“Esep” partııasy

Jeksenbi, 7 qazan 2012 0:12

Keńes ókimeti qatal tártip ornatyp, el qa­myn jegen alash aza­mat­­­taryn jappaı qa­maýǵa alyp, aıaýsyz azap­taǵany, búkil halyqtyń janyn túrshiktirip otyrsa da ádiletsiz qo­ǵam­ǵa qarsylyq esh ýaqyt­ta toqtap qalǵan emes. Dozaq azabyn ba­sy­nan ótkizgender men ondaı azap shekkenderdi kózimen kórgen egde tartqan adamdar ǵana bolmasa, eshteńeden beti qaıtpaıtyn oqyp júrgen keıbir jastar azattyqty ańsap, óz qatarlarynyń ulttyq sanasyn oıatýǵa umtylyp keldi.

Mekteptegi oqýshylardan bastap, joǵary oqý oryndaryndaǵy sanaly stýdentter qazaq halqyna jasalǵan zorlyq pen qııanattardy kózderimen kórip, ádiletsiz qoǵamǵa ózderiniń narazylyqtaryn ár jerde, ár ýaqytta bildirip otyrdy. Olar óship bara jatqan óz halqynyń tiline, dinine, salt-sanasyna jany ashyp, keleshekte qazaq halqy ulttyq qalpyn saqtaı almaı quryp ketedi-aý dep qaıǵyryp, azattyq alsa eken-aý dep armandady. Endi osy abzal azamattar týraly sóz qozǵaıyq.

Jeksenbi, 7 qazan 2012 0:12

Keńes ókimeti qatal tártip ornatyp, el qa­myn jegen alash aza­mat­­­taryn jappaı qa­maýǵa alyp, aıaýsyz azap­taǵany, búkil halyqtyń janyn túrshiktirip otyrsa da ádiletsiz qo­ǵam­ǵa qarsylyq esh ýaqyt­ta toqtap qalǵan emes. Dozaq azabyn ba­sy­nan ótkizgender men ondaı azap shekkenderdi kózimen kórgen egde tartqan adamdar ǵana bolmasa, eshteńeden beti qaıtpaıtyn oqyp júrgen keıbir jastar azattyqty ańsap, óz qatarlarynyń ulttyq sanasyn oıatýǵa umtylyp keldi.

Mekteptegi oqýshylardan bastap, joǵary oqý oryndaryndaǵy sanaly stýdentter qazaq halqyna jasalǵan zorlyq pen qııanattardy kózderimen kórip, ádiletsiz qoǵamǵa ózderiniń narazylyqtaryn ár jerde, ár ýaqytta bildirip otyrdy. Olar óship bara jatqan óz halqynyń tiline, dinine, salt-sanasyna jany ashyp, keleshekte qazaq halqy ulttyq qalpyn saqtaı almaı quryp ketedi-aý dep qaıǵyryp, azattyq alsa eken-aý dep armandady. Endi osy abzal azamattar týraly sóz qozǵaıyq.

Qarshadaıynan halyqtyń qamyn oılap, týǵan eli men jerin janyndaı súıip ótken Búrkit Ysqaqov syndy azamat ómirge óte sırek keledi. Ol jas keziniń ózinde-aq Keńes ókimetiniń, kommýnıstik qoǵamnyń ádiletsizdigin, halyqqa istep otyrǵan qııanatyn zerdeliliginiń arqasynda erte ańǵaryp, oǵan jan-tánimen narazy boldy. Saıası kózqarasy erte qalyptasyp, erte jetildi. Onyń áńgimesin ómirden kórgen-túıgeni kóp úlken kisilerdiń ózi tańdana da, súısine de tyńdaıtyn.

Mektepte oqyp júrgeninde-aq “aqyn Búrkit” atanyp, óte bedeldi boldy. Ol “Jas ádebıetshi” degen úıirmeni basqaratyn. Sabaq aıaq­talǵannan keıin úıirme músheleri jınalyp alyp kitap oqımyz, kitap oqyp bolǵannan keıin óz pikirimizdi aıtamyz. Kitapty bizderge taýyp ákeletin de, ony bizderge mánerlep oqyp beretin de, kóbinese, Búrkittiń ózi bolatyn.

Bir kúni ol Sákenniń “Qyzyl at” poemasyn alyp keldi. Bárimiz de oǵan tańdana da, úrke de qaradyq. О́ıtkeni, Sáken, Beıimbet, Ilııas sekildi arys­tar “halyq jaýlary” bolǵandyqtan, olardyń jazǵan shyǵarmalaryn oqý túgil attaryn ataýǵa da qorqatyn edik.

