Aldymen Rıkkardo Vınset Kochchante kim? Osy týraly birer aýyz sóz. Kochchante – ıtalıan-fransýz ánshisi, kompozıtor. 1946 jyly Saıgonda týǵan. Ákesi – ıtalııalyq, anasy – fransýz. Kóptegen tanymal ánniń avtory ári oryndaýshysy. Sonymen qatar «Notre Dame de Paris», «Kishkentaı hanzada» mıýzıklderin jazǵan belgili avtor.
Biz tómende tanymal mıýzıkldiń avtory, kompozıtor Rıkkardo Kochchantemen bolǵan suhbatty oqyrman nazaryna usynyp otyrmyz.
– Rıkkardo myrza, shyǵarmańyzdyń Qazaqstandaǵy tusaýkeserine qandaı sezimmen keldińiz?
– Spektakldi basqa tilge aýdarýdaǵy maqsatymyz, áýeli sol halyqtyń mádenıetine barynsha jaqyndaý emes pe? Sizderge de osy maqsatta keldim. Árıne, bizge bul jobamen jumys isteý ońaı bola qoıǵan joq. Lıbretto mátininiń poetıkalyq negizin saqtaý, túpnusqadaǵy maǵynany dál sol qalpynda shashaý shyǵarmaı berý kóp ter tógýdi talap etti. Osy erekshelikti saqtaý shyǵarmashylyq topqa qıyn soqqanyna qaramastan menińshe, munymyz joǵary deńgeıde júzege asqan sııaqty. Muny men qazaq tilin túsinetin tyńdarmandardyń, oryndaýshylardyń pikirine júginip aıtyp otyrmyn. Mıýzıkldegi keıipkerlerdiń vokaldy partııasyndaǵy sózderin ándete oryndaýy, onyń tyńdarman qulaǵyna jaǵymdy, jatyq estilýi, aıtylmaq oıdyń vokaldyq áýenmen ishteı qabysyp ketýi – zor nátıje.
– «Notre Dame de Paris» mıýzıkli Azııa qurlyǵynda aldymen koreı tiline tárjimalanǵan eken. Eýropalyq zamanaýı sahnalyq shyǵarmanyń Azııada koreı jáne qazaq tilinde aýdarylýyn qalaı salystyra baǵalaısyz? Aıyrmashylyqtary men kezdesken qıyndyqtary bar ma?
– Shyǵarma qaı tilge aýdarylǵanyna qaramastan mátin men árbir sózdiń, oıdyń naqty jetýine, sol halyqqa túsinikti bolýyna basa mán beriledi. Mıýzıkldiń án-áýenderi men mátininiń uǵynyqtylyǵy mańyzdy. Sol úrdis qazaq tiline aýdarylý barysynda da qatań saqtaldy. Sondyqtan da bolar, fransýz tilinen eki halyq tilindegi aýdarmalary oıdaǵydaı shyqty. Koreı, qazaq tilderine tárjimalaý aıtarlyqtaı kúrdeli bola qoıǵan joq, al polıak tiline aýdarǵanda óte qatty qınalǵanymyz esimde. Desek te, kásibı aýdarmashylarmen tynbaı jumys isteýdiń nátıjesinde kózdegen maqsatymyzǵa qol jetkize aldyq.
– Endi mıýzıkldiń nusqalary jaıly pikirińizdi bile keteıik. 1998 jylǵy alǵashqy nusqasynan beri qandaı ózgerister boldy?
– Jekelegen keıbir az ǵana qosymsha shtrıhtar bolmasa, eleýli ózgeriske túse qoıǵan joq.
– Al Amerıkada qoıylǵan mıýzıkldiń qysqartýlary jaıly ne aıtasyz? Ondaǵy qoıylymda belgili bir ózgerister jasaýǵa barǵan sekildisiz?
– Iá, durys aıtasyz Amerıkada qoıylǵan nusqada biraz qysqartý bolǵany ras. Spektakl Las-Vegasta úzilissiz júrýi tıis bolǵandyqtan qoıylymdy jarty saǵatqa qysqartýǵa týra kelgen. Biraq ol nusqa maǵan múldem unaǵan joq. Sondyqtan alǵashqy nusqany negizgi túpnusqa partıtýra dep sanaımyz. Dúıim eldiń janyna jaqyny da osy nusqa.
– Astana men Almatyda birneshe márte kastıng ótkizý arqyly tańdap alǵan mıýzıkldiń negizgi partııalaryn oryndaýshy ánshi-akterleri men akrobatıkalyq bıshiler toby qanshalyqty sizdiń kóńilińizden shyqty?
