Aqjarlyq aǵaıyndar qalaı úıli boldy?

Juma, 10 aqpan 2012 8:11

«Egemen Qazaqstan» gazetinde jarııalanǵan oralman aǵaıyndar týraly maqalany oqyp, oǵan qatysty aıtylyp jatqan túrli pikirlerdi estigende esime ózim kýá bolǵan bir oqıǵa tústi.

Osydan bes jyldaı ýaqyt buryn Maı aýdanynyń shalǵaı­da jatqan Aqjar aýylyna ba­rýǵa týra keldi. Qańtar aıynyń aıazdy kúnderiniń biri edi. Bul ýaqytta barlyq deńgeıdegi ákim­derdiń esep berip jatqan kezi. Sol kezdegi aýdan ákimi Ernur Aıt­ke­novtiń aýyl turǵyn­dary­men kezdesýlerinen maqala ja­zyp qaı­taıyq dep jolǵa shyqqan edik.
Aýdan ortalyǵy Kóktóbege kelgen betimiz sol edi, aýdan ákiminiń orynbasary Erjan Ra­qymjanov Kýrchatovtyń qasyn­da­ǵy Aqjar aýylyna baratyn boldyń, dep ázildeı kúlip qar­sy aldy. Páli, Kýrchatov qaı­da, biz qaıda, tym alys qoı, dep jatyrmyz biz de. Sóıtip, polıgon synaqtaryn kórgen, jary­lys­tyń zardabyn tartqan Semeıge qarasty aty áıgili qala­dan 3 shaqyrymdaı ǵana jerde ornalasqan Aqjar aýylyna kelip jettik.

Juma, 10 aqpan 2012 8:11

«Egemen Qazaqstan» gazetinde jarııalanǵan oralman aǵaıyndar týraly maqalany oqyp, oǵan qatysty aıtylyp jatqan túrli pikirlerdi estigende esime ózim kýá bolǵan bir oqıǵa tústi.

Osydan bes jyldaı ýaqyt buryn Maı aýdanynyń shalǵaı­da jatqan Aqjar aýylyna ba­rýǵa týra keldi. Qańtar aıynyń aıazdy kúnderiniń biri edi. Bul ýaqytta barlyq deńgeıdegi ákim­derdiń esep berip jatqan kezi. Sol kezdegi aýdan ákimi Ernur Aıt­ke­novtiń aýyl turǵyn­dary­men kezdesýlerinen maqala ja­zyp qaı­taıyq dep jolǵa shyqqan edik.
Aýdan ortalyǵy Kóktóbege kelgen betimiz sol edi, aýdan ákiminiń orynbasary Erjan Ra­qymjanov Kýrchatovtyń qasyn­da­ǵy Aqjar aýylyna baratyn boldyń, dep ázildeı kúlip qar­sy aldy. Páli, Kýrchatov qaı­da, biz qaıda, tym alys qoı, dep jatyrmyz biz de. Sóıtip, polıgon synaqtaryn kórgen, jary­lys­tyń zardabyn tartqan Semeıge qarasty aty áıgili qala­dan 3 shaqyrymdaı ǵana jerde ornalasqan Aqjar aýylyna kelip jettik.

