Munyń birinshisi bıyl óńirde paıdalanýǵa beriletin turǵyn úılerdiń kólemin bir mıllıon sharshy metrden kem túsirmeý. Bul - sóz joq, bıik meje. Ekinshiden, oblystaǵy úı kezeginde turǵan 30 myńǵa jýyq jasty baspanamen qamtý. Bul bir jyldyń kólemine syımaıtyn prespektıvalyq maqsat ekeni belgili. Endigi kezekte atalǵan eki mańyzdy mindettiń arasynda qytaı qorǵany turmaǵandyqtan ony bir-birimen baılanystyra jazǵandy jón kóremiz.
Turǵyn úı qurylysynda bıyl alǵa qoıylǵan basty meje ótken jylǵy deńgeıden 100 myń sharshy metrge artyq. Búgingi kúni oǵan qol jetkizý úshin isti júrgizýdiń jańasha júıesi qarastyrylǵan. Sonyń eń bastysy qurylys jumystaryna paıdalanylatyn materıaldardyń túrleri men sapasyn jergilikti ónimder esebinen ulǵaıtý. Bul kórsetkish buǵan deıin 85 paıyzdy qurasa, bıyl onyń kólemin 90 paıyzǵa deıin jetkizý jóninde uıǵarymdar jasalǵan. Munyń ózi jergilikti qurylys ındýstrııasy arqalaıtyn júk pen salmaqtyń odan ári arta túsetinin kórsetedi. Eger atalǵan ındýstrııa ónimderi sementpen jáne temirmen tolyǵatyn bolsa, alǵa tartylǵan asýdy alý asa qıyndyqqa túspeıtini de belgili. Sondyqtan da búgingi kúni jerasty qazba baılyqtaryna baı óńirde jergilikti ǵalymdar atalǵan shıkizatty óndirýiń ǵylymı óndiristik tujyrymdasmasyn oılastyrý ústinde.
Sapaly joba men sáýletti qurylystyń ózara úndestigi men úılesimdiligin odan ári tereńdete túsý úshin oǵan kásibı shyǵarmashylyq turǵydan kele bilý talaptary qoıylýda. Bul is eń aldymen eń laıyqty joba ıeleri men jasaýshylaryn tańdap alý qajettiliginen bastaý alady. Olardyń boıynda otandyq ónimderge degen janashyr kózqaras bolý kerektigi de belgili. Sondaı-aq turǵyn úı jobasyn oılastyrý kezinde oǵan jan-jaqty keshendi kózqaras jetispese, bul jobalar jartykesh kúıinde qalyp qoıýy ábden múmkin. Bul úshin turǵyn úı qurylystarynyń áleýmettik sıpaty alǵa shyǵýy asa mańyzdy.
Bul ne degen sóz? Aıtalyq aqtóbe qalasynda buǵan deıin boı túzegen turǵyn úı keshenderiniń tómengi qabattary kóp jaǵdaılarda kommersııalyq qurylymdarǵa berilgenin baıqaý qıyn emes. onyń esesine balalar baqshasy, medısına jáne polısııa qosyndary, sondaı-aq mektepten tys balalar mekmeleri sekildi áleýmettik sıpattaǵy nysandar kórine ermeıdi. Saıyp kelgende qarapaıym turǵyndarǵa kommersııalyq nysandardan góri osyndaı oryndar mańyzdyraq ári qajettirek ekeni kámil. Sondyqtan da aldaǵy ýaqytta Aqtóbede aldyńǵysy nysandar keıingi áleýmettik nysandarǵa oryn beredi dep oı qorytýǵa tolyq negiz bar. Sondaı-aq qajet jaǵdaıda jergilikti bılik ókilderiniń mundaı áleýmetke qajetti alańdardy ony salýshylardan ótep alý tutqalary da qarastyrylǵan.
Ras, búginde kez-kelgen qurylys kompanııasy eń aldymen ózine tabys, paıda tabý maqsaty men turǵyn úılerdi kommersııalyq baǵytta salýǵa yńǵaı tanytyp turatyny jasyryn emes. árıne bul úshin olarǵa aıyp, kiná taǵýdyń eshqadaı jóni joq. Degenmen Aqtóbe qalasynyń ákimi Ilııas Ispanovtyń aıtýynsha qazirgi kezde boı kóterip jatqan paneldi úılerdiń birinshi qabattaryn áleýmettik ǵımarattarǵa beıimdep salý tutqalary men normatıvteri belgilenipti. Qazirgi kúni oblysta jyl aıaǵyna deıin bir mıllıon sharshy metr turǵyn úıdi paıdalanýǵa berý jumystary qurylys klasterin qurý isimen ushtastyryla atqarylýda. Mundaǵy basty maqsat –qurylys salýdyń jańa, ómirsheń ádisterin engizý. Oǵan qazirgi zamanǵy materıaldardy paıdalaný. Bul úshin ǵımarattyrdyń ekologııalyq jáne energııalyq tıimdilikterin kóterý isine de kóńil aýdaryp otyrmyz dedi gazet tilshisine Aqtóbe oblysy ákiminiń orynbasary Serik Tólenbergenov.
