Tilektestik – tiregimiz

Sársenbi, 25 qańtar 2012 7:48

Qazaqstan Respýblıkasynyń О́zbekstan Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Bóribaı JEKSEMBINMEN áńgime
– Tashkent shaharyn aralap shyqqany­myz­da biz eki nársege óte rıza boldyq. Bi­rinshisi – astananyń kóz jaýyn alarlyqtaı kórkemdigi ári óte tazalyǵy bolsa, ekinshisi – shahardyń qaq ortasyndaǵy úlken kóshe­lerdiń biri halqy­myz­dyń kemeńger aqyny Abaı Qunanbaıulynyń atymen atalǵany boldy. Kósheniń bas jaǵyna aqynnyń alyp eskertkishi ornatylǵaly jatyr eken. Áńgimemizdi osy ıgilikti sharadan bastasaq.

Sársenbi, 25 qańtar 2012 7:48

Qazaqstan Respýblıkasynyń О́zbekstan Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Bóribaı JEKSEMBINMEN áńgime
– Tashkent shaharyn aralap shyqqany­myz­da biz eki nársege óte rıza boldyq. Bi­rinshisi – astananyń kóz jaýyn alarlyqtaı kórkemdigi ári óte tazalyǵy bolsa, ekinshisi – shahardyń qaq ortasyndaǵy úlken kóshe­lerdiń biri halqy­myz­dyń kemeńger aqyny Abaı Qunanbaıulynyń atymen atalǵany boldy. Kósheniń bas jaǵyna aqynnyń alyp eskertkishi ornatylǵaly jatyr eken. Áńgimemizdi osy ıgilikti sharadan bastasaq.

– Halqymyzda «Kórshini Qudaı beredi» degen sóz bar. Bul sóz bekerden-bekerge aıtylmaǵan. О́zbek pen qazaq halyqtary yqylym zamandardan beri bir aımaqta ómir súrip, tili, dini, turmys-salty uqsas, ózektes bolyp keldi. Zaman ózgergen saıyn, evolıýsııa bolǵan saıyn álemde túrli ózgerister bolatyny zańdy. Qazirgi zamanda Qazaqstan men О́zbekstan derbes, egemendi eki memleket. Degenmen, halyqta­ry­myzdyń shyqqan tegi barynsha jaqyn, túbi bir, týysqan el ekeni málim. Tarıh qoınaýyna tereń­de­gen saıyn eki eldi ózara biriktire túsetin, baýyrlastyra túsetin ortaq nárselerdiń óte kóp ekenin baıqaımyz. Sol baýyrlastyq, dostyq qaty­nastardy búgingi kúnderi de jalǵastyryp otyrmyz. Elbasymyz Nursultan Ábishuly Nazarbaev pen О́zbekstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Islam Ábdiǵanıuly Karımov osy eki halyqtyń ǵasyrlar boıy bir tu­ra­tyndyǵyn, kórshiles turatyndyǵyn eskere kelip, Máńgilik dostyq týraly shart jasasty. Bul qundy qujat ótken ǵasyrdyń sońynda, elderimiz egemendik alǵan alǵashqy jyldary qabyldanǵandyqtan, eki el arasyndaǵy dıplo­matııalyq qarym-qatynastardaǵy eń joǵary dárejedegi qujat dep aıtýymyzǵa bolady. Osy kelisimge sáıkes, jaqsy qarym-qatynas­tarymyzdy odan ári damytyp, órkendete berý bizdiń ortaq maqsatymyz bolyp tabylady.
Al endi Abaı atamyzdyń eskertkishi jónin­de aıtsaq, bul – eki memleket arasyndaǵy má­denı sala­daǵy ózara kelissózder arqyly qol jetkizilgen ıgilikti jumystardyń biri. Qazaq­tyń uly oıshyly, aqyn babamyz Abaı Qunan­baı­ulyna Tashkent shaha­rynda eskertkish qoıý týraly eki el Prezıdent­teriniń dástúrli kezdesýleri barysynda qol jet­kizilgen edi.