– Kóptegen úmitkerler arasynan tańdap alynǵan toppen tabandylyqpen kóp jumys isteýge týra keldi. Búgingi nátıje meniń kóńilimnen shyqty dep aıtýyma bolady. Aldaǵy ýaqytta olardyń sheberligi shyńdala túsedi degen úmittemin.
– Qazaq oryndaýshylarymen jumys isteý qandaı eken? Qıyndyqtar kezdesti me?
– Eki túrli mádenıettiń ókilderi bolǵandyqtan bizdiń túsinisip jumys isteýimiz úshin olardy biraz qalypqa salyp, jeteleý qajet bolǵany ras. Ekinshiden, «Notre Dame de Paris» mıýzıkliniń vokaldyq bólikteri kúrdeli jazylǵan. Kez kelgen ánshiniń oń jambasyna ońaı jyǵyla ketpeıdi. Ánshiden kásibı daıyndyqty, jattyqqan daýysty, keń dıapazondy qajet etedi. Obrazdy somdaý úshin onyń vokaldyq, akterlik, plastıkalyq qyrlaryn aıshyqtaý joldaryn tabandylyqpen úırendik. Ár oryndaýshymen partııanyń basynan aıaǵyna deıin qalaı bastaý kerektigin, sońyna qandaı qalypta jetýdi zerdelep shyqtyq.
– Qazaq topyraǵynda bolǵan osy az ǵana ýaqytyńyzda eki halyqtyń boıynan qandaı da bir uqsastyq baıqadyńyz ba?
– Munda birneshe ret kelgen saparymda negizinen óz tobymmen ǵana ońasha qalǵan sátterim kóp boldy. О́zińiz túsindirip aıtyp bermeseńiz, men aıtarlyqtaı aıyrmashylyq kórip turǵan joqpyn. Al biraq qazaqtyń keremet qonaqjaı halyq ekendigi birden baıqalady. Osy jaǵynan ereksheleý. Kezinde reseılik toppen jumys istegen bolatynbyz. Odan mundaǵy jaǵdaı múlde bólek. Sol sebepti mádenı baılanysymyzdy anyqtaı túsý úshin men áli de bolsa sizdermen tyǵyz qarym-qatynasta jumys istep, tanı túsýim kerek sekildi.
– Dúnıeniń eń tańdaýly sahnalarynda «Notre Dame de Paris» mıýzıkli qoıyldy, áli de qoıyla bermek. Talaı talantty oryndaýshylarmen jumys istedińiz. Elińizge Qazaqstannan qandaı ásermen ketip barasyz?
– Qaı elde, qandaı qalada jumys istesek te sol ortamen bite qaınasyp, oryndaýshylarǵa baýyr basyp qalatyn ádetimiz. Jas oryndaýshylarǵa barymyzdy úıretken sııaqtymyz, olar da bizden keregin aldy-aý degen úmittemin. Qoshtasar sát qıyn. Asyl dúnıeńniń bir bólshegi osynda úzilip qalǵandaı qımas sezim kópke deıin janyńa maza bermeı júredi. Osy joly da dál sondaı kúı keship baramyn. Biraq biz munymen túbegeıli sizdermen qoshtaspaımyz. Bul qoıylymnyń sahnadaǵy ómiri jalǵasa beredi. Gastrolmen shyqqan týrnelerine baqylaý jasaımyz. Mıýzıkldiń munan keıingi sahnalyq ǵumyryna jaýapkershilikti ári qaraı da birge alyp júretin bolamyz.
– Álemdik tájirıbede tanymal mıýzıklderdiń 30, 50 jyl boıy sahnalyq ǵumyr keshkenderi bar. Bul spektaklge qansha jyldyq ǵumyr beresiz?
– Spektakldiń sahnada qansha jyl ómir súretinin aldaǵy ýaqyt kórsetedi. О́z tarapymyzdan eshqandaı shekteý joq, árıne. О́z týyndymnyń ǵumyrly bolmaǵy – qýanysh. 20 jyldyq tarıhy bar «Notre Dame de Paris» mıýzıklindegi basty ustanymymyz – negizgi avtorlyq oı-tujyrymdy, tabylǵan sahnalyq kórkem sheshimderdi buljytpaı ustap qalý. Qazaq topyraǵyna alǵash ret qadam basqan bul spektaklge de joǵary talap qoıýymyzdyń sebebi osyny meńzeıdi. Kórermenniń kóńilinen shyǵatyn mýzykasy, anyq ta qanyq mátini, qarasa kóz toımastaı sahnalyq sheshimi bar spektakl uzaq ta alańsyz ómir súre bergeı.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken Amankeldi MUQAN,
teatrtanýshy
