Márııam BAIRAMÝKOVA: «Qazaq halqyna alǵysymyz sheksiz!»
Juma, 26 qazan 2012 7:30
Pavlodardaǵy «Elbrýs» etnomádenı birlestiginiń tóraıymy
– Márııam apaı, qarashaı, balqar, cherkesjáne qabarda jurttarynyń basynan ótkenqýǵyn-súrgin janyńyzǵa qatty batatyn bolar?
Juma, 26 qazan 2012 7:30
Pavlodardaǵy «Elbrýs» etnomádenı birlestiginiń tóraıymy
– Márııam apaı, qarashaı, balqar, cherkesjáne qabarda jurttarynyń basynan ótkenqýǵyn-súrgin janyńyzǵa qatty batatyn bolar?
– Men sol kezde bar-joǵy 2-aq jasta ekenmin. Áke-sheshelerimiz ata-babalarymyz meken etken Soltústik Kavkaz jerinen qýyldy. Deportasııa bizdiń ultymyz úshin tragedııa, zulmat boldy. Sebep-saldarsyz halyq jaýlary atandy. Qoldarynda eshteńe de qalmaǵan, úısiz-kúısiz qarashaı, balqar, qabarda, cherkes otbasylary qazaq jerine júk vagondarymen jóneltildi. Qýǵyn-súrginge tústi.
О́tkendi eske alý ońaı emes. Qazaqtar bizdi qarsy aldy. О́zderi de aryp-ashyp otyrǵanymen jazyqsyzdan qýǵynǵa túskenderdi rýhanı kúızelisten, kemsitýshilik pen ashtyqtan aman alyp qalyp, sorpa-sýymen, nanymen bólisti. Osy kúni qazaq jerine taǵdyrdyń aýyrtpalyǵymen kelgen qaısy ult ókili bolmasyn qazaq halqyna aıtar alǵysy sheksiz. Sol bir qıyn ýaqytta bizdi baýyryna basqan qazaqtardyń keń peıil, baýyrmal qasıeti bolmasa, qazir ne bolar edik.
Osy kúnderi Ýspen aýdanynda Janǵozynovtar otbasy turady. Otaǵasy Hasan Shaqoıuly Janǵozynov – balqar. Osy balany qazaq Aqpash Janǵozynov balalar úıinen asyrap alyp, ósirip, bilim bergen edi. Al búgingi kúni osy qazaq-balqar áýletinen ósip shyqqan urpaqtar eńbek etip, qyzmet jasap aramyzda júr. Men de solaı, áke-sheshemmen birge qazaq otbasynda ómirge qadam bastym. Eki jasymda osy jerge kelippin dedim ǵoı. Tólebaıdyń otbasynda 8 jan bolsa, áke-sheshemniń 11 balasy bar edi. Osynshama adam – bárimiz bir qazannan as ishtik, erjetip, el qataryna qosyldyq. О́zimizdi panalatyp ósirgen aýyl bizdiń Otanymyzǵa aınaldy.
Qulaǵymyzda úlkenderden jıi estıtin Elbrýs degen bir-aq sóz júretin. Keıin erjetkende bul sózdiń, bul taýdyń bizdiń ult ókilderi úshin baǵa jetpes qudiretti ekenine mán berip, kóz jetkizdik. Ákem Albotty, kishkentaı boldym ǵoı, aǵa-apaılarymnyń aıtqandarynan ǵana bilemin, oılaǵanymda óz balalary úshin janyn pıda etken qaısar jan kóz aldyma keledi. Osy qazaq aýylynda jerlengen.
– О́mir jolyńyz qalaı bastaldy?
– Men Tashkent, Almaty ýnıversıtetterin bitirdim. Bizder 60-jyldardyń stýdentterimiz ǵoı. Zańger mamandyǵyn alyp shyqtym. Qyzmet jolyn oblystaǵy Aqsý qalasynda bastadym. Qalanyń ákimshilik basqarý oryndarynda, komsomol uıymdarynda belsendi jumys atqardym. Osy kúni qalada jumys jasap turǵan alyp zaýyttar, stansalardyń qurylysy qalaı júrgizilip, qalaı iske qosylǵany bizdiń kóz aldymyzda júzege asty.
– Turmys qurdyńyz, otbasyńyz boldy?
– Árıne, qazaq jigitine turmysqa shyqtym. Jaqsy kúnder kesh jetse de úmitimiz, arman-maqsatymyz qaıta oralǵandaı boldy. Áke-sheshelerimiz saǵynyshtan kóz jastaryn taýysqan, egile eske alatyn Elbrýs taýyna da baryp, muń-sherdi tarqatyp qaıtatyn baqytty sátke qol jetti. О́z ultyńnyń ósip-óngen, tamyry, túbi jatqan eldi, jerdi kórý qanshalyqty mártebe ekenin túsindik. Allaǵa shúkir, qýǵyn-súrginge ushyraǵan az ult ókilderiniń de tynysy keńeıip, butaq jaıyp, urpaqtary jalǵasyp jatyr. Qazir bar qýanyshym – nemerelerim.
