Ońtústik Qazaqstan oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń bastyǵy Jumaǵalı ISMAILOV: Elbasynyń tapsyrmalary múltiksiz oryndalýda
Beısenbi, 12 qańtar 2012 7:43
Ońtústik Qazaqstan oblysynyń densaýlyq saqtaý salasynda sońǵy úsh jylda aıtarlyqtaı jaqsylyqtar oryn alyp otyr.
Jalpy ólim-jitim 3,1 paıyzǵa, náreste ólimi 16,6 paıyzǵa, ana ólimi 38 paıyzǵa, qan aınalymy júıesiniń aýrýlarynan ólim 23,6 paıyzǵa, týberkýlezden ólim 21,7 paıyzǵa, onkologııalyq aýrýlardan ólim-jitim kórsetkishi 6,2 paıyzǵa tómendedi.
Beısenbi, 12 qańtar 2012 7:43
Ońtústik Qazaqstan oblysynyń densaýlyq saqtaý salasynda sońǵy úsh jylda aıtarlyqtaı jaqsylyqtar oryn alyp otyr.
Jalpy ólim-jitim 3,1 paıyzǵa, náreste ólimi 16,6 paıyzǵa, ana ólimi 38 paıyzǵa, qan aınalymy júıesiniń aýrýlarynan ólim 23,6 paıyzǵa, týberkýlezden ólim 21,7 paıyzǵa, onkologııalyq aýrýlardan ólim-jitim kórsetkishi 6,2 paıyzǵa tómendedi.
2011 jyly oblysta neonataldyq hırýrgııa, balalar kardıohırýrgııasy jáne neırohırýrgııa qyzmetteri damytyldy. Halyqaralyq tehnologııalardy engizý úshin 2 trenıng ortalyǵy ashyldy. Bıýdjet qarajaty esebinen 3 myńnan astam dáriger biliktiligin arttyrdy. Onyń úshten biri halyqaralyq deńgeıde bilim alǵan.
Eger bul kórsetkish bir jyly joǵary, bir jyly tómen bolsa kezdeısoqtyqqa balaýǵa bolar edi. Sondyqtan, jaǵdaıdy turaqtandyrý, medısınalyq qyzmet salasyn jaqsartý, júıeli deńgeıge kóterý úshin taý kótergen Tolaǵaıdaı jumystar júrgizilgendigi baıqalady. Bul – elge bolsyn, halqymyz aman-saý bolsyn, syrqattardyń jany jabyrqamasyn deıtin árbir ońtústik turǵyny úshin úlken qýanysh.
Eń úlken jaqsylyq, respýblıka kóleminde synnan kóz ashpaı júretin oblys medısınasynyń sońǵy úsh jylda turaqty damýǵa qol jetýiniń syry qandaı? Biz osy saýaldarǵa jaýap berý úshin OQO densaýlyq saqtaý basqarmasynyń bastyǵy, medısına ǵylymdarynyń doktory, professor Jumaǵalı ISMAILOVTY áńgimege tartqan edik.
– Jumaǵalı Qazybaıuly, ońtústikte basqasyn aıtpaǵanda adam ómiriniń uzaqtyǵy respýblıkalyq orta kórsetkishten asty. Birneshe jyl boıy turaqty damý saqtalyp keledi. Maman retinde osynyń syryn jiliktep berińizshi?
– Ertegidegi Alladınniń sıqyrly shamynyń árıne, buǵan esh qatysy joq. Munyń bári ákimdik pen medısına salasynyń qoıan-qoltyq birge jumys jasaýynda. Salanyń qarjylandyrylýy 2011 jyly 2010 jylmen salystyrǵanda 22 paıyzǵa ósti. Bul úshin eń aldymen Elbasyǵa ońtústik halqy atynan rahmet aıtamyz.
Osynyń bárin jınaqtaı kele, negizgi úsh máselege aıryqsha toqtaýǵa bolady.
