Tarıhı sanany jańǵyrtady
Meniń oıymsha, maqalanyń tarıhı-fılosofııalyq máni – «Keńistik – barlyq nárseniń, al ýaqyt – búkil oqıǵanyń ólshemi» delingen tereń tujyrymda jatyr. Bul rette Elbasy «ýaqyt pen keńistiktiń kókjıegi toǵysqan kezde ult tarıhynyń bastalatynyn» dóp aıtqan. Osy baılam negizinde eldiń tarıhy degenimiz ár kezeńde ómir súrgen kez kelgen adamnyń sanasynda ýaqyt pen keńistiktiń beınelenýi bolyp shyǵady. Eger «Tarıhty tulǵalar jasaıdy» degen qaǵıdaǵa qol qoısaq, adamı kapıtaldyń mańyzdylyǵy sút betine shyqqan qaımaqtaı aıqyn kórinedi.
Maqalanyń birinshi bóliginde Elbasy álemdik órkenıetke qomaqty úles qosqan ult órkenıetiniń jeti qyryna toqtalady. Osy arqyly tarıh pen mádenıetimizdiń tamyrynyń tym tereńde jatqanyn qolmen qoıǵandaı kóz aldymyzǵa ákeledi. Buǵan qosa, álemdegi túrki tektes halyqtardyń túp Otany – Qazaqstan ekenin baıyppen baıandaıdy. Ásilinde, muragerliktiń bizge zor jaýapkershilik júkteıtinin árqaısysymyz udaıy sezinip júrýge mindettimiz.
Maqalanyń ekinshi bóliminde tarıhı sanany jańǵyrtýǵa qatysty tyń jobalar usynǵan. Olar «Arhıv-2025», «Uly dalanyń uly esimderi», «Túrki álemniń genezısi», «Uly dalanyń ejelgi óner jáne tehnologııalar mýzeıi», «Dana folklory men mýzeıiniń myń jyly», «Tarıhtyń kıno ómiri men televızııadaǵy kórinisi» degen ataýlarmen berilgen.
Osy ataýlarǵa qarap-aq, Elbasynyń ult rýhanııatyna degen sheksiz qamqorlyǵyn sezinýge bolady. Atalǵan jobalar úzdiksiz rýhanı damýymyz arqyly jańa mádenı satyǵa kóterilýimizge baǵa jetpes tarıhı múmkindikter týdyryp otyr.
Osy basym baǵyttar men dala órkenıetiniń qasıetti qyrlaryn naqty jobalar arqyly iske asyrý aldaǵy ortaq mindetimiz bolmaq. Ult rýhanııatyn kemeldendiretin, árkimniń ór rýhyn oıatatyn osyndaı mindetterdiń negizinde hakim Abaıdyń «Tolyq adam», Shákárim qajynyń «Ar ilimi», J.Balasaǵundaı danamyzdyń «Jomarttyq», Q.A.Iаsaýı babamyzdyń «Hal ilimderi» jatsa quba-qup.
Maqalada kórsetilgen baǵyttar men jobalardy iske asyrýdaǵy basty maqsat – birneshe tom kitaptar shyǵarý ǵana emes, aldymen izdenis jumystaryn keshendi josparlaý, naqty qarajat kózin anyqtaý, alynǵan tarıhı-ǵylymı jáne kórkem týyndylardy zamanaýı sandyq formatta halyqtyń rýhanı qajetine usyný bolsa kerek. Kınonyń kórermeni, kitaptyń oqyrmany kóp bolǵany abzal.
Eger kez kelgen týyndy árqaısysymyzdyń rýhanı qajetimizge jarap jatsa tanymymyz ósip, tuǵyrymyz nyǵaıa túser edi. Birligimiz kúsheıip, tirligimizdiń ajary kirer edi degen senimdemin.
Nurlybek MYŃJAS,
«Rýhanı jańǵyrý» ortalyǵynyń dırektory
Qyzylorda oblysy
Qazaq halqy – mádenı qýaty bar halyq
Ádette, órkenıet kóshine ilese almaı, damý jolynyń kúresininde qalǵan halyqtar ózderine qaraǵanda áldeqaıda ozyq elderden úlgi alyp, solardyń sońynan ilesip, tal qarmaǵandaı bolady. Biraq bul moderndik úlgidegi damý jolynyń búgingi tańda eskirip, iske jaramsyz jaǵdaıǵa jetkeni kún ótken saıyn aıqyndalyp keledi. Sýbmádenı nıgılızmge belshesinen batqan Batystyń, dinı fanatızm sheńberinen shyǵa almaǵan Shyǵystyń ózge túgili, ózine úlgi bola almaıtynyn ýaqyt dáleldep berdi. Endigi kezekte ár halyq óziniń mádenı murasyna, ulttyq tanymyna, rýhanı qazynasyna kóńil aýdaryp, sony maldanyp, tar jolda qolyna ustaǵan shamshyraǵyna aınaldyrýy – ýaqyt talaby, sondyqtan álemdik ozyq tájirıbelerdi óz elimizde is júzinde paıdalanýda halyqtyń ulttyq sana ereksheligimen sanasýǵa týra keledi.
Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly dalanyń jeti qyry» atty maqalasy tamyry tereńde jatqan qazaq halqynyń tarıhyn jahandyq tarıhnamaǵa naqty ǵylymı dáıektermen engizýdi maqsat tutady. О́rkenıet kóshinde ózindik pozısııasyn bekite bastaǵan qazaq halqynyń esebi túgel bolyp, bási tómendemesi ras, sebebi qazaq halqy – ǵasyrlar qoınaýynan bastaý alatyn myńjyldyq tarıhy, kemeline jetken baı tili men mádenı qýaty bar halyq. Osynyń barlyǵy qazaq halqynyń jahandaný úrdisi órshigen zamanda qorǵan bolar ulttyq ımmýnıtetine aınalatynyna senim týdyrady.
«Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy jaryq kórgen kúnnen bastap, Aqmola oblystyq Ádebıet jáne óner mýzeıi de qyzý jumysqa kirisip ketti, osy ýaqytqa deıin ádebı-mádenı murany jańǵyrtý, nasıhattaý maqsatynda talaı is-sharaǵa muryndyq bolyp keldi: óńirimizdegi birqatar jas aqyndarǵa shyǵarmashylyq qoldaý kósetip, ádebı keshterin, qylqalam sheberleri óner týyndylarynyń kórmelerin ótkizdi, jyr músháıralary men sýretshiler báıgeleri sııaqty birqatar kólemdi sharalardy qolyna alyp, úlken jaýapkershilikpen uıymdastyrdy. Mýzeı qyzmetkerleri budan ári de qazaq halqynyń rýhanı álemin baıytý jolynda qarqyndy qyzmet ete bermek.
Nurbolat ÁLMENOV,
Ádebıet jáne óner mýzeıiniń ǵylymı qyzmetkeri
Aqmola oblysy