Búrkit bizderge Sákendi erekshe súıetindigin, tipti olardyń halyq jaýy emestigin aıta kelip, poemany mánerlep oqyp berdi. Shyǵarmany talqylaı kelip, áńgimeni ujymdas­tyrý kezindegi asyra silteý jáne onyń nátıjesinde qazaq halqynyń 1932-1933 jyldardaǵy jappaı ashtan qyrylýy týraly órbittik. Ashtyq alapatyn bárimiz de basymyzdan ótkergen ekenbiz.

Biz oqyp júrgen “Kazgoro­dok” selosy sol kezde Nura aýda­nynyń ortalyǵy bolǵan. Ashar­shylyq kezinde mundaǵy adamdar sýyq urǵan shybyndaı qyrylyp edi. Ásirese Jańaarqa aýdanynan  shubyryp kelgen ash-aryqtardyń birde-biri  tiri qalmady. Ábden tıtyq­taǵan ash adamdar kúresin­derde, úılerdiń yǵynda, óz úılerin­de sheıit boldy. Olardy aq jaýyp arýlap qoıýǵa eshkimniń de shamasy kelmedi. Tirilerdiń ózderi qaljaý. Qysta jaryq dúnıemen qoshtasqandardy aýyldyń syrtyndaǵy kez kelgen shuńqyrlarǵa aparyp tastaı berse, jaz shyǵa ıistene bastaǵan múrdelerdi kómý qıynǵa soqty.

Qazaqty birjolata qurtyp kete jazdaǵan bul sumdyq týraly ol kezde eshkim jaq ashyp aıta almaıtyn. Al bizder Búrkittiń kóp nárseni ańdaı biletindiginiń arqasynda sol kezdegi qazaqtyń basyna úıirilgen qara bulttyń qaıdan paıda bolǵanyn birshama túsinip qaldyq. Búkil qazaq balasynyń basyna túsken aýyr soqqy bizdiń jas júregimizdi jaralap, janymyzǵa ómir boıy óshpesteı daq saldy. Sondaı aıaýsyz qyrǵynǵa dýshar bolmaǵanda Qazaqstandaǵy qazirgi qazaqtardyń sany eń az degende 15-20 mıllıonǵa jetip, respýblıka­daǵy halyqtyń basym kópshiligi bolyp, óz ulttyq qalpymyzdy tolyq saqtap otyratyn edik. О́z ana tilin bilmeıtin búgingideı shala qazaqtar da bolmas edi.

1940-1941 oqý jylynda bir top oqýshylar Qaraǵandydaǵy eki jyldyq muǵalimder ınstıtýtyna kelip, oqýǵa tústik. Bárimiz aýyldaǵy ádebıet úıirmesiniń múshesimiz. Bir-birimizden bólinbeı qazaq tili men ádebıeti fakýltetinde oqımyz. Bárimiz de bir bólmede jatamyz. Bolyp jatqan halyqaralyq saıası oqıǵalar jaıynda áńgimelesemiz. Búrkit bizderge únemi bir sony jańalyq aıtyp, ne gazet, jornal, kitaptar ákelip, oqyp beredi. Onyń kez kelgen áńgimesi bizdi ózine baýrap alatyn. Ásirese, Alash partııasy, Alash aqyndary týraly aıtqandary júregimizdi terbetip jiberetin edi. Ahmet Baıtursynov, Mirjaqyp Dýlatov, Maǵjan Juma­baev, Júsipbek Aımaýytovtyń óleń­deri janymyzǵa jyly tıip, kóńili­mizge qona ketetin. Elimiz erkindik alyp, memleketimizdi “Alash” sııaqty partııa basqaryp otyrsa, halqymyz mundaı kúızeliske ushyramas edi-aý dep armandadyq. Olardyń óleńderin tez jattap alyp, basqa qurby-qurdas­tarymyzǵa aıtyp júretin boldyq. Ásirese:

Qazaǵym, elim,

Qaıqaıyp beliń,

Synýǵa tur taıanyp.

Talaýda malyń,

Qamaýda janyń,

Ash kózińdi oıanyp!

Qanǵan joq pa áli uıqyń,

uıyqtaıtyn bar ne sıqyń?!, –

degen óleńdi qushtarlana jattap aldyq.

