Halyqtyq IPO memlekettik baǵdarlamasy boıynsha jıi qoıylatyn suraqtarǵa jaýaptar

Halyqtyq IPO baǵdarlamasy Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen ázirlengen. Maqsat – eldegi kóshbasshy kompa­nııalardyń jetken jetistigine turǵylyqty halyqty da tartý. Qazaqstandyqtarǵa memle­kettik kompanııalardyń barynsha iri, turaqty ári bolashaqtaǵy ál-aýqaty kúshti degen aksııalary usynylmaq. Bul kompanııalardyń aksıo­neri atanǵan azamat kompanııanyń senimine kirip, ondaǵy kiristiń bir bólshegin ózi ıemdený múmkindigine ıe.

Halyqtyq IPO memlekettik baǵdarlamasy boıynsha jıi qoıylatyn suraqtarǵa jaýaptar

Halyqtyq IPO baǵdarlamasy Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen ázirlengen. Maqsat – eldegi kóshbasshy kompa­nııalardyń jetken jetistigine turǵylyqty halyqty da tartý. Qazaqstandyqtarǵa memle­kettik kompanııalardyń barynsha iri, turaqty ári bolashaqtaǵy ál-aýqaty kúshti degen aksııalary usynylmaq. Bul kompanııalardyń aksıo­neri atanǵan azamat kompanııanyń senimine kirip, ondaǵy kiristiń bir bólshegin ózi ıemdený múmkindigine ıe.

Halyqtyq IPO-nyń kelesi bir maqsaty – qarjylyq sektordyń damýyn qamtamasyz etip, jergilikti halyqty el ishindegi ınvestısııalyq mádenıetke tartý. Uzaq merzimdi perspektıva­lyq baǵdarlama Qazaqstannyń Ortalyq Azııada aımaqtyq-qarjylyq ortalyq esebinde damýyna kómektesedi.

Qazaqstan álemdik ekonomıkalyq daǵdarys­qa jaqsy deńgeıde tótep bere aldy. Al ol memlekettegi ekonomıkalyq ósim men uzaq merzimdi Halyqtyq IPO baǵdarlamasynyń júzege asýyna múmkindik bermek.

Halyqtyq IPO baǵdarlamasy alǵashqy­da 2011 jylǵa josparlanǵan bolatyn. Al qazir bul merzim 2012 jylǵa qaldyrylyp otyr. Onyń sebebi nede?

Baǵdarlama kesheýildetilgen joq. 2011 jyly Ulttyq bank «Samuryq-Qazyna» baǵdarlama­syna qyzyǵýshylyq tanytyp otyrǵan táýelsiz keńesshilermen birge óte mańyzdy jumys   atqa­r­dy. Onyń barlyq aspektileri búginde tolyqtaı qaraldy. Baǵdarlama aıasyndaǵy kompanııalardyń normatıvtik-quqyqtyq bazasy, turǵyndardyń qarjylyq saýattylyq deń­geıi, rynok qorynyń ınfaqurylymyn baǵalaý isi júzege asyrylady.

Jaýapkershilik «Samuryq-Qazyna» qory dırektorlar keńesi men Úkimettiń moınynda bolǵandyqtan, joba barynsha muqııat josparlanýy kerek. Ol úshin soǵan laıyqty daıyndyq pen ýaqyt qajet etiledi.

Baǵdarlamaǵa qandaı kompanııalar qa­tyspaq?

Jalpy, Halyqtyq IPO baǵdarlamasyna «Sa­­muryq-Qazyna» qorynan 400-den asa áleýet­­ti kandıdattar qarastyryldy. Qoıylǵan talap­tarǵa sáıkes, baǵdarlamaǵa degen daıyn­dyq­tarynan bastap, qarjylyq kórsetkishterin, korporatıvtik basqarý deńgeıin jáne olardyń ár kezeń saıynǵy kestesiniń lıstıngi qaras­tyryldy.

