Ekinshiden, shaǵyn jáne orta bıznes – qoǵamdyq jáne áleýmettik turaqtylyqtyń basty kepili. Shaǵyn jáne orta bıznesi damyǵan elderdiń irgesi shaıqala qoımaıdy. Mundaı elder daǵdarystarǵa da tótep berýge beıim. О́ıtkeni olardyń kásibi men baǵytyn iri kásiporyndarǵa qaraǵanda, zaman yńǵaıyna oraı jedel ózgertip otyrýǵa bolady.
Elbasy alǵa qoıǵan strategııalyq maqsattarǵa sáıkes Úkimet pen óńirler basshylary shaǵyn jáne orta bıznestiń damýyn, ekonomıkadaǵy onyń úlesiniń turaqty ósýin únemi nazarda ustap keledi. Alaıda turaqty nazarda ustaý bar da, ony naqty ómir shyndyǵyna aınaldyrý, ıaǵnı maqsatty júzege asyrý bar. Mine, osy turǵydan alǵanda shaǵyn jáne orta kásipkerlikti damytý baǵytynda ótken jyl qorytyndysynda Astana qalasynyń alǵa shyǵýyn el kólemindegi úlken jańalyq retinde qabyldadyq. Jalpy, Astananyń ómirdiń kóptegen máseleleri jóninde óńirlerge úlgi ekeni burynnan belgili. Endi osy úlginiń ekonomıkanyń ózinde, sonyń ishinde kásipkerlik salasynda kórinis berýi, árıne qýantady. Al endi bas qala bolsa da jas qala buǵan qalaı qol jetkizdi? Eń áýeli osy jańalyqtyń ózi ras pa? Ony aıqyndaý úshin sıfrlarǵa úńileıik.
2017 jyldyń toǵyz aıynyń qorytyndysyn qaraǵan kezde Astana ekonomıkasyndaǵy shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń úlesi 41,5 paıyzdy quraǵan bolatyn. Al 2018 jyldyń toǵyz aıynyń qorytyndysy boıynsha Astana ekonomıkasyndaǵy shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń úlesi, ótken jylǵydan birden 19,5 paıyzǵa kóterilip, 61 paıyzdy quraǵan. Osylaısha Astana Memleket basshysynyń ekonomıkadaǵy, ıaǵnı ishki jalpy ónimdi jasaýdaǵy shaǵyn jáne orta bıznes úlesin 2050 jylǵa deıin 50 paıyzǵa jetkizý jóninde alǵa qoıǵan mindetin merziminen buryn oryndady. Ázirge Astana – osyndaı iri jetistikke qol jetkizgen elimizdegi jalǵyz qala. Bul, árıne elordada jeke bıznes qurý úshin qolaıly da, tartymdy ahýaldyń qalyptasqandyǵyn kórsetedi. Al endi osyǵan qalaı qol jetti?
Astana qalasynyń Investısııalar jáne kásipkerlikti damytý basqarmasynyń basshysy Álisher Ábdiqadyrov bul jaıynda bylaı deıdi:
«2018 jyldyń qorytyndysy boıynsha Astanada jańadan 13 myńnan astam kásipkerlik sýbektileri tirkeldi. Olardyń jumysy ónim óndirýdi 21,9 paıyzdan astam ósirip, óndirilgen ónim kólemi 2018 jylǵy qańtar-qyrkúıek aılarynyń ózinde 3,5 trln teńgeni qurady. Al kásipkerlerdiń kóbeıýine byltyr basqarmanyń Halyqaralyq Bitfury kompanııasymen birlesip arnaıy qanatqaqty jobany júzege asyrýynyń septigi kóp boldy. Osy «Kóshe saýdasyna − 1000 oryn» qalalyq baǵdarlamasynyń sheńberinde jer telimderin bólý jónindegi aýksıondardy ótkizýge jańa tehnologııa engizildi. Eger buryn aýksıondar «adamdar qatysýymen» ótip, kásipkerlerge qolaısyzdyq týǵyzatyn bolsa, qazir barlyǵy onlaın rejiminde ótedi. Tirkelý, kepildikti tóleý osylaısha júzege asady. Tipti aýksıonǵa qatysýdy qolyńyzdaǵy smartfon arqyly júzege asyra alasyz. Saýda-sattyqtyń ótýin bilgisi kelgen adam ony kez kelgen ýaqytta qaraı alady. Blokcheındi engizý úderisin tolyǵymen ashyq etip jasadyq».
Barlyq stavkalar men aýksıonnyń nátıjeleri Quqyqtyq statıstıka jəne arnaıy esepke alý komıteti tarapynan tekseriledi eken, ıaǵnı burmalaýǵa jol berilmeıdi.