1941 jylǵy aqpan aıynyń bas kezi. Ádettegideı, Búrkittiń áńgimesin tyńdap otyrmyz. Búgin ol erekshe shabyttana sóılep tur. Jan-jaqty damyǵan AQSh, Anglııa, Fransııa sııaqty kapıtalıstik elderde birneshe partııalardyń qatar ómir súretindigin, memleket basqarýǵa saılaýda jeńip shyqqan partııanyń basshylary taǵaıyndalatynyn aıtyp berdi de: “Al biz halyq qamyn oılaıtyn, halyq úshin ǵana qyzmet etetin jańa partııa qurýymyz kerek”, – dedi. Bul pikiri bizderdi qyzyqtyra tústi. Mundaı áńgime ómirimizge zor qaýip tóndiretini oıymyzǵa kirip te shyqqan joq. “Jańa partııamyz tek el úshin eńbek etýi kerek. Al oılańdarshy, sonda ony qalaı dep ataımyz?” – dedi Búrkit bárimizge qarap. Endi bárimiz jańa partııanyń atyn qoıýǵa talasa bastadyq. Árqaısymyz ózimizge unaǵan ártúrli attardy atap jatyrmyz. Tipti óz oıymyzdy burynyraq ótkizip jiberýge tyrysamyz. Talqylaı kele olardyń birde-biri unamady. Aqyry Búrkit ózi burynnan kóp oılanyp osy durys bolady-aý dep eseptep júrgen jańa partııanyń atyn bizderge senimdi túrde jarııa etti. “Joldastar, – dedi ol, – bizdiń partııamyz “Elin súıgen erler partııasy”, qysqartyp aıtqanda “ESEP” dep atalady. Osy otyrǵan bárimiz búginnen bastap osy jańa partııanyń múshesimiz. Eldiń qamyn oılaıtyn, eli úshin adal qyzmet etetin partııa bolsa, halyq esh ýaqytta kúızeliske ushyramas edi”, – dedi ol shabyttana sóılep.

Sóıtip, ózimiz bir jańa saıası par­tııa quryp aldyq dep qýanystyq. Aldaǵy ýaqytta onyń baǵdarlamasyn da, jarǵysyn da tezdetip qabyldaýǵa umtyldyq. Stýdent, oqýshylar ara­syn­da úgit júrgizip, pikirlesterimiz­diń sanyn kóbeıtpek boldyq. “ESEP” par­tııasynyń qazirgi músheleri dep mynalardy uıǵardyq: Búr­kit Ysqaqov (kóse­mi), Ma­hmet Te­mirov (oryn­bas­ary), Elesh Bımaǵanbetov, Dáken Shalabekov, Amanjol Dúı­sen­baev, Áshim Súleımenov, Janaıdar Áýbákirov. Bular ınstıtýtta oqyp júrgen stýdentter. Bulardan basqa aýylda turatyn pikirles dostarymyz da partııa músheleri dep esepteldi. Olar: Raqysh Buırabekov, Kámálı Rahmetov, Qajyken Tintaev, Aq­qoshqar Muqanov, Baıdaly Boqaev, Aqash Muqanov, Balapan Sákibaev, Orynbaı Saýqanov, Saıdalı Kenje­baev (keıinnen Maqýov) Dáýletbek Ákimbekov, Qyzdarbek Ákimbekov edi. Qupııa túrde bolsa da bizdiń tilektesterimiz birtindep óse berdi. Búrkit birge oqyp júrgen stýdentterge ǵana emes, sol kezdegi búkil Qaraǵandy qalasynyń Jambyl atyndaǵy jalǵyz qazaq mektebine baryp, óz pikirin oqýshylarǵa da aıtyp, olardyń ultyq namysyn oıatýǵa bar kúshin salyp júrdi. Sóıtip pikirlester shoǵyry mektep oqýshylarynyń ishinen de shyǵa bastady. Bizdermen pikirles dep tarıh fakýltetiniń stýdentteri Núrkenov, Seıitov Qaılesh, Amanbaev Muqash, Áýbákirov Haırıddendi ataıtyn. Instıtýtta Búrkitpen jaqsy dos, pikirles bolǵandardyń biri Jappar О́mirbekov bolatyn.