Men ótken jyly naýryz aıynyń basynda О́zbekstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Islam Karımovtiń qabyldaýynda bolyp, Qazaq­stan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń maǵan bergen Senim gramotasyn tapsyrdym. Bul másele sol qabyldaý kezinde kóterildi. Men О́zbekstan Prezıdentine es­kert­ki­shimizdiń daıyn turǵanyn, degenmen, quzyrly organdar ony qalanyń naqty qaı jerine qoıý jóninde túpkilikti bir sheshimge áli kele qoımaǵanyn jetkizdim. Islam Ábdi­ǵa­nıuly eskertkishti Qazaqstannyń Tashkentte jańadan salynatyn elshilik ǵımaratynyń aldyna ornatýdyń óte oryndy bolaryn bildirdi. Ol qalanyń ortalyǵyndaǵy aýmaǵy eki gektardaı jer, ári sol eskertkish ornatylatyn jerden Abaı kóshesi bastalady. Bul – óte úlken ári keń, sáýletti kóshe. Eskertkish turǵy­zylatyn jer Tóle bı babamyz jatqan kesenege de birshama jaqyn. Mine, munyń ózi hal­qy­myzdyń dástúrine saı urpaqtar jalǵastyǵyn bildiretin erekshe rámizdeı zor maǵynaǵa ıe oraıly is dep oılaımyn.
Elshiliktiń jańa ǵımaratynyń qurylysy búginde bastalyp ketti. Ol endi jospar boıynsha ústimizdegi jyldyń tórtinshi toqsa­nynda – qarasha ne jeltoqsan aılaryna qaraı bitip qalady dep otyrmyz. Al eskertkishtiń tuǵyry qazir tolyq ornatylyp qoıdy. Jan-jaǵynyń barlyǵynda kógaldandyrý, árlendirý jumys­tary júrgizildi.
О́zbekstan – Ortalyq Azııadaǵy úlken, iri memleket. 30 mıllıon halqy bar, bizben kórshiles jatyr. Sondyqtan da bul memleket Ult kóshbasshysy N.Á.Nazarbaevtyń elimizdiń syrtqy saıasatyndaǵy basymdyqtarynda bel­gilep bergenindeı, bizdiń úlken strategııalyq áriptesimiz bolyp tabylady. Saýda, ekono­mı­kalyq turǵydaǵy mańyzdy áriptesimiz. О́zbek­standa búginde osy eldiń azamattary – mıllıonnan astam qazaq baýyrlarymyz turady. Sol sııaqty Qazaqstanda, ásirese, elimizdiń ońtústik oblystarynda bizdiń azamattarymyz – ulty ózbek aǵaıyndar ejelden jasap keledi. Olar eki memleket arasyn jalǵastyrý­shy altyn kópir tárizdi. Al osy eki halyqtyń ózara dostyǵy tereńnen kelip búgingi kúnge deıin arna tartyp otyr. Sondyqtan osyndaı ıgi jumystarymyz odan ári jalǵasyn taba berse, eki halyqtyń, eki memlekettiń aldaǵy ýaqytta budan da joǵary damı berýine zor septigin tıgizedi dep oılaımyn.
– Budan birneshe jyl buryn Tóle bı ba­bamyzdyń kesenesine kúrdeli jóndeý ju­mystary júrgizilgen edi. Qasıetti orynnyń búgingi jaǵdaıy qandaı?
– Sońǵy kúrdeli jóndeý 2008-2009 jyldary óte joǵary deńgeıde júrgizildi. Oǵan elimizdiń О́zbekstandaǵy sol kezdegi elshisi Zaýytbek Turysbekov basshylyq jasady. Kóp­tegen qazaq mesenattary, kásipkerleri osy iske atsalysyp, óz úlesterin qosty. Jóndeý ju­mystary óz deńgeıinde, óte jaqsy júrgizildi. Kesene ózindik arhıtektýrasy, árlendirý jumystarynyń bári saqtala otyryp jóndeldi. Bul endi kóp jyldarǵa deıin baratyn dúnıe dep oılaımyn. Buǵan qosa, burnaǵy jyly О́zbekstan Respýblıkasynyń «Mádenı mura» baǵdarlamasy aıasynda kesene­niń jalpy aýmaǵyn qaıtadan abattandyrý, kógaldandyrý, ja­ńar­­typ qorshaý sııaqty ju­­mystar júrgizildi. Ke­se­neniń qasynan zııarat etip kelýshi­lerdiń namaz oqýyna arnap arnaıy me­shit soǵylǵan. Kim kelse de, qaı ýaqytta kelse de esigi árdaıym ashyq. Tarıhtan taǵylym alǵysy keletin, Tóle bı baba­myz­dyń basyna baryp, Quran oqyǵysy keletin adamdar úshin jaqsy jaǵdaı ja­salǵan.