Qazaqstan qor bırjasynyń birinshi satysy 2012 jyldyń ekinshi jáne úshinshi toq­sanyna josparlanǵan bolatyn. Oǵan «Qaz­Trans­Oıl», «KEGOS» elektr jelili kompanııasy, sonymen birge, memlekettiń basty áýe kompanııasy «Air Astana» kiredi. Ekinshi eshelonnyń quramynda «QazTransGaz», «Kazmortransflot» jáne «Sa­muryq-Energo» bar. Sońǵysyna – «Qazaqstan temir joly» men «Qaztemirtrans» kiredi dep josparlanyp otyr. 2015 jyldan keıin «QazMunaıGaz» ben «Kazatomprom» kom­panııalarynyń baǵdarlamaǵa degen múmkin­dikterin qarastyrý kózdeledi. Kezeń boıynsha júrgizilgen daıyndyqtar aıasynda baǵdarla­ma­ǵa kompanııalardyń áli de bolsa daıyn emestigi anyqtalyp otyr. Odan ózge, Qazaqstan qor bırjasynyń múmkindikteri aıtarlyqtaı shek­teý­li. Aksııalar kóp shyǵarylatyn bolsa, ol ınvestorlar tarapynan tıisti suranysqa ıe bolmaýy da múmkin.

Baǵdarlamaǵa degen daıyndyq nemen ól­shenedi?

«Samuryq-Qazyna» qoryna kandıdattardy irikteýde baǵdarlamaǵa tartylǵan táýelsiz keńesshi kompanııalardyń negizgi ekonomıkalyq kórsetkishteri, perspektıvalyq jetistikteri, halyqaralyq standarttarǵa saı qarjylyq esep berýi, basshylyq sıpaty, korporatıvtik basqa­rý deńgeıi baǵalandy. Baǵdarlamaǵa barynsha tu­raqty kompanııalar tartyldy. Iаǵnı, maqsat­tarynyń aıqyndyǵyna, strategııalyq damýyna, aksııanyń bolashaqta ósýine yqpalynyń tıe­tindigine basymdyq berildi. Olardyń naqty maqsattary men damý strategııalary bar. Keıinnen aksııalardyń ósimine áser etetin faktorlar eskerildi. Bul sharanyń barlyǵy da ınvestorlardy, ıaǵnı, qazaqstandyq aksııa ımedenýshilerdiń múddesin qorǵaýǵa arnalǵan.

Kompanııalar Halyqtyq IPO baǵdarla­ma­syn ne úshin júrgizedi?

Baǵdarlamany júzege asyrýdaǵy basty maqsattardyń biri – halyqtyń memlekettik kompanııalardyń aksıoneri atanýyna múmkindik berý. Bul qazaqstandyq eń tabysty óndirister, ıaǵnı munaı, gaz, kólik pen elektr energııasynyń úleskeri bolýda taptyrmas múmkindik.

Barlyq kompanııalar men kandıdattar bú­gingi tańda ózderiniń qarjylyq kórsetkishterin damytyp keledi. Sonymen birge, baǵdarlama sheń­berinde memleket ishindegi qarjy qazaq­stan­dyq ekonomıkanyń ósimine jumys isteıtin bolady.

Kompanııalardyń baǵdarlamaǵa daıyn­dyǵy qalaı?

Kompanııa-kandıdattardyń deńgeıi ártúrli. Alaıda, barlyq kompanııalarǵa qoıylatyn talap bireý ǵana – ol qarjylyq kórsetkishter ól­shemi, basshylyq sıpaty, jáne korporatıvtik basqarý deńgeıi. Bul rette tartylǵan kompa­nııalardyń barlyǵy álemdik tájirıbege súıe­nip, negizgi kórsetkishterin jaqsartýǵa tyrysýda.

Dál qazirgi ýaqytta birinshi eshelondaǵy kom­panııalar táýelsiz keńesshilerdi (bank ıeleri, kepilshi, zańger, kommýnıkasııa jónindegi mamandar) taǵaıyndaý ústinde. Halyqtyq IPO-ǵa degen daıyndyq uzaq merzimdi qamtıdy. Oǵan qosa, jan-jaqty tekserilgen strategııalyq taldaýlardy, perspektıvalyq ósimdi, qarjylyq saraptamany, aýdıtti, qaıta óńdeýdi jáne ınvestısııalyq strategııanyń jetilýin, sonymen qosa emıssııalyq baǵdarlamany qajet etedi.

