Biz biletin Ǵabeń

Músirepov-110

Ǵabeń týǵan jerge at basyn burǵanda janyna ózi jaqsy kó­retin, shyǵarmashylyq óner­le­rine kóńili tolatyn aqyn-ja­zýshy­lar­dy, sazgerlerdi, ánshi­lerdi erte keletin. Sondaı bir kelisinde qazaq­tyń belgili aqy­ny Ǵafý Qa­ıyrbekov pen aýdarmashy Alekseı Belıalınovty jol­serik etipti. О́ıtkeni, áli ja­zylyp bitpegen “Ulpan” ro­manynyń keıipkerleri ómir súr­gen óńirdi aýdarmashyǵa kór­setý oıynda bolsa kerek. Ár kelgen saıyn oblystyq «Lenın týy» /qazir «Soltústik Qazaq­stan»/ gazetiniń basshylyǵy meni ári aýyldasy, ári qalamdas inisi re­tinde qosyp beretin. Osyndaı janǵa shýaqty jylyshyraıly jolsaparlar kezinde tamasha sóz zergeriniń qaısar­lyǵyn, jer silkinse de qozǵal­maıtyn, daýsyn kótermeı-aq jaılap qana aıtyp, sanańa jetkizetin, qabaq shytpaı-aq renishin bildiretin minezine talaı ret kýá bolǵanym bar.

Músirepov-110

Ǵabeń týǵan jerge at basyn burǵanda janyna ózi jaqsy kó­retin, shyǵarmashylyq óner­le­rine kóńili tolatyn aqyn-ja­zýshy­lar­dy, sazgerlerdi, ánshi­lerdi erte keletin. Sondaı bir kelisinde qazaq­tyń belgili aqy­ny Ǵafý Qa­ıyrbekov pen aýdarmashy Alekseı Belıalınovty jol­serik etipti. О́ıtkeni, áli ja­zylyp bitpegen “Ulpan” ro­manynyń keıipkerleri ómir súr­gen óńirdi aýdarmashyǵa kór­setý oıynda bolsa kerek. Ár kelgen saıyn oblystyq «Lenın týy» /qazir «Soltústik Qazaq­stan»/ gazetiniń basshylyǵy meni ári aýyldasy, ári qalamdas inisi re­tinde qosyp beretin. Osyndaı janǵa shýaqty jylyshyraıly jolsaparlar kezinde tamasha sóz zergeriniń qaısar­lyǵyn, jer silkinse de qozǵal­maıtyn, daýsyn kótermeı-aq jaılap qana aıtyp, sanańa jetkizetin, qabaq shytpaı-aq renishin bildiretin minezine talaı ret kýá bolǵanym bar.