Birinshiden, oblys medısınasynyń ınfraqurylymy jaqsardy. 900-ge tarta eldi mekenniń barlyǵynda medısınalyq ambýlatorııalar ashyldy. Ekinshiden, materıaldyq-tehnıkalyq bazamyz nyǵaıdy. Oblys ákimi barlyq saqaldy qurylystardy aıaǵyna jetkizip, iske qosyp berdi.
Úshinshiden, mamandarymyzdyń biliktiligi arttyrylýda. Sońǵy eki jylda úsh myńǵa tarta dáriger, sonyń ishinde medbıkeler bar sala-sala boıynsha bilimin jetildirdi.
– Joǵary jáne orta býyn dáriger óz kásibine myqty bolý úshin sala basshylary da kásibı sheberligi joǵary bolýy kerek. Osy baǵytta qandaı jumystar tańdalynyp alyndy? Bir jylda barlyq salany qamtý múmkin emes. Jyl basynda basym baǵyttar belgilenetin shyǵar?
– Aıtqanyńyzǵa kelisemin. Dáriger bilikti bolý úshin onyń jumysyn qadaǵalaıtyn sala basshylary bárinen habardar bolýy tıis. Oblystaǵy birqatar klınıkalardyń jáne aýdan, qaladaǵy aýrýhanalardyń basshylary alys jáne jaqyn shetelderdegi myqty ortalyqtardan tájirıbeden ótti.
Jumysymyz júıeli bolýy úshin jyl basynda jeti basymdyqty belgilep, ony aıaǵyna jetkizý úshin bar kúshti shoǵyrlandyramyz. Bul basqa aýrýlar shette qalady degendik emes, qabat júrgiziledi. Kelesi jyly taǵy da basym baǵyttar tańdalynyp alynady. Sonyń arqasynda biz turaqty júıege jettik.
Sońǵy úsh jylda oblysta kardıohırýrgııa qyzmeti jaqsy damý jolyna tústi. Alǵash ret ashyq júrekke 818 operasııa jasaldy. Sonyń ishinde júreginde aqaýy bar 163 bala bar. Buryn osy balalardyń ata-analary Astana, Almaty sııaqty iri qalalardaǵy ortalyqtarǵa kezekke turatyn. Qarjysy barlary shet el jaǵalaıtyn. Qazir bizde aımaq dárejesinde alǵash ret balalar kardıohırýrgııa bólimi ashyldy. Oblys dárigerlerine Lıtva, Polsha, Izraıl, Túrkııa jáne Reseıdiń beldi medısınalyq ortalyqtarynyń ǵalymdary sheberlik sabaqtaryn ótkizdi. Bul eki jaqqa da paıdaly is boldy. Búginde óz dárigerlerimiz júrekke operasııa jasaýda tabysqa jetip júr.
– Osy jaǵdaıdy balalar kardıologııasy bólimi ashylǵanda baıqadyq. Ata-analarymen sóıleskenimizde balasyn syrqattan aıyqtyrǵan dárigerlerge alǵysyn sózben jetkizge almaı kózine jas alǵandaryn da kórdik. Júzdegen júrekterdiń jarasyn jazyp, sol balalardyń kóz jasyn qurǵatqandaryńyz úshin dárigerler qaýymyna biz de rahmet aıtamyz.
– Rahmet. Bul bizdiń qyzmetimiz. Ásili, rahmetti Memleket basshysyna, oblys ákimdigine aıtý kerek shyǵar. Bar jaǵdaı týǵyzdy, dárigerlerge jumys jasamaı ne kórinipti. Elbasynyń tapsyrmasymen tikeleı salynǵan oblystyq balalar aýrýhanasy halyqaralyq standarttarǵa negizdelgen medısınalyq qural-jabdyqtarmen jaraqtaldy. Klınıkanyń bazasynda neonataldyq hırýrgııa, balalar neırohırýrgııasy jaqsy damyp keledi. Oblysta alǵash ret damýynda aqaýy bar 221 shaqalaqqa operasııa tabysty jasaldy.