– Áıteke bı babamyzdyń da jatqan jeri О́zbekstanda ekeni belgili. Beıit basynyń jaı-kúıi kóńildegideı me?
– Naýaıy oblysynda Nurata degen úlken qala bar. Áıteke babamyz sonda jatyr. Buryn jatqan jeri belgili bolǵanymen, eshqandaı kesene turǵyzý jumystary júrgizilmegen edi. Oısyl baba, Seıitqul babalar da sonda jatyr. Ol jerge ózim arnaıy baryp kórdim. Bul kesene de Zaýytbek Turysbekov elshi bolyp turǵan kezde salyndy. Qazaqstannyń tanymal azamattary, kásipkerleri atsalysty. Árıne, munyń bári О́zbekstannyń resmı oryndarynyń ruqsa­tymen, kelisimimen jasaldy. Sóıtip, az ǵana merzimde, aýmaǵy alty gektardy alyp jatqan jerde ádemi kesene turǵyzyldy. Aýmaǵy túgel kógaldandyryldy. Meshit turǵyzyldy. Zııarat etýshilerdi qabyldaıtyn arnaıy oryndary bar. Tarıhqa sáıkestendirilgen óte bir ádemi keshen boldy. Sondyqtan osy ıgilikti iske atsalysqan barlyq azamattarǵa alǵysymyzdy aıta júrýimiz kerek.
– О́zbekstanda Qazaqstannyń mádenı or­ta­lyǵy jáne ár oblysta onyń bólimsheleri bar eken. Olardyń ahýaly qandaı?
– О́zbekstandaǵy qazaqtardyń sany, keı derekter boıynsha, mıllıonnyń ústinde. Tashkent, Qaraqalpaqstan, Jyzaq, Syrdarııa, Naýaıy oblystary – qazaqtardyń eń kóp orna­lasqan jerleri. Dıaspora úlken bolǵannan keıin munda respýblıkalyq Qazaq ulttyq-mádenı ortalyǵy bar. Ol osy Tashkent qa­la­synda ornalasqan. Sonymen birge, res­pýb­lıkanyń on oblysynyń árbirinde ortalyqtyń bólimsheleri ashylǵan. Ulttyq-mádenı or­ta­lyqtyń jáne onyń jergilikti fılıaldarynyń óz josparlary, maqsattary, atqaryp otyrǵan kóptegen aýqymdy jumystary bar. Sondyqtan biz olardyń jumys júrgizýine qajetti jaǵ­daıdy jasap, elshiliktiń burynǵy ǵımaratyn olardyń paıdalanýyna berdik. Olar óz jos­parlaryna sáıkes jumys istep keledi. Má­selen, byltyrǵy jylǵy О́zbekstan Respýblıkasynyń 20 jyldyǵyna oraı halyqaralyq aıtys uıymdastyrdy. Oǵan Qazaqstannan aıtysker aqyndar arnaıy kelip qatysty. Bul jaqtaǵy qazaqtar da qatysty. Bul ózi qandastarymyzdy bir serpiltip tastaǵan úlken mádenı shara boldy.
Basqa da barlyq meıramdarda osy mádenı ortalyqtar túrli arnaıy is-sharalar uıym­dastyryp otyrady. Munyń barlyǵy – qa­zaqtyń bolmysy, bolashaǵy úshin atqarylyp jatqan sharýalar. Búginde О́zbekstan Respýb­lıkasynyń qaı salasynda bolsa da, bilimde, ǵylymda, mádenıette, ekonomıkada, barlyq salalarda kóptegen qazaq azamattary – bizdiń dıasporamyzdyń ókilderi jemisti qyzmetter atqaryp, eldiń ósip-órkendeýine óz úlesterin qosyp júr. Árıne, olardyń barlyǵy da osy О́zbekstan Respýblıkasynyń azamattary, sondyqtan da olardyń munda ózindik orny bar dep aıtýymyzǵa ábden bolady.