Ǵabeń kóbine Jańajolda tu­ratyn inisi Áshimniń sh­ańyra­ǵyna túsetin. Osy joly da shymnan salynǵan úıiniń aldyna Kókshe­taýdan ádeıi ákelingen jyljymaly dala qosy ornatylypty. Ǵabeń­niń kirpııazdyǵy, tazalyǵy muqııat eskerilgenge uqsaıdy. Jatyn bólmeler taza. Jýynatyn oryn jeke. Qonaq­tar tún ortasy aýǵansha áńgime-dúken qurysty. Erteńine qos janynda Ǵafý Qaıyrbekov, Mútallap Qan­ǵojın úsheýmiz júr edik. Jasulan Qady­rov degen azamat kelip, Ǵabeńdi su­rady. Osy aýyldyń týmasy eke­nin, shette mektep dırektory qyzmetin atqaratynyn bile­tinmin.
– Klassık áli uıyqtap jatyr, al jarty klassık uıqyly-oıaý, – dep bárimizden buryn Ǵa­fý aǵa­myz jaýap berdi. Jarty klassıgi – Alekseı Belıalınov.
– Ǵabeńdi oıatyp jiberseń, Amandyq, – dep aýyldasy re­tin­de maǵan qolqa saldy. – Asy­ǵys edik, úıge qaıtyp bara jatyrmyz, sálem bere keteıik.
Oıatýǵa týra keldi. Ǵabeń Jas­ulan aǵaımen jáne onyń sheshesi Zeıtinmen shúıirkelese áńgimeles­ti. Olar “Internasıonal” keńsha­ryna soǵyp, qonaq bolyp ketýin ótinip edi, kelisim bermedi. Sálem­shiler ketkennen keıin Ǵabeń maǵan:
– Amandyq, men jaqsy dem alyp jatyr edim. Sálem bere kelgenderdiń bárine oıata ber­me­geniń durys, – dep aqyryn ǵana eskertti. Osy sátte Ǵabeńniń bas­ty keıipkerleriniń biri – Igilikke bergen minezdemesi esi­me tústi. “Qastary qıǵash-qıǵash bitken qapa kisi pań da, tákappar da emes. Daýysyn kó­tere sóı­le­genin, bir adamǵa sý­yq júz kór­setip, qabaq shyt­qanyn eshkim kórgen de, estigen de emes. Ala kózin bir tóńkerip, qalyń qabaǵyn bir túıip qalsa, bul mańaıdaǵy elder basyna qara jamylǵandaı bolar edi. Biraq kúsh belgisin kórsetýdi ol umytqan adam sııaq­ty. Aıbar baryn ózi de jaqsy biletin bol­ǵandyqtan qudiret tizginin qań­taryp ustaıdy. Buıyrǵany – ótingendeı ǵana, kelisim aıt­qany – bitim aıtqandaı ǵana”.
Bul Ǵabeńniń dál ózi emes pe? Aqyryn bolsa da qatty batyryp aıtqan sózden qatty uıal­dym. Aǵat ketkenimdi ańǵar­dym.
Qazaq memlekettik ýnıver­sıtetiniń jýrnalıstıka fa­kýl­te­tinde syrttan oqy­ǵan jyldary emtıhan tapsyrý sessııasyna, Almaty joǵary partııa mekte­bine bilim jetildirý kýrstaryna baryp júrgende Ǵabeńe aýyldyń amandyǵyn jetkizip, sálem berip júrdim. Bir barǵanymda esikti Ǵazıza jeńgeı ashty. Ǵabeń úıde eken. Aýyl-aımaqty baıyppen ǵana surap, syzdyqtaı syr tartty. Shylymdy kóp tartatynyn baı­qadym. Múshtikti jaılap bu­rap ekige bólip, ishine aq bir­deme salady. Sodan keıin bu­rap, jaýyp, ushyna bizdiń sol kezdegi sıgaretterden uzynsha­laý ári ji­ńish­keleý shylymdy kıgizedi. Sosyn sirińkemen tu­tatyp, jaılap qana sorady. Meniń ári shuqshııa, ári tańdana qarap otyrǵanymdy baıqap qalǵan bolý kerek.
– Bul sıgaretti Amerıkadan dosym jiberip turady. Al ishi­ne salatyn zat nıkotındi ótkiz­beıdi, – dedi.
Jumys bólmesi qansha keń desem de, kitap toly sóreler tutas qabyrǵany jaýyp turǵan­dyqtan taryltyp turǵandaı áser etti. Qurannyń oryssha nusqa­syn osynda alǵash kórdim. Kún­niń jaryǵy terezege molynan túsip, jaryqtandyryp tur. Stol ústinde neshetúrli qalyń qatyr­ma qaǵazdar, qaryndash­tar, re­zeńke óshirgishter jatyr. Shyǵar­masyn aq qaǵazǵa emes, dápter­diki sııaqty torkóz betterge jazatyn kórinedi. Áńgime arasynda bir sózdi óshirgishpen óshirip tas­tap, ornyna basqa­syn jazdy. Biz sııaqty joldyń ústin ne jıegin paıdalanbaıdy eken.
– Ǵazıza jeńgeń arabsha da, latynsha da, qazirgi orys ǵar­py­men jazǵandy da jaqsy aıyrady. Ári tez basady. Maǵan arapsha jazǵan áldeqaıda je­ńil, – dedi áńgime arasynda Ǵabeń.
Taǵy birde jolym túsip Al­matyǵa barǵanymda qalyp­tas­qan dástúrimdi buzbaı Ǵabeńe sálem berip shyǵýdy uıǵardym.
– Áńgimemizdi dalada jal­ǵas­tyraıyq. Shashymdy qyryq­ty­r­ý­ǵa daıyndalyp jatyrmyn, – dedi.
Sóıtti de bólmeniń bury­shynda turǵan aınanyń aldyna otyra ketip betine opa jaǵa bas­tady. Sodan keıin ústine ıismaı shashty. Asyqpaǵan kúıi kóp jınaldy. Onsyz da ájimsiz beti odan saıyn tegistelip, tipti jasaryp ketkendeı boldy. Men buryn osy aınanyń aldynda qaptaǵan opa men ıismaıdy jeń­geıdiki shyǵar dep oılaıtynmyn. Er adamnyń ózin osylaı kútke­nin birinshi kórýim.
Syrtqa shyǵyp, Ǵabeń tura­tyn úıden taıaq tastam jerdegi Qazaqstan kompartııasy Orta­lyq komıteti ornalasqan ǵı­marat mańyndaǵy gúlzar ishinde biraz áńgimelestik. Sodan keıin aqyryn basyp, ǵımarat ishine endi. Shashyn osyndaǵy shashtarazda qyryqtyratyn kórinedi.
Bir ańǵarǵanym, Ǵabeń Eýro­panyń ǵana emes basqa da elder­diń dástúrlerin boıyna kóp sińirgen syńaıly. Bulaı deıtinim, Alma­ty­ǵa barǵan ke­zekti saparymda páte­rine telefon shalsam, Ǵabeń men Ǵazıza jeńgemiz taý jaqtaǵy demalys úıinde eken. Telefonyn surap alyp, Ǵabeńmen habarlastym da, qaı ýaqytta keletinimdi aıttym. Ýaǵdalasqan ýaqytta bar­­sam, Ǵabeń birinshi qa­bat­taǵy dá­lizde tosyp júr eken. Ekinshi qa­bat­qa kóterildik. Bir bólmede jal­ǵyz. Az ǵana áńgimeden keıin telefondy alyp, qońyraý shala bastady.
– Ǵazıza, shaıyń daıyn ba? Aman­dyq keldi, – dedi.
– Daıyn, – degen jeńge­mizdiń sózi estildi.