– Osy jerde bir suraq týyndaıdy. Sizder perzenthanadaǵy gınekologııalyq keńesti klınıkalarda da qolǵa aldyńyzdar. Bastapqyda kópshilik túsinińkiremeı, narazylyq bildirilip jatty…
– Ol ras. Endi máseleniń myna qyryna qarańyz. Buryn júkti áıelderge gınekologııalyq keńes perzenthanalarda boldy. Biz ony emhanalarǵa aýystyrdyq. Nege? О́ıtkeni, júkti áıelderge tek gınekolog emes, oǵan terapevt, kardıolog, nevrolog, qala berdi tynys aýrýlary dárigerleri kerek. Aýrý áıelden aýrý bala týady. Bala ómirge saý-salamat kelý úshin ananyń boıyndaǵy syrqattardy emdeý kerek. Bul biz engizgen jańalyq emes, álemdik medısınadaǵy bar tájirıbe. Bastapqyda renish bolǵanymen, keıin jaqsylyq úshin jasalyp jatqanyn jurt túsindi. Qazir perzenthanalarda bala ólimi azaıdy. Biraq, ómirge jańa kelgen shaqalaqtardyń ishinde aýrýshańdary, mezgilinen tym erte kelgenderi bolady. Biz osyǵan baılanysty shala týǵan balalardy ońaltýǵa 100 tósektik ortalyq ashtyq.
– Elbasynyń Ońtústikte dárigerlermen ótkizgen basqosýynda qurt jáne qaterli isik aýrýlary máselesi kóterilip edi. Qazirgi naqty jaǵdaı qandaı?
– Jaqsy ózgerister bar. О́tken jyly týberkýlez boıynsha aýrýǵa shaldyǵý 12,3 paıyzǵa tómendedi.
«Salamatty Qazaqstan» baǵdarlamasy boıynsha týý jasyndaǵy áıelder arasynda týberkýlezdi boldyrmaý boıynsha biraz is-áreketter atqarylýda. Barlyq týberkýlezge qarsy mekemelerde naýqastar mektebi uıymdastyrylǵan. Ol jerde naýqastarmen týberkýlez týraly, onyń aldyn alý joldary, emdeýdi jalǵastyrý satysynda dári-dármekterdi iship, emdi úzbeý jóninde suhbattar júrgiziledi. Oblystyq týberkýlezge qarsy dıspanserde alǵashqy medısınalyq sanıtarlyq kómek kórsetý júıesiniń dárigerleri arasynda semına-trenıngter uıymdastyrylyp turady. Osy kezge deıin 2000-nan astam dáriger, onyń ishinde 282 dáriger-gınekologtar oqytyldy. Sonyń nátıjesinde týý jasyndaǵy áıelderdiń arasynda júktilik kezinde týberkýlezben aýrý 100 myń adamǵa shaqqanda 2010 jyly – 3,3%-dan, 2011 jyly – 2,9%-ǵa deıin tómendep, al bosanýdan keıingi kezeńinde 8,3%-dan 5,2%-ǵa deıin tómendedi.
Oblys boıynsha týberkýlezdiń juqpaly túrin anyqtaý maqsatynda qosymsha jańa 6 mıkroskopııalyq zerthana ashyldy. Jalpy, oblys boıynsha týberkýlezge qarsy mekemelerde 18 bakterıoskopııalyq zerthana, emdeý salasynda 23 zerthana qyzmet atqarady.
Al Qazaqstanda alǵash ret oblystyq onkologııalyq dıspanserinde skrınıng ortalyǵy ashylǵan. Bul – aýrýlardy tez anyqtaýǵa, týra dıagnoz qoıýǵa múmkindik beredi.