– Bóribaı aǵa, ózbek-qazaq halyq­tarynyń ózara maqtan tutatyn, eki elge ortaq aıtýly tulǵalary kóp. Solardyń biri – general Sabyr Rahymov. Jas urpaqqa ómiri ónege bolatyn sondaı eńbek jáne soǵys ardagerlerin eske alyp, qurmet kórsetý jónindegi oılaryńyzben bólisseńiz.
– General Sabyr Rahymov – bizdiń burynǵy ortaq otanymyz bolǵan Keńester Odaǵyn jaýdan qorǵaǵan qaharman tulǵalardyń biri. Sondyqtan, onyń esimi tarıhymyzda máńgilik saqtalyp, qurmettele bermek. Rahymov týraly aıtqanda, túrli áńgimeler onyń eskertkishiniń turǵan ornynan alynyp, basqa jerge qoıy­lýyna baılanysty týyndap otyr ǵoı. Jalpy, bul jóninde másele kóterip, alańdaıtyndaı eshteńe de joq. Generaldyń eskertkishi burynǵy ornynan alynǵanymen, osy Tashkent qalasynyń ortalyǵyndaǵy eń úlken Ǵafýr Ǵulam saıabaǵyna, ıaǵnı qala turǵyndary, jas­tar, balalar kóp baratyn kórneki jerge aparyp qoıyldy.
Árıne, memlekettik merekeler qarsańynda, ásirese, 9 mamyr – Uly Jeńis kúninde bul elde de úlken is-sharalar ótedi. О́zbekstan Syrtqy ister mınıstrliginiń uıytqy bolýymen Tashkenttegi búkil dıplomatııalyq korpýs ortalyq saıabaqtaǵy úlken memorıalǵa baryp, gúl shoqtaryn qoıamyz. Sabyr Rahymovtyń bıýsti de sol jerde tur. Oǵan da biz arnaıy baryp, eske alý sharalaryn júrgizip otyramyz.
– Áńgimemizdiń sońynda О́zbekstan hal­qyna, ózimizdiń qandas baýyrlarymyzǵa, sondaı-aq, gazet oqyrmandaryna qandaı tilek aıtar edińiz?
– Byltyr eki el de egemendiktiń 20 jyl­dyǵyn keń kólemde atap ótti. Bul asa joǵary saıası máni bar úlken mereke boldy. О́zbekstan, jalpy, táýelsizdik meıramyn qyrkúıek aıynyń basynda keń aýqymda toılady. Alla amandyǵyn berip, jyl sońyna qaraı bizdiń elimizde de Táýelsizdik toıy jyldaǵydan erekshe atap ótildi.
Qazirgi jahandaný zamanynda 20 jyl degen sonshalyqty kóp ýaqyt emes. Sol az ǵana ýaqyttyń ishinde damyǵan shet memleketterdiń deńgeıimen shamalas kóptegen aýqymdy jumystar atqarylyp jatyr. Bizdiń Qazaqstan bilim-ǵylymy men ekonomıkasy órkendegen, halqynyń ál-aýqaty joǵary elder qatarynda qarqyndy damı beredi dep senemin. Prezı­denti­miz osydan 15 jyl buryn «Qazaq­stan-2030» Strategııalyq damý baǵdarlamasyn qabyldady. Bul óte ýaqtyly, ıaǵnı der kezinde qabyldanǵan baǵdarlama edi. Mine, sodan beri qanshama jyl ótti. Búginde bárimiz sol qujatta belgilengen jumystardyń barlyǵynyń júzege asyp kele jatqanynyń kýágerleri bolyp otyrmyz.
Qudaıǵa shúkir, qazaq halqynyń bolashaǵy zor. Sol sııaqty qudaıy kórshimiz – О́zbekstan halqyna da tek jaqsylyqtar men ıgilikter ti­leımiz. Bul memlekettiń de ósip-órkendeı be­rýine, turaqty damýyna qazaq halqy árqashan tilektes. О́ıtkeni, kórshińniń jaǵdaıy jaqsy bolsa, ózińe de jaqsy bola bermek. Sondyqtan da bizdiń jetistikterimizge ózbek halqy qýa­nyp, al ózbek memleketiniń jetistikterine biz­diń de shyn kóńilimizben nıet bildirip, tilektes bolyp otyrýymyzdy tabıǵı zańdylyq dep bilemin.
Áńgimelesken
Qoshqar QALYBAI, jýrnalıst, arnaıy «Egemen Qazaqstan» úshin.