Barynsha túsinikti bolý úshin, baǵdarlama úderisin úsh toptamaǵa bólýge bolady.

1. Aldyn ala daıyndyq

Baǵdarlamany josparlaý barysy obektıvti sharalar qataryn qajetsinedi. Aıtalyq:

•  daıyndyq jáne qarjylyq aýdıttiń

esep berý isi;

•  táýekelder jáne korporatıvtik

basqarý júıesiniń kórsetkishi men ony

jetildirý isi;

•  aýdıt jáne ishki baqylaý júıesiniń

kórsetkishi;

Sonymen birge kandıdat-kompanııalar bolashaqta qor rynogyndaǵy aksııalardy óńdeýde bastama kóterýleri tıis. Osy maqsatty kandıdat-kompanııalar usynys qurylymyn anyqtaý úshin, táýelsiz keńesshilerdi bir maqsatta jumys isteý isine tartýy kerek.

2. Aksııalardy ornalastyrý isindegi daıyndyq

Aksııalardy ornalastyrýdan buryn, úsh eshelondaǵy kandıdat-kompanııalar tómende kórsetilgen sharalardy aıaqtaýǵa tıis.

•  Keshendik tekseristiń ótýi;

•  qyzmet kórsetý quny men sońǵy

keńesshilerdi anyqtaý;

•  zańdyq qoldaý kórsetý;

•  bıznesti baǵalaý isiniń ótkizilýi;

•  marketıngtik baǵdarlamany qaıta

qaraý.

3.      Aksııany ornalastyrý jumystary

Daıyndyq jumystarynyń mańyzdy bóligi aksııalardy ornalastyrýǵa deıin, áleýetti ınvestorlardyń aralasýymen belgilenedi. Qor rynogynda aksııalardy ornalastyrý satysy kandıdat-kompanııalar tarapynan tómendegi sharalardyń ótkizilgendigin talap etedi:

•  Investorlardyń bilimin jetildirý

(aqparattyq jáne ınvestısııalyq

memorandýmǵa daıyndyq);

•  ótinishterdi jınaý (baǵdarlamany

aldyn ala jarııalaý, kompanııa

jetekshileriniń basqa da óńirlerinde

ótkizgen tusaýkeserleri, taldaý

usynystar, baǵa belgileý);

•  aksııalardy ornalastyryp bolǵannan

keıingi qaıtalama rynoktaǵy

is-sharalar.

Birinshi eshelonǵa «KEGOS», QTO jáne «Air Astana» kompanııalaryn tańdaý sebebi nede?

Halyqtyq IPO baǵdarlamasyna qatysýshy kandıdattardy irikteýge jáne birinshi eshelonǵa tartylǵan kompanııa-kandıdattardyń tizimin «Samuryq-Qazyna» qory jáne táýelsiz keńes­shiler anyqtady. «KEGOS», QTO jáne «Air Astana» kompanııalarynyń jetken jetistikteri, qarjylyq jaǵdaıy qoıylǵan talaptardy qana­ǵattandyra aldy. Bul uıymdardyń kórset­kishi, atap aıtqanda, qarjylyq kórsetkishteri, saıasaty, korporatıvtik basqarylymy, strate­gııalyq damýy, Halyqtyq IPO baǵdarlamasynyń negizgi talaptaryna saı keledi. Sonymen birge, naryqtyń qubylmaly jaǵdaıynda bul kompa­nııalardyń ustanǵan baǵyttary da qatań eskerildi.

«Air Astana» kompanııasynyń aksııasy jónindegi naqty qorytyndy qashan shyǵady?

Halyqtyq IPO baǵdarlamasyn júrgizgennen keıin, memleket barlyq kompanııalar men kandıdattar úshin negizgi aksıoner bolyp qalmaq. Dál qazirgi tańda, memleket Eır Astanamen birge aksııaǵa ıelik etip keledi. Osylaısha, lıs­tıng boıynsha bul kompanııalardyń naqty sheshimi ekijaqty kelisimnen keıin shyqpaq. Bul rette, olar memleketti baqylaý paketterimen qamtamasyz etýi tıis.