Basqa bir ǵımaratqa baratyn shyǵarmyz dep oılaǵanmyn. Olaı bolmady. Bir bólmeden shyqtyq ta, kórshi bólmege en­­dik. Jeńgeı jyly shyraıly qarsy alyp, qoıý shaıyn, konıagyn quıyp jatyr. Biraz otyryp, áńgimelesip, qoshtastym. Erli-zaıypty adamdardyń demalys úıinde bólek bólmelerde turyp jatqanyna tań qaldym.
Ǵabeń sózge sarań bolǵany­men, oılanyp-tolǵanyp, toq eterin tú­ı­­indep bir-aq aıtýshy edi. Sondaı-aq qaljyńǵa da ket ári emes ekendigin kórdim. Birde aýylǵa partızan-jazýshy Qa­sym Qaıse­novti erte kelgen. Qonaq­tardy Jańajolda Ǵa­beń­niń týǵan aǵasy Hamıttyń úl­ken balasy Ekpinniń ata-enesi Seraly men Ásııa da qarsy alyp, ózderi turatyn Sýatkólge qonaqqa shaqyrǵan bolatyn. Ǵabeń Sergeevka qalasy mańyn­daǵy halyq «Tyń teńizi» atap ketken sý qoımasyn kórsem degen oıyn ısharalady. Kelesi kúni sý qoı­masyna barar jolda Sýatkólge at ústinen soǵa ketip, tún ýaǵynda bir-aq oraldyq. Esik aldynda Qasekeńe bir kelin­shektiń jabyspasy bar ma. “Baýyrym, amansyń ba? Qandaı qýa­nyshty­myn, aǵa! dep moınyna jarmasty. Qasekeń ań-tań.
– Aǵa, úıirinen adasqan qaz sııaqtymyn men.
– Iá, sonda qalaı?
– Meniń elim – naıman. Áke-shesheden erte jetim qalyp, balalar úıinde óstim. Dám jazyp osy jaqqa turmysqa shyqtym. Sizdi estigen soń ádeıi izdep keldim, – deı saıraı jóneldi álgi áıel.
– Qasym, týysyńdy taptyń ba, qalaı? – dep qoıady Ǵabeń baıyppen.
– Aınalaıyn beri kel, janyma otyrshy, – dep Qasekeń ke­lin­shektiń betinen súıip, tur­mysyn, bala-shaǵasyn surap jatyr. Jı­nalǵan jurtty kúlki býyp barady.
– Qarashy, áne, «qasqyrdy qansha asyrasań da ormanǵa qa­rap ulıdy» degen osy. Týysy kelip edi, bizdi mensinbeı ketti, – dep qoıady bireýler. Osynyń bá­ri­niń qaljyń ekenin batyr partızan artynan ǵana bildi. Ony uıym­dastyryp júrgen Ǵabeń. Sýatkól­den Sergeevkaǵa attanar kezde Qasekeń úıden birinshi bolyp shyǵyp ketken. Osy kezde Ǵabeń aýyl adamdaryna:
– Biz qaıtyp oralǵansha bir ótkir áıeldi daıyndap qoıyń­dar. Qasym – Shyǵys Qazaqstan oblysynan, rýy – naıman. Ol áıel sol jaqtykimin dep Qasymǵa jabyssyn, ne qylar eken, kóreıik. Bir kúlki bolsyn, – dep tapsyryp ketken. “Áziliń jarassa – atań­men oına”, – degen osy-aý, sirá.
Mine, biz biletin Ǵabeń osyndaı adam bolatyn.
Amandyq JANTEMIROV,
 Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi.
 Soltústik Qazaqstan oblysy.