Al endi bolashaqta 30 myńǵa jýyq jasty turǵyn úımen qamtý jóninde qoıylǵan. Bir qaraǵanda oryndalmastaı kórinetin bıik maqsat jóninde ne deýge bolady? Osy oraıda oblysta oılastyrylǵan birqatar baǵdarlamalardy atap aıtqannyń artyqshylyǵy joq sekildi. Onyń alǵashqysy Aqtóbe oblystyq Jastar saıasaty máseleleri basqarmasy usynǵan qanatqaqty joba. Bul jóninde gazetimizdiń ótken qańtar aıyndaǵy nómirleriniń birinde egjeı-tegjeıli jazylǵandyqtan, oǵan qysqasha toqtalǵandy jón kórdik. Tek bir qosarymyz atalǵan joba baǵdarlamanyń jastar jylyna ǵana emes, aldaǵy 5 jyldyq pen 10 jyldyqty qosa esepteı otyryp jasalǵany. Bul joba jastarǵa arnalyp beriletin arendalyq turǵyn úıler tetigin nyǵaıtýǵa negizdelgen.
Ekinshiden oblysta jastarǵa páter alý úshin jeńildetilgen nesıe berý tártipteri men tutqalary ornyqqany. Búginde elimizde «7-20-25» memlekettik baǵdarlamasy júzege asyp jatqany belgili. Áıtse de qazirgi kezde gazetemizde buǵan deıin jazylǵanyndaı «Turǵyn úı Qurylys Jınaq Banki» AQ qoıǵan talaptar men erejelerdi oryndaýǵa ekiniń biriniń múmkindigi kótere bermeýi múmkin. Derekkózderine súıensek, bul úshin Ulttyq bank qosymsha jańa baǵdarlama qabyldaý jóninde sheshim alǵanyna da kóz jetkizemiz. Atalǵan baǵdarlamaǵa sáıkes páter berý jóninen Aqtóbe oblysy bel ortadan joǵary deńgeıde tur eken. Alaıda bank sharttarynyń kúrdeliligi men joǵarylyǵy sebepti «7-20-25» baǵdarlamasy boıynsha usynylǵan úılerdi salymshylardyń alýy shekteýli kúıinde qalyp otyr.
Aıtalyq ótken jyly atalǵan baǵdarlama aıasynda 2 100 000 teńgege 254 páter berilgen. Tómen kórsetkish emes árıne, ony budan ári ósirýge de bolar edi. Áıtse de atalǵan bank sharttarynyń aýyrlyǵy oǵan múmkindik bermeı otyrǵan syńaıly. Áıtpese óńirde atalǵan baǵdarlamaǵa sáıkes salynǵan ári salynyp jatqan úı qurylystary bul kórsetkishten birneshe ese atryq ekeni de atap aıtýǵa turarlyq másele. Iаǵnı, aldyńǵy kórsetkishten birneshe ese joǵarǵy deńgeıdi óńirdegi úı qurylysy qarqyny óteı alatyny anyq.
Árıne bul arada basty gáp bastapqy jarnany tóleýdiń qıyndyǵynda ekeni málim. О́ńirde jastarǵa jeńildetilgen nesıe berýdiń qajettiligi osynan týyndapty. Ony retteý úshin Aqtóbe oblysy ákimdigi men «Baspana» AQ arasynda tıisti kelisim-shartqa qol qoıylǵan. Soǵan sáıkes páterlerdiń bastapqy jarnasyn jeńildetý úshin 20mıllıard tenge qarjy bólingen. Bul óz kezeginde jastar men jas otbasylarǵa arnalǵan bastapqy jarnanyń on paıyzy sýbsıdııalandy degen uǵymdy bermek.
Mine, óńirde Jastar jylyna oraı jastarǵa berilgen materıaldyq kómek túrleri osyndaı. Ári ony óńirdegi ókiletti organ jetekshileriniń «7-20-25» baǵdarlamasyn júzege asyrýǵa qosqan súbeli úlesteri dep baǵalaýǵa da bolady. Túıip aıtqanda turǵyn úı máselesin sheshýde aldaryna naqty mindetter men maqsattar qoıǵan jergilikti ókiletti organ ókilderiniń oń bastamalary osyndaı.
Temir Qusaıyn,
«Egemen Qazaqstan»
AQTО́BE