Birinshi eshelondaǵy kompanııalar aksııa­sy­nyń aldyn ala baǵalary anyqtaldy ma? Baǵa qandaı talaptar boıynsha belgilenedi?

Erejege sáıkes, aksııanyń naqty baǵasy mindetti túrde lıstıngtiń aldynda josparlanyp, álemdik konıýnktýranyń tirkeýi boıynsha anyqtalady.

Kompanııa aksııasyn ornalastyrý isi qalaı jasalady? Qosymsha emıssııa túrinde me, álde satylymda júrgen aksııa túrinde me?

Qomaqty qarjylar kompanııalardyń stra­tegııalyq damýyna aýdarylyp, olardyń múm­kin­dikteri arta túspek. Bul suraqtyń jaýaby kom­panııalardyń bizge usynǵan usynystaryna oraı sheshilmek. Qarjy, quqyqtyq sala boıynsha keńesshilerdiń baǵamdary da eskeriletin bolady.

«Samuryq-Qazyna» qorynyń keńesshile­rine qandaı kompanııalar jatady? KASE kompanııasy aksııasynyń brokerlerin shy­ǵarýda qarjylyq keńesshi kim bolmaq?

Baǵdarlamaǵa qatysty týyndaǵan suraq­tarmen halyqaralyq deńgeıdegi Citigroup, UBS AG banki iri ınvestısııalyq bankter VisorCapital, KKBSecurities, sonymen birge, halyqaralyq aýdıtorlyq kompanııa Price­WaterhouseCoopers sekildi bankter jumys isteıtin bolady. ClearyGottliebSteen&Hamilton­LLP jáne qazaqstandyq GRATA baǵdarlamada zań jónindegi kómekshi qyzmetin atqarmaq.

Jalpylama aıtar bolsaq, baǵdarlamaǵa shy­ǵyp jatqan kompanııalarda eki keńesshiden bar. Onyń biri KASE lıstıngi boıynsha jumystar júrgizetin qazaqstandyq keńesshi bolsa, ekin­shisi halyqaralyq standarttarǵa saı daıyndyq­taryn tekseretin sheteldik keńesshi bolyp tabylady.

Búgingi tańda Halyqtyq IPO baǵdarla­masyna shyǵatyn kompanııalardyń qazaqstan­dyq bırjaǵa degen talaby London, Nıý-Iork, Gonkong bırjalaryna qaraǵanda anaǵurlym lıberaldy ekendigine kóz jetkizdik.

Halyqtyq IPO baǵdarlamasyna kimder qatysa alady?

Halyqtyq IPO baǵdarlamasynyń aksııasyn ıemdenýge tek qana Qazaqstan azamatynyń quqyǵy bar. Aksııanyń neǵurlym qazaqstan­dyqtardyń úlesine kóptep tııý talaptary da qarastyrylǵan. Sonymen birge, oǵan qazaq­standyq zeınetaqy qorlary da qatysa alady. Zeınetaqy qorlary uzaq merzimdi ınvestorlar bolǵandyqtan, aksııa baǵasynyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etedi.

Qazaqstanda búgingi tańda zeınetaqy qorlaryna tirkelgen azamattar sany 8 mıllıondy quraıdy. Olardyń osy qorlar arqyly Halyqtyq IPO baǵdarlamasynan óz úlesterin alyp otyrýyna jaǵdaı jasalǵan.

Endi áleýetti suranys jaıyna oıyssaq. Tur­ǵyndar tarapynan bolǵan suranystarǵa qan­daı da bir zertteýler júrgizildi me?

