Jýyrda «Ult ustazy» ataǵyn bes myń teńgege satyp alǵan muǵalimderdiń sertıfıkattary ǵalamtor betin sharlap ketti. Abaı atamyzdyń «Arsyz bolmaı ataq joq, aldamshy bolmaı baq qaıda?!» degenindeı, qazir ǵalamtor betinen aqyly konkýrstar men aqyly ataqtar týraly jarnamalardy keziktirýge bolady. Aqshań bolsa arzan ataqty satyp alyp, shartarapqa shekeńnen qaraı ber.
Mine, osy máselege kelgende muraty berik muǵalimder de ekige jarylyp shyǵa keledi. Birinshi tarap, árıne, árkim óresiniń jetken jerine deıin medal ala berýdi qalaıdy. Bul úrdis áldeqashan beleń alyp ketken. Ekinshi tarap bolsa, sanaly ǵumyrynyń jıyrma-otyz jylynda muǵalimdik qyzmetinde eshqandaı ataq, sanat, dıplomdy satyp alýdy ar qylmysy dep sanaıdy. Muǵalim mártebesi bıik bolýy úshin muǵalimniń oı-sanasy da joǵary bolýy kerek. Dabyldy aldymen uıatty ustazdardyń ózderi qaqty.
Tanymal muǵalim, «Qazbilim» respýblıkalyq ortalyǵynyń dırektory Aıatjan Ahmetjan búginde muǵalimder arasynda medal satyp alý sánge aınalǵandyǵyn jetkizdi. Onyń aıtýynsha, atalǵan marapattardyń qatarynda «Ǵasyr ustazy» (13 myń teńge), «Alash ustazy» (10 myń teńge), «Ult ustazy» (5 myń teńge), sondaı-aq, «Ulaǵatty ustaz» (20 myń teńge) ataqtary satylady.
«Ustazdan uıat ketse, ultta ar bolmaıdy. Iá, óz basym «Ǵasyr ustazy», «Ult ustazy», «Alash ustazy», «Uly dala ustazy» degen medaldardy satyp alý túgili syılyqqa berse, taǵýǵa namystanar edim. «Ult ustazy» degen atty tek Ahańa – Ahmet Baıtursynulyna qoldanyp júrmiz. Al olar atqarǵan istiń júzden birin tyndyrmaı, sol deńgeıdegi ataqty medal retinde satyp alý – uıatsyzdyqtyń shyńy» deıdi A.Ahmetjan.
Shyntýaıtyna kelsek, «Ult ustazy» degen ataq ne úshin satylýy tıis? Mundaı ataqty taǵaıyndaýǵa oǵan kim quqyq berdi? Osyndaı ataq taratatyndaı, ol mekemeler búkil Qazaqstanǵa tanylyp, elimizdiń bilim berý isinde jalpyǵa moıyndalǵan ba? Eger ondaı bolmasa, satyp alýshy úshin mundaı medaldan qandaı qaıyr-paıda bar?
Bireýler satýshylardy kinálaıtyn shyǵar, biraq aqshada ar men uıat bolmaıdy. Bızneste alýshy bolsa, taýar óndirýshi qashanda bar. Bızneske aınaldyryp alǵandar da sol arlanbaıtyn qaýymnyń bar ekenin biletinder ǵoı.
Ustazdardyń paıymdaýynsha, joǵaryda aıtqan jeńil marapattardy taratýshylar mektep dırektorymen mámilege keledi eken. Jalpaq tilmen aıtqanda, dırektor «úleste» bolýy múmkin. Árıne, kópke topyraq shashýdan aýlaqpyz, ony quqyq qorǵaý organdary anyqtar. Alaıda, dırektor usynys jasaǵanda bas tartqan muǵalimge kózqaras qalaı qalyptasaryn shamalaımyz.
Aldymen mundaı júıesiz júldelerdi kimder úlestirip júr degen jaıtqa úńildik. Bul marapattardyń bir parasyn respýblıkalyq «Jańa ǵasyr talanttary» ıntellektýaldy-olımpıadalyq shyǵarmashylyq ortalyǵy taǵaıyndaǵan. Shyǵarmashylyq ortalyqtyń dırektory Almagúl О́tegeeva kezekti is-sharanyń birinde úkili «úzdikterdi» marapattap: «Bilimdi urpaq tárbıelegen utady» dep uly abyz Qorqyt aıtyp ketkendeı, «ustaz» degen uly atqa laıyq bolý árbir shákirt tárbıelep otyrǵan kez kelgen kóshbasshy muǵalimge tán qasıet dep bilemin. Jalpy, ustazdyq jumysymen qatar kóshbasshy, jan-jaqty jáne kóshti bastaı alatyndaı qaıratty ári shydamdy bolýy kerek. Osy sózimniń dáleli retinde baıqaýǵa baptap, balalaryn qosqan búgingi ustazdarymyzdy atap kórsetýge bolady», - degen. Sony aıta kelip ortalyq dırektory birqatar muǵalimdi «Ǵasyr ustazy» tósbelgisimen marapattap, aýdan ákimdiginiń Bilim bóliminiń basshysyna alǵysyn bildirgen. Bul aqparda is-sharanyń qorytyndy esebin jazǵan saıt ustazdardyń esimin ashyq kórsetedi. Biz sonyń ózinde qateligin túzer degen qazaqy jora boıynsha arzan ataqqa umtylǵandardy áshkerelegimiz kelmedi.