Búrkittiń áńgimesin estip, tyń­daǵan qurdastarynyń bári derlik onyń pikirin qoldap shyǵa keletin. Tipti “ESEP” týraly syrttaı estigen jastar oǵan tikeleı súıispenshilik bildirip otyrdy. Birtindep bizdi qoldaýshylar sany óse berdi. Olardyń ishinen Búrkittiń erekshe ataıtyndary Ońaıbek Qudyshuly, Orynbaı Aıtmaǵanbetov edi. Ońaıbekpen óte syrlas dos boldy. О́miriniń sońǵy kúnderine deıin onymen jaqsy syı­lasyp ótti.

Búrkit týraly aqyn Jappar О́mir­bekov keıin “Qaısar, tynymsyz ǵalym” degen (B.Ysqaqovtyń 70 jyldyǵyna arnalǵan) maqalasynda bylaı dep jazǵan edi: “Ol jasynan ózinshe oılap, kózqarasyn ashyq aı­typ júretin. Soǵys ýaqytynda Sta­lın týraly bir aýyz óleń shyǵarǵany esimde:

Jastardy aıdap urysqa,

Qarttardy aıdap jumysqa,

Qan qaqsatty halyqty,

Osynysy durys pa?!

Ol kezde mundaı óleń úshin jazalaý oryndaryna tússe, sottap jiberetin (“Ortalyq Qazaqstan”, 10 jeltoqsan, 1994 jyl, Qaraǵandy)”

1944 jyly Qaraǵandyda bir top jastardy Keńes ókimetine qarsy saıası pikirleri úshin qamaýǵa aldy. Olarǵa “ESEP” degen Keńes ókimetine qarsy ultshyl uıym qurdy degen aıyp taǵyldy. Bular: Zeınolla Ábdildın, Beısembaı Jaqsylyqov, Asyǵat Rústemov jáne Jappar О́mirbekov bolatyn. Olardy qatty qysymǵa alyp: “Qoǵamǵa qarsy mundaı jat pikirdi senderge kim úıretti?” – degende bári de bir aýyzdan Búrkit­tiń atyn ataǵan. Olardyń munysy oǵan japqan jala emes, shyndyqty jasyrmaı aıtqany edi. Alpysyn­shy jyldardyń bas kezinde keıbir qalalarda qoǵamǵa qarsy degen kú­dikpen birqatar stýdentter qamaý­ǵa alynyp, jazalandy. Osy kezeń­de Qaraǵandyda ınstıtýtta oqyp júrgen Kámel Júnisov, Kárim Saý­ǵabaev, Maqsym Omarbekov sııaqty stýdentterdi ustap, bularǵa da “ESEP” degen ultshyl uıym qur­dyń­dar dep, oqýdan shyǵaryp jiberdi.

1950 jyldyń jeltoqsanynda “Pravda” gazetinde Shoıynbaev, Aıdarova jáne Iаkýnınniń “Qazaq­stan tarıhy máselelerin markstik-lenındik turǵydan baıandaıyq” degen maqalasy jarııalandy. Munda Ermuhan Bekmahanovtyń “HIH ǵasyrdyń 20-40 jyldaryn­daǵy Qazaqstan” degen kitaby qat­ty synaldy. Onda Kenesary qozǵalysy feodaldyq-monarhııa­lyq ultshyldyqtyń kórinisi de­lindi. Onyń eshqandaı buqaralyq sıpaty bolǵan joq degen tujyrym aıtyldy. Bekma­hanovty eskilik, qazaqtyń handyq dáýirin ańsaǵan ultshyl dep aıyptady.

Búrkit ekeýmiz Kene­sary ha­lyq­tyń qamyn oılap, qazaqty otar­­shyldyq buǵaýynan qutqarýǵa umtylǵan qaharman dep dálel­dep, “Pravdanyń” ózine jiberý úshin jáne Almatydaǵy bedeldi gazet­terde jarııalatý úshin maqala daı­yn­­da­dyq. Ol kezde Búrkit “Lenın­shil jas” gazetinde jaýapty hatshy bolyp isteıtin. Kandı­dat­tyq dıs­sertasııa qorǵaýǵa daıyndalyp júr­gen kezi. Men shet tilder ınstı­týtynda oqımyn. Sondyqtan Búr­kit bul maqalany jarııalatý úshin bedeldi tarıhshy­lardy tartpaq bol­dy. Osy pikiri­mizdi jurt bi­le bersin dep ashyq aıtyp júr­dik.