Iá, turǵyndarǵa qatysty zertteý jumys­tary 2011 jyldyń alǵashqy jartyjyldyǵynda júr­gizildi. Turǵyndar tarapyndaǵy su­ranystyń jalpy baǵamy 100-200 mıllıon AQSh dollaryn quraǵan. Alaıda, áleýetti tur­ǵyndar men olardyń ınvestısııalyq múmkin­dik­teri jaıly, halyq tolyq aqparattandy­ryl­ǵan jaǵdaıda, joǵaryda aıtyp ótken kórsetkish deńgeıi odan da artýy múmkin. О́z kezeginde zeınetaqy qorlary tarapyndaǵy suranys kólemi 200-300 AQSh dollaryn qurap otyr. Sońǵy kórsetkishterge sáıkes, qor rynogynda baǵaly qaǵazdardyń 10 myńyn jeke tulǵalar qatary quraıdy eken. Bul rette, turǵyndardyń zeınetaqy qorlary arqyly baǵaly qaǵazdarǵa degen qoljetimdiligi artpaq. Josparǵa sáıkes, baǵdarlama turǵyndar arasynda jeke tulǵa­lardyń 160 myńyn qamtyp, jaqsy deńgeıde júzege aspaq.

Aksııany ornalastyrýda zeınetaqy qor­lary men jeke tulǵalar arasynda kezekke turý máselesi týyndaýy múmkin be?

Birinshi kezekte jeke tulǵalarǵa jaǵdaı jasalatyn bolady. Ekinshiden, zeınetaqy qorla­ry­nyń aksııaǵa degen qoljetimdiligin naqty aıta almaımyz. Sebebi, aksııa uzaq merzimdi strategııany josparlaýǵa múmkindik bere almaıdy. Bul kezeńde naqty úılesimdilik arnaıy beki­tilmegen jáne árqaısysy naqty baǵdarlamamen aıqyndalatyn bolady.

Sheteldik ınvestorlar Halyqtyq IPO baǵdarlamasyn paıdalana ala ma? Nemese baǵdarlama halyqaralyq lıstıng deń­geıinde qarastyrylǵan ba?

Baǵdarlama aksııasynyń negizgi baǵyty Qazaqstan halqyna arnalǵan. Ol qazaqstandyq ekonomıkaǵa qosymsha kirister ákelýdi kózde­mek. Alaıda, aldaǵy ýaqytta Qazaqstandaǵy eko­­nomıkalyq ahýal órisin keńge jaıyp, halyqaralyq arenalardan kórinetinine senim mol. Dál qazirgi ýaqytta bul baǵytta josparlanǵan sharalar joq.

Kompanııa lıstıngteri túbegeıli Qazaqstan qor bırjasynda ótkiziletin bolady. Sonyń nátıjesinde, eldiń jetekshi kásiporyndaryna, ásirese, qazaqstandyqtarǵa jaqsy múmkindik beretinine senemiz. Al, keıinirek Qazaqstan qor rynogyn damytý maqsatynda, KASE arqyly shetelderge ınvestısııalanýy yqtımal.

El aýzynda júrgen pikirlerge súıensek, kompanııalarǵa laıyqty IPO baǵdar­la­masyn júrgizý barysynda memleket stra­tegııalyq aktıvterdi baqylaýdan aıyrylyp qalýy múmkin.

Halyqtyq IPO baǵdarlamasy aıasynda kompanııa aksııasynyń 5-15 paıyzy satylymǵa usynylatyn bolady. Sondyqtan baqylaýdy joǵaltyp alý jóninde eshqandaı qaýip joq. Rynokqa shyǵatyn barlyq kompanııalarda memlekettiń úlesindegi «Samuryq-Qazyna» qory bárinen de joǵary turmaq.

Sol sátte bırjaǵa shyǵarylatyn kompanııalar olardy barynsha jarııaly etetin bolady. Zań shyǵarý organdary men ınvestorlar baǵ­dar­lamanyń júzege asyrylýyna qatysýshy mundaı kompanııalardyń kirisi men shyǵysta­rynyń barynsha ashyq túrde jarııalanýyn talap etedi. Bul menedjmenttiń jaýap­kershiligin qamtamasyz etip, aksıonerler aldynda ózderiniń sheshimderin dáleldeýge múm­kin­dik beredi. Osylaısha, Halyqtyq IPO baǵ­dar­lamasy memlekettik kompanııalardy qoǵam­dyq baqylaýǵa qosymsha múmkindikter beredi.