Aýyl Maı aýdanynyń orta­ly­ǵy Kóktóbeden 180 shaqy­rym­daı jerde, buǵan qaraǵanda Kýrchatovyńyz jap-ja­qyn, aýyl bizdiń oblystyń aýma­­ǵynda bolǵanymen, tur­ǵyn­dardyń jıi baryp qaty­naı­tyn jerleri osy qala bolsa kerek. О́ıtkeni, aýdan ortalyǵy Kók­tóbe olar úshin tym shal­ǵaı. Aýrý-syrqaýlar bolsa, aýdan ákimdigi Kýrchatov jaqpen kelisip, jaqyn jerdegi aýrý­ha­naǵa jiberip jatady. Azyq-túlik, kıim-keshek, basqa da jaǵdaılaryn sol jaqqa baryp alyp qaıtady. Bizdiń aýyldarymyzdyń orna­la­­sýynda Keńes ókimeti tusy­nan qalǵan osyndaı kereǵar jaǵ­­daı­lar áli de kezdesedi. Kezinde Más­keýdiń tikeleı qam­qor­­ly­ǵyn­da bolǵan bul qupııa qala turǵyndarynyń Aqjar aýy­lyn ózderine qosyp alǵy­lary kelmegeni belgili. Son­dyq­tan qazaq aýyly syrttap, aýdan ortaly­ǵy­nan tym jy­raqta qalyp qoıdy. Jol joq, oıly-qyrly, myń shuńqyrly jol­men ázer degende óldim-tal­dym dep jettik-aý. Dál osy kezde múlikti zań­dastyrý naýqany júrip jatty. Ákimmen kezdesý barysynda aýyl turǵyndary­nyń biri Qaı­lash aqsaqal bizdiń turǵan úı­le­rimizdi Aıtmuhanbet zańdasty­ryp alsa, biz dalada qalyp qoıa­tyn boldyq qoı, dedi ashýlana sóılep.
– Dalada qalmaısyzdar, Qo­ja­­bekovpen sóılesemiz, másele she­shimin tabady, – dep jaýap ber­­di aýdan ákimi Ernur Aıtkenov.
Jıylystan soń, álgi aqsaqal bastaǵan aýyldyqtarmen jolyq­tyq. Sóıtsek, bular 92-jyl­da­ry elimizge Mońǵolııadan kóship kelgen oralman qandastary­myz eken. Biz Qazaqstan, qa­za­ǵy­myz táýelsizdigin aldy degendi estı sala, elge qaraı júgire jetken eń alǵashqy lektiń kóshbas­taýshyla­ry­myz, qaraǵym, elge rahmet. Bizderdi jaqsy qarsy alyp, kútip aldy. Úıin jaılap, qoramyzǵa mal berdi. Endi qazir bala-sha­ǵa­larymyzben úısiz qala­myz ba dep ýaıymdaımyz, dedi oralman aǵaıyndar bizge.
Sol jyly elge qonys aýdar­ǵan aǵaıyndardy shalǵaıda jat­qan osy Aqjar aýylyna jiberipti. Soltústiktiń qaqaǵan sýyǵy uratyn dalaly jer. El men jer­diń shetindegi aýylymyzdy saq­tap qalý úshin oralmandar osyn­da jiberilgen sııaqty…
Sóıtsek, máseleniń mánisi by­laı eken. Álgi Aıtmuhanbet dep turǵandary bizge aty burynnan tanys Qojabekov degen kásipker jigit bolyp shyqty. Jekeshelendirý kezinde osy Aqjar aýylyn satyp alǵan kórinedi. Keńsesi, klýb, taǵy da basqa ǵımarattar, oral­mandar turyp jatqan tur­ǵyn úıler túgeldeı osy jigittiń menshigi bolyp sanalady. Oralmandar turyp jatqan turǵyn úı­ler salynýy jaǵynan óte jaqsy, aq kirpishten qalanǵan, úsh ból­me­li sol kezderdiń úlgisinde salyn­ǵan. О́zgeler údere kóship ketkende qaz-qatar salynǵan osy úı­ler­ge oralman aǵaıyndar kelip qo­nys­tanǵan. Úı aldyq, týǵan elge keldik dep kóńil aspanda. Endi múlikti zańdastyr degende bul úı­diń óz attaryna jazylǵany jó­ninde bir qaǵaz tappaı álekke tú­se­di. Jekeshelengen úıler Qoja­be­kovtiń menshigi – sonyń atyn­da. Oralmandardyń dalada qal­dyq dep turǵandary osy. О́zderi ba­qan­daı 13 otbasy. Ár otba­syn­daǵy bes-alty balasyn qosqanda, ki­shigirim aýyl. Aıtmuhanbettiń mal ósiretin irgeli «Aqjar» ón­di­ris­tik sharýashylyǵy da osy jerde.
