Ýnıversıtet janyndaǵy mektepterge kóńil bólinse...

Intellektýaldyq qabileti joǵary balalardy 12-13 jyldyq lıseı, gımnazııa jáne arnaýly mamandandyrylǵan oqý oryndary arqyly daıarlaý álemdik bilim berý tájirıbesinde burynnan bar úrdis. Al Qazaqstan Prezıdenti «Daryndy balalarǵa arnalǵan mektepterdi mem­leket­tik qoldaý jáne damytý» týraly ­Jarlyǵyna 1996 jyly qol qoıdy. Qabiletti balalarǵa sapaly bilim berýdi maqsat etken gımnazııalardyń biri – Oral pedagogıkalyq ınstıtýt janynan ashylǵan «Pedagogıkalyq lıseı». Bul 2000-2001 oqý jylynan bastap «Oblystyq daryndy balalarǵa arnalǵan mamandandyrylǵan mektep» bolyp ózgertildi. 

Lıseıdiń ózge gımnazııalardan aıyr­mashylyǵy – bilimdik-ádistemelik deńgeıi ınstıtýttyń ǵylymı-materıaldyq bazasynda uıymdastyrylýynda. Bul oqý úrdisi daryndy balalarǵa bilim berýdiń talabyna sáıkes uıymdastyrylýyna qolaıly jaǵdaı jasady. Sol kezdegi ınstıtýt rektory Tuıaqbaı Rysbekov oqýshylardyń bilim alýyna, turmystyq jaǵdaıyna yńǵaıly bolýy úshin ıns­tıtýttyń bir ǵımaratyn lıseıge bosatyp berdi. Sondaı-aq joǵary oqý ornynyń ǵylymı-ádistemelik, materıaldyq bazasyn stýdenttermen birdeı paıdalanýy­na múmkindik jasady. Lıseıdiń úzdik kórsetkishterge jetýine M.О́temisov atyndaǵy BQMÝ-dyń ǵalymdary, ádis­kerleri, oqytýshylary erekshe úles qosty.

Daryn – óte kúrdeli qubylys. Ol týraly ǵylymı teorııalyq túsinikter de ártúrli. Biz tájirıbemiz boıynsha da­ryndy – balaǵa bilim alýda ǵylymnyń túrli salasynda joǵary je­tis­tikke je­týine kómektesetin qabi­let baǵytynda aldyq. Osy negizge súıe­nip, balanyń aqyl-oı jaǵynan damýyna barynsha tıimdi jaǵdaı jasaı otyryp, olardy ıntellektýal maman­dyqtarǵa daıarlaýda jalpy bilim sapasyn kóterýge, naqty beıindi kásibı baǵdarly bilim berýge erekshe mán berdik.

Daryndy balalar mektebinde bir­yńǵaı bilim-tárbıe júıesi álemdik jáne otandyq ozyq tájirıbelerge súıene otyryp júzege asýda. Osy kezge deıin lıseı túlekteri ýnıversıtetterge tek grant negizinde qabyldanyp keldi. «Bo­lashaq» baǵdarlamasy boıynsha 100-den astam túlek álemdik deńgeıde bilim alyp, ǵylym keńistigine erkin enýde. Biz biryń­ǵaı beıindi bilim berý isinde jekelegen pánderdi tereńdetip oqytatyn anglo-saksondyq júıeni jáne ár oqýshynyń shyǵarmashylyq qabiletin damytý baǵy­tyndaǵy fınlıandııalyq júıeni paıda­lanamyz. Bul baǵyttar álemde ǵana emes, bizdiń jaǵdaıymyzda da erekshe tıim­diligin kórsetti. Oqytý úderisin ár oqý­shynyń qabilet múmkindigine qaraı júrgize otyryp, biryńǵaı beıindi bilim berý modelin júzege asyrýǵa qolaıly boldy. Ol shaǵyn toptar arqyly ár oqýshyny daralap tańdaǵan baǵdaryna qaraı tereńdetip beıindi bilim berýge múmkindik berdi. Ekinshiden, Fransııa, Germanııa, Qytaı elderindegi tańdaý jáne mindetti pánderdegi sabaqty 80-90 mınýt uzaqtyqta ótkizý qolǵa alyndy. Úshinshiden, bilim standartyn oqýshylardyń júıeli, turaqty meńgerýin qamtamasyz etetin japondyq bilimdi baqylaýdyń monıtorıngtik ádisterine erekshe mán berildi. Bul oqýshylardyń bilim alý, muǵalimderdiń bilim berý úderisiniń deńgeıin kún­delikti, toqsandyq, jyldyq baqylaý arqyly joǵary tıimdiligin kórsetken ınnovasııalyq tásildiń biri boldy.