Naryqtyń qubylmaly jaǵdaıynda Ha­lyq­tyq IPO baǵdarlamasyn júrgizý qansha­lyqty paıdaly?

Bul rette, Halyqtyq IPO baǵdarlamasyna halyq erekshe qyzyǵýshylyq tanytyp otyrǵa­nyn umytpaǵan jón. Memleket pen «Samuryq-Qazyna» qory halyqtan qarjy jınap, óz ak­sııa­laryn sonshalyq joǵary baǵaǵa satpaıdy. Ondaı maqsaty da joq. Qor kompanııalary joǵary kiriske ıe, nesıe alýǵa degen múm­kin­dikteri de joq emes. Sonymen birge, qosymsha qarjylan­dyrýdy qajet etpeıdi.

Máselen, Reseıde osydan birneshe jyl bu­ryn Sberbank, VTB kompanııalaryna arnalǵan IPO baǵdarlamasy júrgizilip, naryqtyń bıik shyńynan kórine bildi. Al olardyń aksııalary barynsha joǵary baǵaǵa satyldy. Árıne, ekonomıkalyq daǵdarys bastalǵan tusta, rynok ta, aksııa baǵasy da túsip, halyqqa zalaly tıdi.

Qazaqstanda Halyqtyq IPO baǵdarlamasy jeke menshik ınvestorlar úshin qolaıly ýaqyt­ta júrgizilmek. Álemdik qarjy daǵdarysynan keıin, rynok jaǵdaıy tómengi kórsetkishti kór­setedi. Demek, qazaqstandyq kompanııalardaǵy aksııa baǵasy qunynyń áleýeti bıik bolady.

Halyqtyq IPO baǵdarlamasyn daıyn­daýda qandaı táýekelge bardyńyzdar?

Búgingi tańda aksııa baǵalarynyń qubalma­ly ekendigin bárimiz de bilemiz. Aksııa baǵasy­nyń qubylmalylyǵy, ınfraqurylym júıe­siniń jetispeýshiligi jáne aksııanyń belgili bir toptar arasynda ǵana shoǵyrlanýy táýekelge barýdy qajet etti. Eń negizgi aspektiler kompanııa-kandıdattardy irikteýden bastalyp, zań shyǵarý organdaryndaǵy ózgertýler men tolyqtyrýlar kezinde sezildi.

Baǵa turaqsyzdyǵyna ushyramas úshin álem­dik shıkizat ónimderine táýelsiz ári oǵan barynsha turaqty, kez kelgen jaǵdaıǵa tótep bere alady degen kompanıalar ǵana tartyldy. Odan ózge, zeınetaqy qorlaryn, kásibı jáne uzaq merzimdi ınvestorlardy tartýda aksııa baǵasyna áseri bolatyny aqıqat.

Baǵaly qaǵazdar rynogyna qatysý úshin eń birinshi kezekte «Qazaqstan qor bırjasy» AQ, brokerlik kompanııalar, transfer-agenttikter, «Baǵaly qaǵaz depozıtarıi» jáne tirkeýshiler daıyn boldy.

Memlekettiń barlyq aımaqtaryndaǵy jeke ınvestorlardy qamtyp, sonymen birge Qazaq­stan qor bırjasynyń ınfraqurylym­daryn jı­naý sııaqty sharalar 2012 jyldyń 1-2 toqsanyna deıingi kezeńdi qamtýy tıis.

Baǵaly qaǵazdardyń rynokta oryn alýy úshin aksııa kompanııasynyń úlesi qalaı anyqtalady?

Halyqtyq IPO baǵdarlamasyna engisi kelgen aksıonerdiń maqsattyq qurylymy men qazirgi tańda baqylaýǵa alynyp otyrǵan úlesi, aksııanyń sanyn esepke alǵany jón.

Jeke tulǵalarǵa arnalǵan ótinishterdi qabyldaý úderisi qashan bastalady?

О́tinishterdi qabyldaý merzimi ótkizilgen lıs­tıng qorytyndysyna qaraı anyqtalady. Sondyqtan kompanııa qazirgi tańda daıyndyq kezeńinde. Naqty jáıtter keıinirek anyqtala­tyn bolady.