– О́zińiz basqaratyn «Elbrýs» etno-mádenı birlestigi qıyn kúnderdiń ornyn toltyrǵandaı bola ma?..
– Joǵaryda aıtqanymdaı, bala kezden qulaǵymyzda Elbrýs degen sóz júrdi. Áke-sheshelerdiń kóz jasyn tókken saǵynyshy úshin osy ortalyqty úlkenderge qurmet, taǵzym retinde «Elbrýs» dep atadyq. Bizdiń birlestik bul kúnderi oblysta turatyn qarashaılar, balqarlar, cherkester men qabarda ókilderin bir shańyraqqa biriktirip otyr. О́ńirde qarashaı-cherkes jáne qabarda-balqar ulysynan 1200-den astam ókil tursa, sonyń 900-i – balqarlar. Búginde biz ózimizdi Assambleıa dep atalatyn Qazaqstan halqy birlestiginiń kishkentaı otaýy dep sezinemiz. Oblys ortalyǵynda Elbasynyń ózi kelip ashqan «Dostyq úıi» bar. Sonymen qatar, ortalyq kóshelerdiń birinde «Dostyq alleıasyn» qurdyq. Elimizde ózge ult ókilderi úshin barlyq jaǵdaı jasalǵan ǵoı. Bir kúnde áke-sheshelerimizdi baýyryna basqan qazaq halqy endi olardyń urpaqtaryn da qushaǵyna aldy.
Bizdiń ózimiz ómir súrip otyrǵan el ekonomıkasynyń damýy men gúldenýi jolynda eńbek etip júrgen ul-qyzdarymyz az emes. Mysaly, Muhtar Haıtaev oblysta mal sharýashylyǵymen aınalysady. Qazaq tilinde aǵyp tur. Birlestiktiń aqsaqaldar keńesine tóraǵalyq etedi. Ultymyzdyń tilin, dástúrin qaıta oraltý úshin ashylǵan «Jańǵyrtý mektebinde» balqar tilin úıretý bólimshesi quryldy. Onda qazir 30-dan astam bala bilim alýda. «Elbrýs» ortalyǵy óz ultynyń mádenıetin, tilin, dástúri men saltyn ǵana emes, qazaq tilin de úıretýde. Elbasy – Qazaqstan halqy Assambleıasynyń Tóraǵasy Nursultan Nazarbaevqa árdaıym alǵys aıtyp otyramyz. Ol kisige uzaq ǵumyr bersin. О́rkenıetti álemde «ulttyq birlik» uǵymy – ortaq memleketti birlesip jasaý, toleranttylyq, azamattyq jáne óz elińniń memlekettik tilin bilý qaǵıdattarymen ólshenedi. Olaı bolsa, biz bul maqsatqa qol jetkizdik dep oılaımyn.
– Balýan Islam Baıramýkov sizge týys pa?
– Bizdiń ult ókili Lıýdmıla Hochıeva Májilis depýtaty boldy. Ultymyzdyń elengeni dep qýandyq. Islam Baıramýkov balýan balamyzben maqtanamyz. Ekeýi de qazaq eliniń patrıot ul-qyzdary. Ekeýi de qazaq tilinde erkin sóıleıdi.
Menen Baıramýkov sizdiń týysyńyz ba dep jıi surap jatady. Men maqtanyshpen «ıá» dep jaýap beremin. Bárimiz de kúni keshegi qýǵyn-súrginge ushyraǵan az ult ókilderiniń urpaǵymyz. Ata-babalarymyz bir Elbrýstyń túbinen ósip shyqqan soń, bizder qashanda, qaı jerde júrsek te týyspyz, aǵaıynbyz deımin. Keshegi kúni qýǵynǵa túsken ult ókilderiniń butaqtary órkendep, jaıylyp ósip kele jatqanyna myń táýbe aıtamyn.
– Sizderdiń bılerińiz keremet. Estýimizshe, Márııam apaı, siz de jaqsy bıleıtin kórinesiz?
– Taǵy da Elbrýs taýy eske túsedi. Qazaqqa myna keń dalasynsyz ómir joq. Eki qazaqtyń biri ánshi, ánshi bolatyny – áýen, án shaqyryp turatyn dalanyń tabıǵaty. Al bizdiń ulttyń ǵajaıyp bı bıleýi osy taýdyń qudireti. О́zim de bıleımin. Bılegende ultymnyń búkil taǵdyry – kórgen qorlyǵy, qýanyshy, jaqsylyǵy, aldaǵy ómiri – bári-bári sol áýenniń, bıdiń yrǵaqtarynda jazylyp turǵandaı áser etedi.
– Rahmet áńgimeńizge, barsha musylmannyń ulyq merekesi – Qurban aıt qabyl bolsyn!
– Birge bolsyn. Elge tek amandyq, jaqsylyq tileımin!
Áńgimelesken Farıda BYQAI,
«Egemen Qazaqstan».
PAVLODAR.