Daryndy balalar mektebiniń eń bas­ty jetistigi − «Bolashaq» baǵdarlamasy boıynsha 150-den astam lıseı túleginiń bilim alýy. Olardyń úlken shoǵyry, baǵdarlama alǵash qolǵa alynǵan kezde-aq Ulybrıtanııada (Gúlim Nurabaeva, Gúljan Ashyǵalıeva, Alfııa Ermuqa­sheva, Araılym Nurabaı, Marlen Mendibaev), Amerıkada (Úmit Qajy­ǵalıeva, Altyngúl Turalıeva, Ásel Esengeldıeva), Ma­laızııada (Anargúl Imanǵalıeva, Arman Myrza­­bolatov, Lýnara Batyrhanova, Janar Daýletova), Qytaıda (Azamat Bısenov, Aıjan Qýanyshqalıeva, Laýra О́temisova), Túrkııada (Jandos Sholaqov, Talǵat Shýmıev) bilim aldy. Olardyń qata­rynda, sol ýnıversıtetterde oqyp jú­rip ártúrli halyqaralyq deńgeıdegi kon­­kýrstardyń júldegerleri bol­ǵan D.Imanǵalıev, Á.Salımova, B.Mu­ratov, Á.Aqanova, A.Bekesova, A.Kýshaev, D.Moldasheva sııaqty túlek­terimiz bar. Solardyń biri – Darhan Iman­ǵalıev 2007 jyly mektepti «Altyn belgimen» bitirip, QBTÝ-dyń «Aqparattyq tehno­logııa» fakýltetine tústi. Prezı­dent stıpendııasynyń ıe­geri atanyp,­ ýnı­versıtetti úzdik dı­p­lom­men támam­da­dy. Keıin «Bola­shaq» baǵdar­lamasy bo­ıyn­sha Ulybrıtanııa­nyń Manchester ýnıversı­tetinde oqyp júrip, «Codejam» baǵdarlamasy boıynsha Ispanııa, Qy­taı, Italııa, Ulybrıtanııa, Japonııa stý­dentteri qatysqan halyqaralyq jarysta jeńimpaz atandy.

Budan elimizdiń bir óńiriniń ózinen-aq órkenıetti elderdiń jastarymen ıntel­lektýaldyq qabileti men bilimi deńgeıles jastar bar ekenin kóre alamyz. Sonymen qatar M.V.Lomonosov atyndaǵy MMÝ janyndaǵy A.N.Kol­mogorov fızıka-matematıka mektebin aıaqtaǵan 20-ǵa jýyq oqýshymyz Reseıdiń Lomonosov, Gýbkın, Baýman atyndaǵy ýnıversıtetterinde bilim aldy. Sondaı-aq elimizdegi Nazarbaev ýnıversıtetinde, Qazaq-Brıtan tehnıkalyq ýnıver­sıtetinde, ál-Farabı atyndaǵy Qazaq Ulttyq ýnıversıtetinde, Sátbaev atyn­daǵy Qazaq Ulttyq tehnıkalyq ýnıver­sıtetinde jáne Gýmılev atyndaǵy Eý­razııa Ulttyq ýnıversıtetinde bilim alyp, úzdik támamdaýda.

Elbasy «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty baǵdarlamalyq maqa­lasynda «...asa bilimdi adam ǵana, tabys­ty bolýdyń basty faktoryna aınalady» degen bolatyn. Elimizde rýhanı jańǵyrýǵa qatysty mádenı sharalar jú­zege asyrylǵanymen, bilim salasy boıyn­sha naqty jobalar qolǵa alynbaı ke­ledi. Intelektýaldyq mamandyqtarǵa daıyndaıtyn jańa tıpti ınnovasııalyq mektepter ǵylymı ortalyqtarmen, ýnıversıtettermen tikeleı jumys isteýi qa­jet. Nátıjesinde daryndy jastar ǵy­lymǵa, álemdik deńgeıdegi irgeli ýnıver­sıtetterde bilim alýǵa jastaıynan beıim­deledi. Mysaly Reseıdiń Máskeý, Sankt-Peterbýrg, Novosibir sekildi iri qalalaryndaǵy ýnıversıtetter janynda ózderine talapker daıyndaıtyn birneshe ıntelektýaldyq mektep bar. Aıtalyq bir ǵana M.V.Lomonosov atyndaǵy MMÝ janynda A.N.Kolmogorov mektebi búkil bir ýnıversıtettiń ǵylymı-ádistemelik bazasyn ózine ońtaıly paıdalanyp otyr.

Elimizdegi ýnıversıtetter shetel oqý oryndarymen baılanys ornatqanyn alǵa tartady. Biraq óz oqý oryndaryna sapaly talapker daıyndaıtyn jańa tıpti mekteptermen baılanysy joq. Ásirese pedagogıkalyq mamandyqqa túsetin talapkerdiń bilim sapasynyń jo­ǵary bolýy – kókeıkesti másele. Qazir arnaýly mektepterde ǵana emes, jalpy bilim beretin mektepterdiń ózinde saýatty muǵalim azaıyp barady. Jyl sanap bul másele kúrdelene túsýde. Eger ýnıversıtetterdiń bazasynda peda­gogıkalyq baǵdardaǵy beıindi, jańa tıp­ti ınnovasııalyq mektepter jumys istese, muǵalimdik mamandyqqa sapaly kadr daıarlaý júıeli jolǵa qoıylar edi.

Qolda bar álemdik jáne otandyq ınno­vasııalyq tájirıbelerdi qoldaný ar­qyly bilimdi de tárbıeli urpaq qalyp­tastyrýymyz kerek. Elbasy «Qazaq­standyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: ta­bys pen turmys sapasyn arttyrý» at­ty Joldaýynda da bilim máselesinde bir­neshe máselege jeke-jeke toqtaldy. Ásirese Elbasynyń «Nazarbaev zııatker­lik mektepteriniń oqytý júıesi men ádis­temesi memlekettik mektepter úshin­ biryńǵaı standart bolýǵa tıis. Bul mektep bilimin reformalaýdyń qory­tyn­dy kezeńi bolady» degen tapsyrmasy baǵanadan beri aıtyp otyrǵan ıntellektýaldyq qabileti joǵary balalardy daıarlaýdyń ozyq úlgisi elimizde qolǵa alynǵanyn kórsetedi.

Násipqalı DÁÝLETOV,

pedagogıka ǵylymdarynyń kandıdaty, «Qurmet» ordeniniń ıegeri 

Batys Qazaqstan oblysy