Aqjardan kelgen soń, «Egemenge» ashyna maqala jazdym. Aq­jarlyq oralmandar dalada qa­lyp júrmesin dep bir emes, qata­ry­nan úsh-tórt maqala jazdyq. Aqjarlyq oralmandar týraly bul syn maqalalar sol kezde ga­zettiń ár nómirine shyqty. Redak­sııadaǵy Seıfolla Shaıynǵazy aǵa­myz da oralmandarǵa jan­ashyr­lyq tanytyp: «Farıda, qaıta-qaıta jaza berdiń ǵoı, qaıtseń de birdeńe shyǵar endi», dedi habarlasyp. Oralmandar úı­siz qalmasyn degenin uqtym.
Endi bir kúni Qaılash aqsaqal bastaǵan adamdar meni qalaǵa izdep keldi (Osy jýyrda marqum bolypty ata­myz). Sharshaǵan, shaldyqqan adam­dardyń túrlerin kórip aıap kettim. Ne isteý kerek? Olarǵa ja­qynda oblys ákiminiń esepti kezdesýi bo­lady, soǵan qatysyp, aıtyńyzdar dedim. Oıbaı-aý, oǵan bizdi jibermeıdi ǵoı, shaqyrylǵandar keledi dep aıtty aýdannan bizge, deıdi.
Arada bir apta ótkende jıy­lysqa qatysyp suraqtaryn qoı­dy. Múlikti zańdastyrýdyń ýa­qy­ty bitýge shaq qaldy. Ne de bolsa, Aıtmuhanbet Qoja­be­kov­pen kezdesýge týra keldi. Biz oılaǵandaı jigit emes eken. Oıly, salmaqty, túsinigi bar ká­sipker jigit bolyp shyqty. Siz ózi qaıta-qaıta jaza berdi­ńiz ǵoı. Men olardy qýyp shyǵa almaımyn. Oǵan meniń arym jibermeıdi. Oralman aǵaıyn­dar­dyń bala-shaǵasyn dalaǵa tastaıdy deımisiz? Tura bersin sol úılerde, dedi birden. Biraq, naqty zańdastyryp, sol kisiler­diń attaryna jazdyrý kerek bolyp tur, dedim. Áńgime osy boldy.
Arada bir jeti ótken soń Aıt­muhanbet qaltafonyma ha­bar­lasyp, Farıda, men berdim úılerdi, kettik Aqjarǵa, dedi kúlip. Men redaksııaǵa, Seıfolla aǵaǵa habarlastym. Súıin­shi, úılerdi aldyq, dedim eńbegimiz­diń qaıtqanyna qýanyp. Oı, bárekeldi! Jaz endi! Kelesi nó­mirge salyp jibereıik, bekinisti alǵandaı boldyń ǵoı, dedi Seıfolla aǵa kúlip ádettegi sa­byr­ly qalpymen. Sonaý alys­ta­ǵy Aqjar aýylyndaǵy Qaı­lash aqsaqaldyń úıine telefon shaldym. Aqsaqal: «Oı, qara­ǵym-aı, qaraǵym-aı», deı berdi. Kemseńdep jylap turǵandaı boldy. Osydan keıin Aıtmu­han­bettiń oralmandarǵa úıle­rin zańdastyryp, óz attaryna jazyp berý qurmetine Maı aýdan­dyq ákimdigi biraz daı­yndaldy.
Taǵy da Aqjarǵa jol tústi. Bul joly bizdi Aıtmuhanbettiń ózi alyp júrdi. Aýdan ákimi Ernur Aıtkenov bárimiz baryp, oralmandarǵa úılerin qaıta­ryp berý rásimine qatystyq. Jol da burynǵydaı emes, túze­lip, jóndelip qalypty. Aqjar­ǵa alyp baratyn jartylaı jol­dy Aıtmuhanbettiń ju­mys­shylary jóndepti. Aqjar aýy­lynyń shaǵyn klýb úıinde oral­mandar turyp jatqan úı­ler­di olardyń attaryna resimdeý, múlikterin zańdastyrǵany jóninde qujattar qoldaryna tapsyryldy. Aıtmuhanbet olar­dan bir tıyn da aqsha almaı, úılerdi tegin berdi. Oralmandar qýanyshynda shek joq. Aqsarbas dep mal soıyp, aýy­lyn shaqyryp toı jasady.
Mine, bir jolsapardyń syry osyndaı boldy. Qazir Aıtmuhanbet oblystyq más­lı­hat­tyń depýtaty. Aýyl­dyń ór­kendeýi úshin eńbek etip júrgen azamat. Jýyrda aýdan ortaly­ǵy Kóktóbede aýyl­sharýashy­lyq ónimderin óń­deıtin bes birdeı seh ashyp berdi. Aýyldas­taryna jumys taýyp berdi. Al, aqjarlyq oralmandar bolsa, habar­la­syp turady.
Biz «Egemenge» jazyldyq, jyl saıyn jazdyryp alatyn bol­dyq, el gazetine rahmet, el­diń jaǵdaıyn oılaǵan sizderdiń gazetterińiz aman bolsyn, deıdi oralman aǵaıyndar.
Farıda BYQAI,
Pavlodar oblysy,
Maı aýdany.