Jeke tulǵalar úshin aksııa sanyna shekteý qoıylǵan ba?

Aksııalardyń halyqqa tıimdi jolmen ári ádil satylýy maqsatynda olardyń eń joǵarǵy sanynan shekteý belgilendi. Ol halyq úshin óte tıimdi.

Úkimet 2011 jyldyń 8 qyrkúıe­ginde Baǵ­darlamany bekitkennen keıin, daıyndyq ju­mystarynda qandaı da bir ózgerister boldy ma?

Baǵdarlama halyqqa arnalǵan joba bolǵan­dyqtan, jumysy jan-jaqty jalǵasýda. Úkimet kompanııany keń kólemdegi aqparattyq-tanym­dyq baǵytta tanystyrýdy kózdeıdi. Sonymen birge, normatıvtik jáne quqyqtyq ózgerister engizilýde. Halyq banki turǵyndardyń qar­jylyq saýatyn kúsheıtý maqsatynda óz jumystaryn jalǵastyrýda.

Áli de bolsa sheshilmegen máseleler taıaý ýaqytta sheshilip úlgere me?

Baǵdarlama bekitilgennen 6 apta buryn, alǵa qaraı jyljýdyń kórinisteri baıqala bastaǵan bolatyn. Bul rette, Halyqtyq IPO baǵdarlama kestesi áli naqtylanbaǵanyn eskergen jón. Ol kez kelgen sátte álemdik deńgeıdegi ekonomı­ka­lyq ahýalǵa sáıkes, árdaıym ózgeris ústinde bolyp turady.

Halyqtyq IPO baǵdarlamasy qazaqstan­dyq­­tar­dyń kópshiligine qoljetimdi bolýy úshin onyń baǵasy qandaı bolýy kerek dep oılaısyz?

Aksııanyń naqty baǵasy mindetti lıstıngti túrde ótkizilgen lıstıngtiń aldynda málim bolady. Jáne álemdik konıýnktýranyń esep-qısabyna júginedi.

Úkimet basshysy Kárim Másimov «Qazaq­stan egerde ekinshi ret daǵdarysty bastan keshetin bolsa, oǵan tótep berý qabileti jetkilikti» degen bolatyn, baǵdarlamada bul týraly ne aıtylǵan?

Álemdi qarjy daǵdarysy sharpyǵan tusta Halyqtyq IPO baǵdarlamasy belgili bir maqsatta jumys isteıtin bolady. Ol qarjy rynogy dınamıkasyna jáne halyqtyń aksııalardy satyp alý qaýipsizdigine jaǵymsyz áse­rin tıgizýi múmkin. Halyqtyq IPO baǵdarlama­sy – birinshi kezekte halyqqa arnalǵan jáne barynsha jaǵymdy sharalarmen este saqtalýyn maqsat tutady. Árıne, bul rette álemdi sharpy­ǵan qarjy daǵdarysyndaǵy keleńsizdikterdiń bizge áser etý múmkindigi de eskeriledi.

Alǵashynda baǵdarlama «naryqty damytý» maqsatynda tanylyp, keıinnen kompanııa qo­symsha kapıtaldarǵa muqtaj emes delindi. Al osy jaqyn arada ǵana «maqsat – baǵdarla­ma aıa­synda qarjylandyrýshy kompanııalardy tar­tý» degen áńgime órbidi. Bul týraly ne aıtasyz?

Rynoktaǵy kapıtalǵa degen qoljetimdilik – kez kelgen kompanııa úshin jobalardy qarjylandyrýda taptyrmas múmkindik. Qajet bolǵan jaǵdaıda bul kompanııalardyń kez kelgeni nesıe túrinde qarjylyq rynokqa shyqpaı-aq, kelisimge kelý múmkindigine ıe. Bul degenimiz, aksıoner atanǵan kez kelgen kompanııa men memleket ishinara eldegi ekonomıkalyq damýǵa ólsheýsiz úlesin qosa alady degen sóz.

Halyq úshin qandaı táýekel bolýy múmkin?