1951 jyldyń 18 qańta­ryn­da Búrkit ekeýmizdi tutqyndap, qatty qysymǵa aldy. “Sender oqýǵa ruq­sat etilmegen alash aqyndary­nyń kitap­ta­ryn oqyp, óleńderin jat­tap alyp, basqalarǵa aıtyp júripsińder. Ol kitaptardy qaıdan aldyńdar?” – degen suraqqa aýyr soqqydan ábden eseńgiregennen keıin shyndyǵyn aıtyp, jaýap berýge májbúr bol­dyq. 1940-1942 jyldary ınstı­týtta qazaq ádebıetinen sabaq ber­gen Náreshev Aıtbaıdyń úıindegi kitaphan­asy­nan onyń inisi Ramazan Náreshev arqyly alyp oqıty­nymyzdy aıttyq. Onyń kitap­ha­nasy ol kez úshin óte baı jáne sı­rek kezdesetin kitaptar da taby­latyn. Aqyry 1951 jyldyń 14-15 maýsymynda respýb­lıka Joǵarǵy soty RSFSR qyl­mys­ty ister kodeksi 58-babynyń 19-11-tarmaq­tary boıynsha Búrkit Ysqaqov, Mahmet Temirov, Aıtbaı Náreshev­ti 25 jylǵa kesip, qosymsha 5 jyl azamattyq quqyq­tan aıyrý týraly úkim shyǵardy. Ramazan Náreshevti, Mustahym Azanbaevty, Jeken Qalıevti 10 jylǵa, Adyrbek Aman­qulovty 8 jylǵa sottady. Sóıtip, bizderdi Keńes ókimetine qarsy ultshyl uıym qurǵan, uıymnyń maqsaty Orta Azııa respýblıka­lary men Qazaqstanda Keńes Oda­ǵynyń qura­mynan bólip, Túrkııa­nyń qoldaýymen býrjýazııalyq ulttyq memleket qurý bolǵan, Ke­ńes qoǵamyna qarsy úgit-nasıhat júrgizgen, tyıym salynǵan ádebı kitap­tardy kópshilikke taratyp otyr­ǵan dep aıyptady. Bul aıyp­taý bizder úshin jabylǵan jala emes, naǵyz shyndyq. Qolymyzdan eshteńe kelmese de solaı bolsa-aý dep armandaǵa­ny­myz ras edi.

1956 jyly aqpan aıynda Kommýnıstik partııanyń HH sezi jeke basqa tabynýshylyq jáne onyń zardaptary týraly másele qarady. Stalın men onyń sybaı­lastarynyń qylmysty isterin áshkereledi. Olardyń talaı ja­zyq­syz adamdardy qyryp-joı­ǵandy­ǵyn, qýǵyn-súrginge ushyrat­qandy­ǵyn aıyptady. Bul jóninde N.S.Hrý­shev batyldyq kórsetip, durys baǵyt ustady. Osydan keıin kóp uzamaı-aq jazyqsyz japa shek­kenderdi ár jerde erekshe komıs­sııa quryp, bosata bastady. Solar­dyń biri bolyp maýsym aıynda men de lagerden bosanyp shyqtym.

Búrkit ekeýmiz aýyr jumys at­qa­ratyn ártúrli lagerlerde, túr­me­lerde alty jyldaı azap shegip, 1956 jyldyń tamyz aıynda Alma­tyda kezdestik. Elge oralǵannan keıin baıqaǵanymyz – Keńes óki­meti qazaqtardyń jeke ult esebinde ómir súrýin tejeýge kirisken eken. Atamekenimizge burynǵy qaptatyp kóshirip ákelgen adamdary azdaı-aq, endi tyń jerlerdi ıgeremiz de­gen jeleýmen jańa keńestik otar­shylardy ornalastyryp jatty. Qazaq mektepteri jabyla bastaǵan. Buryn da ana tilin shala biletin qazaq jastary óziniń ulttyq dástúrlerin taza umytyp, tipti óz ultyn mensinbeı, máńgúrttenip ketken. Sóıtip, qazaq halqy shetten kelgen qalyń tobyrdyń ishinde qumǵa tókken sýdaı bop quryp ketýge aınalǵan. “Ish qazandaı qaınaıdy, kúresýge dármen joq”. О́zimmen ózim kúbirlep sóılegende kókeıime mynandaı óleń joldary oraldy.

Saǵynyp kelsem

elge qoınymdy ashyp,

Ketipti týǵan jerdiń

surqy qashyp.

Shań bassa jer men

kókti burqyraǵan,

Elimdi kelimsekter

ketken basyp.

