginde Biryńǵaı dıstrıbıýtordyń Biryńǵaı far­masevtik aqparattyq júıesinde jáne Dári-dármekpen qamtamasyz etýdiń aqparattyq júıesinde emhanalar men aýrýhanalar jumysynyń aqparattyq júıesin biriktirýge múmkindik beredi. Aqparattyq júıelerdi biriktirý aýrýhanalarda jáne emhanalarda qansha kó­lemde dári-dármek qalǵandyǵyn, aı saıyn qansha kólemde dári-dármekter jumsalatyndyǵyn ba­qy­lap otyrýǵa jaǵdaı jasaıdy. Osynyń nátıjesinde elimiz boıynsha qansha dári-dármek qorynyń bar ekendigine ortalyqtandyrylǵan esep júrgizý múmkindigi qalyp­tas­ty. Resept arqyly dári-dár­mekter bosatýǵa baqylaý jasalyp, artyq shyǵyndarǵa tosqaýyl qoıyldy. 

– Berik Sháripuly, emdelý­shiler tegin dári-dármekpen qam­ta­masyz etýdiń jaǵdaıyn, qaı­dan jáne qandaı dári-dármek­terdi alýǵa bolatynyn qalaı biledi?

– Ústimizdegi jyldyń 1 qarasha­synan bastap elimizdegi barlyq medısınalyq mekemelerde tegin ambýlatorııalyq qamtamasyz etý úshin qanshalyqty dári-dármek túskenin bilý máselelerimen tanysý úshin baılanys ortalyǵynyń biryńǵaı 1439 qysqa nómiri jumys isteı bastady. Emdelýshiler úshin búkil Qazaqstan boıynsha qalalyq nómirler arqyly telefon shalý tegin. Osy baılanys júıesi arqy­ly emdelýshiler qajetti dári-dármektiń nege jetkizilmeı jatqan­dyǵyn, onyń sebep-saldarlaryn jáne ózderiniń medısınalyq mekemelerine bul preparattar qashan jetkiziletindigi týraly tolyq aqparat ala alatyn bolady. Baı­lanys ortalyǵynyń operatorlary turǵyndardan túsken árbir saýalǵa tolyq jáne anyq jaýap berýge mindetti. Dári-dármekterdiń der kezinde jetkizilmeý sebepterin anyqtaý Biryńǵaı dıstrıbıýtor úshin aldaǵy jumys tártibin durys jolǵa qoıý úshin naqty kómek bolyp tabylady.

Kelesi jyldan bastap Biryńǵaı dıstrıbıýtordyń aqparattyq sa­rap­taý júıesiniń biryńǵaı elek­trondyq anyqtama júıesi iske qosylady. Bul óz kezeginde dári-dár­mekpen qamtamasyz etýdi bol­jaýǵa, josparlaýǵa qajetti derekterdi jınaýǵa kómektesedi. Anyqtama onlaın-rejimde emdelýshilerge dári-dármekpen qamtamasyz etýdiń barlyq aqparatyn: medısınalyq mekeme qandaı dári-dármekterge suranys jasaǵanyn, qandaı kólem­de jáne qashan dári-dármekter jóneltilgendigin, dál qazir qan­shalyqty kólemde dári-dármek bar ekendigin, sonymen birge preparattardyń kelesi toby qashan jetkiziletindigin bilip otyrýǵa jaǵdaı jasaıdy. Bul joba kepildi memlekettik tegin medısınalyq kómek kórsetý kólemi boıynsha emdelýshilerdi tegin dári-dármekpen qamtamasyz etý júıesinde tolyq ashyqtyqty qalyptastyrýǵa jaǵ­daı jasamaq. Qoryta aıtqanda, elimizdiń densaýlyq saqtaý sala­synyń qyzmetkerleri aldynda Elbasynyń «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen tur­mys sapasyn arttyrý» atty Jol­daýynan týyndaǵan min­det­terdi júzege asyrý maq­satynda ke­­leli mindetter tur. Sa­paly medı­­sınalyq kómek jáne úzilissiz dári-dármekpen qamta­masyz etý jú­ıesi – Qazaqstan aza­mat­tarynyń ómir sapasyn art­ty­rýdyń basty tuǵyrlarynyń biri. Elimizdi dári-dármekpen qamta­masyz etýdiń biryńǵaı dıstrıbıýtory retinde «SK-Farmasııa» JShS-niń ujymy da bul mindet­terdi jaqsy túsinedi jáne ony júze­ge asyrý úshin qoldan kelgen­niń bári jasaıdy.

– Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken Jylqybaı JAǴYPARULY,

«Egemen Qazaqstan»