– Buryn ońtústiktiń dárigerlerine senimsizdik bildiriletini este. Tipti, “maman kerek, biraq Ońtústik Qazaqstan medısına akademııasyn bitirgen túlekterdi jumysqa almaımyz” degen qulaqtandyrýlar iri qalalardaǵy klınıkalarda jazylyp turdy degendi baspasózden kórdik. Búginde oblys medısınasy respýblıkada úlgi alatyn deńgeıge kóterilip keledi.
Astana, Almatyda ótetin iri halyqaralyq konferensııalar, ǵylymı keńester Shymkentte ótetin boldy. Medısına salasy boıynsha halyqaralyq standarttarǵa ótken Lıtva memleketimen ózderińiz úsh jylǵa memorandýmǵa otyrdyńyzdar. Jyl saıyn shetelden tańdaýly mamandar kelip, sheberlik dáristerin ótkizip júr. Osynyń bári qalaısha múmkin boldy?
– Baǵana sóz yńǵaıynda aıtym ǵoı. Munyń bári memlekettik qamqorlyqtyń, Elbasymyzdyń halyq densaýlyǵyna sergek qaraýynyń arqasy.
Shymkentte ótken halyqaralyq ǵylymı-praktıkalyq konferensııada Kaýnas medısına ýnıversıtetiniń professory Vıdmantas Baraýskas: “Sizderdiń materıaldyq-tehnıkalyq jabdyqtaryńyz bizdiń klınıkalardan da jaqsy eken. Osyndaı qamqorlyq jasaǵan Memleket basshysy Nursultan Ábishulyna rahmet. Al aımaqtarǵa dál sizderdegi basshylardaı jaǵdaı týǵyzǵan, qarjy bólgen ortalyqtardy áli kórgen joqpyz. Sol úshin oblys ákimine bizdiń qurmetimizdi jetkizip qoıyńyz”, dedi.
Endi salystyryp kórińiz. 1991-2009 jyldar aralyǵynda bar bolǵany 16 medısınalyq nysan qosylǵan eken. Al 2010-2011 jyldar aralyǵynda ǵana 136 densaýlyq saqtaý mekemesi iske qosyldy. Osy qurylysqa respýblıkalyq bıýdjetten 3,9 mlrd. teńge al, oblystyq bıýdjetten 3,7 mlrd. teńge bólindi. Bunyń syrtynda medısına nysandaryna júrgizilip jatqan kúrdeli jóndeýlerdi qosyńyz. Sońǵy on jylda oblystyq bıýdjetten densaýlyq saqtaý salasyna bólingen qarjy 10 ese eselendi. Máselen, 2001 jyly 4 mlrd. teńge bolsa, 2011 jyly 44,8 mlrd. teńgege jetti. Adam densaýlyǵynan qymbat eshtene joq. Oblysta joǵary bilikti kadr daıarlaý maqsatynda halyqaralyq standarttarǵa negizdelgen eki ortalyqty halyqaralyq akkredıtasııadan ótkizýge daıyndap jatyrmyz. Munda tek oblystyq emes, respýblıkalyq, qala berdi ózge memleketterden de dárigerler kelip, biliktiligin arttyrady. Bolashaǵy úlken. Oblys medısınasy respýblıkada alǵashqy bolyp halyqaralyq standartqa ótken memlekettermen iskerlik baılanys jasap jatyr. Olar bizge úıretýmen qatar úırený úshin de keletindigin aıtady. Tynymsyz jumysymyz turaqty damý kórsetkishterine jetkizdi. Buǵan oblys dárigerleriniń meıirlenýine ábden bolady. Biraq, toqmeıilsimeımiz. Halyqtyń densaýlyǵyn jaqsartý maqsatynda qabyldanǵan memlekettik baǵdarlamalardy oryndaýǵa kúsh salynady.
– Áńgimeńizge rahmet. Halyqqa jasap jatqan qyzmetterińiz tabysty bolǵaı.
Áńgimelesken Baqtııar TAIJAN.
Ońtústik Qazaqstan oblysy.