Qazaq halqynyń tili de, dini de, salt-sanasy da joıylyp ketý qaýpine ushyraǵanyn sezgen Más­keýde oqyp júrgen sanaly stýdent­ter jurt qamyn oılap, el eńsesin kóterýge tyrysqan. Murat Áýezov (jetekshisi), Maqash Tátimov, Ersaıyn Tápenov bastaǵan “Jas tulpar” atty mádenı-saıası uıym quryp, el aralap, halyqqa konsert kórsetip, leksııa oqyǵan. Olardy bolǵan jerlerinde halyq ta zor qoshemetpen qarsy alyp, erekshe súıispenshilik bildirip otyrǵan. Tyń ıgerý naýqany basyp-janshyp tastaǵan eldiń rýhyn kóterip, ulttyq salt-sanasyn saqtap qalýǵa úndegen. Az ýaqytta-aq “Jas tul­par­dyń” dúbiri búkil respýblıkaǵa jaıylyp, ár oblys ortalyǵyndaǵy jastar osy  sııaqty uıymdar qura bastaǵan. Respýblıka kólemine keń tarap, jappaı jaıyla bastaǵan, qazaqtyń ulttyq namysyn oıatatyn jastar uıymdarynan qaýiptengen Qazaqstan Kompartııa­synyń Orta­lyq Komıteti buǵan erekshe kóńil aýdaryp, “Jas tulpar” uıymyn taratqan. Barlyq jerlerde aldaǵy ýaqytta mundaı jastar uıymyn qurýǵa tyıym salǵan.

Biraq totalıtarlyq júıe qansha qataldyqpen ózine qarsy degenderdi qatal jazalap otyrsa da jastardyń ádiletsiz qoǵamǵa narazylyǵy eshýa­qytta toqtap qalǵan emes. 1969 jyly Pavlodar qalasyndaǵy №3 mek­­teptiń joǵarǵy synyp oqý­shylary Arman Qalıevtiń bastaýy­men “Jas ulan” dep atalatyn jasyryn saıası uıym quryp,   jastardyń ulttyq sana-sezimin oıatyp, azattyq alýdy armandaǵan. Bul ýyzdaı jastarǵa da qatal shara qoldanǵan.

1972 jyldan bastap Hasen Qoja Ahmet Qazaqstannyń táýel­sizdigi úshin kúresý maqsatynda “Jas qazaq” atty uıym qurmaq bop qoǵamǵa qarsy úgit júrgizgen. Bul úshin ol eki ret sottalǵan.

1979 jyly qyrkúıek aıynda Selınograd qalasynda (qazirgi Astana) búkil jastar jınalyp Ereımentaýda uıymdasty­rylmaq­shy bolǵan Nemis avtonomııalyq oblysyna qarsy sherýge shyqqan. Osynyń nátıjesinde nemis avtonomııasy qurylmaı qalǵan.

1986 jylǵy jeltoqsandaǵy qazaq jastarynyń ashyqtan-ashyq ádiletsizdikke qarsy shyǵýy – azattyq, táýelsizdik úshin kúrestiń sharyqtaý shegi boldy.

Qoryta aıtqanda, qazirgi táýel­sizdik patsha otarshylaryna jan pıda dep qarsy shyqqan jaýjúrek batyrlarymyzdyń tógilgen qany­nyń, Alashorda azamattary­nyń jan aıamaı azattyq úshin kúresýiniń,  bu­lar­dyń jolyn qýyp, qatal jazadan da seskenbeı, ulttyq namysty qarý qylyp ádiletsiz qoǵamǵa qarsy shyq­qan “ESEP”, “Jas tulpar”, “Jas ulan”, “Jas qazaq” uıymdary kú­resiniń, aqyry, 1986 jylǵy jel­toqsandaǵy jastardyń erekshe er­likteriniń nátıjesinde ornap otyr.

Bul táýelsizdik bizderge tekten-tekke kele qalǵan joq. Munda sansyz azamattardyń tógilgen qany men kórgen azaby jatyr. О́mirde azapty da, qyrǵyndy da basynan kóp keshken qazaq halqy úshin bul táýelsizdikten qymbat eshnárse joq. Endeshe, biz muny ardaqtaı da, jan sala qorǵaı da bilýimiz kerek.

Mahmet TEMIRULY, 
zeınetker.

Qaraǵandy oblysy.

29 mamyr 2002 jyl.