Álisher Ábdiqadyrovtyń aıtýynsha, qaladaǵy shaǵyn jáne orta bıznes óndirgen jalpy óńirlik ónimniń salalyq qurylymynda negizgi úlesi kóterme jáne bólshek saýda salasyna (30,2%) tıip otyr. Munan keıingi oryndar jyljymaıtyn múlik operasııalary (15,6%), kásibı, ǵylymı jáne tehnıkalyq qyzmet (13,4%), kólik jáne qoıma (9,9%), basqa da qyzmetter kórsetý (6,8%), aqparat jáne baılanys (6,3%), bilim berý, densaýlyq saqtaý sııaqty salalar enshisinde. «Astanada jumys istep turǵan kásipkerlik sýbektiler sany 2019 jylǵy 1 qańtarda 125 myńnan asty. Sóıtip bir jyldyń ózinde 28,2 paıyzǵa ósti. Jalpy, qala boıynsha 342 myń adam (2018 jylǵy 1 qazandaǵy derekter boıynsha) shaǵyn jáne orta kásipkerlik salasynda eńbek etýde. Munyń ózi qalada jumys istep jatqan árbir bes adamnyń úsheýi shaǵyn jáne orta bıznespen shuǵyldanatynyn kórsetedi», deıdi ol.
Astanadaǵy «Damý» qorynyń aımaqtyq fılıalynyń dırektory Nursultan Abdollanyń aıtýynsha, 2010 jyldan bastap «Bıznestiń jol kartasy-2020» bıznesti qoldaý men damytýdyń memlekettik baǵdarlamasy júzege asyrylyp, atalǵan baǵdarlama sheńberinde kásipkerlerge 765 joba boıynsha 20,5 mlrd teńge kóleminde sýbsıdııa tólenip, 348 joba boıynsha 7,3 mlrd teńgeniń kepildemesi berilgen.
Nátıjeli jumyspen qamtýdy jáne jappaı kásipkerlikti damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan «Eńbek» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda shaǵyn kásipkerlikpen aınalysatyn sýbektilerge 71 joba boıynsha 862,9 mln teńgeniń shaǵyn nesıeleri berildi. «Nesıege qoljetimdilikti arttyrý maqsatynda Astana qalasynyń ákimdiginde «Damý» kásipkerlikti damytý qory» AQ-pen birge 2015 jyldan bastap 5 jergilikti baǵdarlama iske asyrylýda. Ony júzege asyrý bastalǵannan beri 7,5 mlrd teńgeniń 167 jobasy qoldaýǵa ıe boldy», deıdi N.Abdolla.
Sondaı-aq Astana qalasynyń ákimdigi atalǵan qormen birlesip bıyl «Astana Bıznes 2» baǵdarlamasyn júzege asyrýǵa kirisken. Baǵdarlamada qarastyrylǵan 1,5 mlrd teńgeniń 500 mln teńgesin Astana qalasynyń ákimdigi, 1 mlrd teńgesin «Damý» qory qosyp otyr. Bul baǵdarlamanyń salalyq shekteýleri joq. Isin jańa bastaǵan kásipkerler 50 mln teńgege deıin, al jumys istep turǵan kásipkerler 100 mln teńgege deıin nesıe ala alady. Nesıeniń qarjylandyrý merzimi – 7 jylǵa deıin, syıaqy mólsherlemesi – 8,5 paıyz.
Sonymen qatar Astana qalasynyń О́ńirlik kásipkerler palatasy «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasynda shaǵyn jáne orta kásipkerlikpen shuǵyldanýshylarǵa jáne óz isin bastaımyn degen azamattarǵa qarjylyq emes qoldaý kórsetýde. Ondaı qoldaýlar kásipkerlerdi qajetti aqparattarmen qamtý, biliktiligin, jumys ónimdiligin arttyrý jáne bıznesti keńeıtý úshin keńester berý men oqytý túrinde jasalady. 2018 jyly servıstik qyzmet kórsetý aıasynda býhgalterlik esep, quqyqtyq, marketıngtik zertteýler sekildi 8 baǵyt boıynsha 4 287 konsaltıngtik qyzmet kórsetilipti.
Bıznes mektebiniń aıasynda kásipkerlik negizder boıynsha 1 898 tyńdaýshy, sonyń ishinde 1119 áıel oqytylǵan.
Mine, osyndaı jáne basqa da sharalar nátıjesinde jedel damý jolyna túsken Astananyń shaǵyn jáne orta bıznesiniń bolashaǵy jarqyn dep aıtýǵa bolady.
Suńǵat ÁLIPBAI,
«Egemen Qazaqstan»