Aksııa ıemdenýshilerdi jarııalaý aqparat­tyq bilim beretin kompanııalar úshin óte tıimdi. Ol baǵdarlamaǵa qatysýshylardyń múmkindi­gine qaraı, barlyq kompanııalarda jarııalanady. Bul aqparattardy daıyndaý isi óte uzaq merzimge jalǵasyp, tipti birneshe aıǵa sozylýy múmkin. Talapqa saı, anyqtamalar IPO baǵdar­lamasynyń aldynda jarııalanyp, osy ýaqytqa deıin halyq atalǵan baǵdarlamamen tolyq qam­tamasyz etilýi tıis. Eń bastysy, el turǵyndary baǵdarlama týraly, atap aıtqanda, Halyqtyq IPO baǵdarlamasynyń halyq pen el ekono­mıkasynyń damýy jolynda kepildeme beretindigi jóninde tolyq bilýleri tıis.

Halyqtyq IPO baǵdarlamasyn júzege asyrýda memleketke túsetin salmaqtyń kó­lemi qansha? Salyq tóleýshilerdiń aqshasy qaıda ketip jatyr?

Baǵdarlama birinshi kezekte, turǵyndar úshin qyzmet etedi. Maqsat – eshbir shyǵyndarǵa qaramastan, halyqtyń aksııaǵa degen qoljetim­diligin arttyrý.

Qazaqstan qor bırjasy halyqtyq IPO baǵdarlamasyna qanshalyqty daıyn?

Dál qazirgi tańda Qazaqstan qor bırjasynda ótinishter jınaý jumysy júrip jatyr. Atap aıtqanda, tehnıkalyq aspektiler men ishki normatıvtik baza qaralýda. Bırja sonymen birge, turǵyndardyń qarjylyq saýattylyǵy­men de jumys isteýde. Osy maqatta, búgingi tań­nyń ózinde oıyn termınaldary iske qosylǵan. Jeke tulǵalar termınaldarǵa aqsha salý arqy­ly ınvestısııa jaıyndaǵy máselelerge daıyndalý múmkindigine ıe.

Memleket ishinde roýdshoý uıymdasty­rylýy múmkin be?

Baǵdarlamanyń baǵaǵa qatysty negizgi ke­zeń­deri anyqtalyp, aksııalardy barynsha keńeı­tilgen túrde ornalastyryp, jyldyq qar­jylyq esep daıyn bolǵan soń, 2012 jyly roýd­shoý uıymdastyrý jumysy josparlanyp otyr. Roýdshoý sheńberinde kompanııa menedj­menti memlekettiń kez kelgen jerinde óz kompanııalary jaıly tanystyrylym ótkizip, tur­ǵyn­dar kókeıindegi suraqtarǵa jaýap berip, sonymen qatar Halyqtyq IPO jumysy men óz jetistikteri jaıly tolyqqandy aqparattan­dyrý múmkindigin paıdalana alady.

Qazaqstan Respýblıkasy azamattary ak­sııany satyp alǵan jaǵdaıda ol osy kompa­nııa­nyń aksıoneri atanady. Soǵan sáıkes, kompanııa saıasatyna ol azamattar aralasa ala ma?

Aksııa degenimiz – belgili bir aksıonerlik qoǵamnyń kapıtalyn, ony ıemdenýshi aksıo­ner­diń quqyǵyn bekitýshi baǵaly qaǵaz. Demek, aksııanyń eń az degende bir bóligin ǵana ıemdengen aksıoner kompanııanyń ishki saıasatyna tolyqqandy aralasý quqyǵyna ıe. Máselen, aksıonerlerdiń jyl saıynǵy otyrysynda belgili bir aksııanyń baǵytyna qaraı, kelesi aksııa baǵyttalady. Aınalymdaǵy aksııa qansha­lyqty az bolsa, baǵasy da sonshalyqty joǵary. Aksııany satyp alýshylar ózdiginen aksıonerler qataryna enip, kompanııa qatysýshy­lary­nyń tizimine enedi. Sonymen birge, strate­gııa­lyq sheshim qabyldaýda daýys berý múm­kindigine de ıe.