Jalpy, Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń salalyq kótermeleý júıesi boıynsha «Bilim týraly» zańynda vedomstvolyq nagradalarmen marapattaýdyń negizdemeleri temirdeı tártippen bekitilip beriledi. Tipti «Y.Altynsarın», «Ǵylymdy damytýǵa sińirgen eńbegi úshin», «Bilim berý isiniń qurmetti qyzmetkeri» tósbelgilerimen marapattaý mınıstrliktiń «Qurmet gramotasy», «Alǵys haty» bolǵan jaǵdaıda júrgizilip, odan qala berdi medaldar keýdeniń sol jaǵyna, tósbelgiler keýdeniń oń jaǵyna taǵylatynyna deıin belgilengen joralǵylary bar. Al joǵaryda atalǵan jolshybaı joldanyp jatqan sólkebaılarda bul tártipterdiń biri de saqtalmaıdy.
Medal degen marapatqa kimder laıyq deýimiz kerek. Aıtalyq, «Y.Altynsarın» tósbelgisine keler bolsaq, bilim berý men tárbıeleý prosesin uıymdastyrý men jetildirýdegi, oqytý men tárbıeleýdiń birtutastyǵyn qamtamasyz etýdegi, bilim berý jáne tárbıeleý baǵdarlamalaryn iske asyrýdaǵy eleýli tabystary, oqýshylardy, tárbıelenýshilerdi praktıkalyq daıarlaýdaǵy, olardyń shyǵarmashylyq belsendiligin damytýdaǵy tabystary, oblystyq (aýdandyq), respýblıkalyq, halyqaralyq bilim baǵdarlamalary men jobalaryndaǵy jetistikteri úshin bilim berý organdary men uıymdarynda 10 jáne odan da kóp jyl eńbek ótili bar qyzmetkerler marapattalady. Al joǵaryda aıtqan «Ǵasyr ustazy» medaline qarap otyryp, on jyl ótiliń emes, on myń teńgeń bolsa, atalǵan marapatqa jetýdiń qıyn emesin qınala moıyndaısyń.
«Ǵasyr ustazy» atanyp jatqandar, aty qarapaıym bolǵanymen, ataǵy alty atanǵa júk bolatyn «Eńbek ardageri» medalimen 40 jyldan astam, onyń ishinde bir salada keminde 10 jyl jumys ótili bar, sondaı-aq, eńbek qyzmetinde joǵary nátıjelerge qol jetkizgen qyzmetkerler jáne zeınetkerlik jasqa jetken adamdar marapattalatynyn bile me? Bilgen jaǵdaıda, áldebir jıynda sondaı ataǵy bar adammen qatar otyryp qalsa qandaı kúı keshedi eken?..
Bul atyshýly ataqtar jaıly Bilim jáne ǵylym mınıstrligine suraý salǵanymyzda, vedomstvo bilim berý júıesiniń qyzmetkerlerin yntalandyrý jáne marapattaý Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń salalyq kótermeleý júıesin bekitý týraly» Bilim jáne ǵylym mınıstriniń mindetin atqarýshysynyń 2013 jylǵy 8 tamyzdaǵy № 324 buıryǵyna sáıkes júzege asyrylatyndyǵyn málimdedi. «Bilim jáne ǵylym salasyndaǵy qyzmetkerlerdi marapattaý týraly usynystar Ulttyq mereke – «Táýelsizdik kúnin», kásibı merekeler – «Ǵylym qyzmetkerleri kúnin», «Bilim kúnin», «Eńbek kúnin» jáne «Muǵalim kúnin» merekeleý jaǵdaıy boıynsha mınıstrlikte qaralady. Mınıstrliktiń vedomstvolyq marapattaýlaryna tek «Y. Altynsarın» tósbelgisi, «Qazaqstan Respýblıkasynyń ǵylymyn damytýǵa sińirgen eńbegi úshin» tósbelgisi, «Qazaqstan Respýblıkasynyń bilim berý isiniń qurmetti qyzmetkeri» tósbelgisi jáne Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń Qurmet gramotasy men Alǵys haty jatady. Joǵaryda kórsetilgen marapattaýlardan basqalary mınıstrliktiń marapattaýlaryna jatpaıdy jáne olar satylmaıdy. Sebebi árbir oblys bilim salasynda joǵary nátıje kórsetip júrgen úzdik ustazdaryn marapattaý týraly usynys materıaldaryn mınıstrlikke joldaıdy. Marapattaý materıaldary mınıstrliktiń vedomstvolyq nagradalar jónindegi komıssııasynyń otyrysynda qaralyp, sheshim shyǵarylady. Joǵarydaǵy baıandalǵandardyń negizinde muǵalimderdi attestattaý kezinde mınıstrliktiń marapattaýlary ǵana eskeriletinin málimdeımiz» deıdi BǴM Mektepke deıingi jáne orta bilim departamentiniń bas sarapshysy Aıman Dúısenbaeva.
Zamanynda shynaıy ult ustazy bola bilgen Ahańa, ıaǵnı Ahmet Baıtursynulyna beıresmı bolsa da bedeli men bereri zor aıaýly ataqty alǵash ret pedagog, aqyn Maǵjan Jumabaıuly óz maqalasynda qoldanyp, ári qaraı Ahańnyń tól pasportyna aınalǵan eken. Al búginde attap bassań, «Alash ustazyna» ushyrasasyń...
Mıras ASAN,
«Egemen Qazaqstan»
