Áke amanatyna adaldyq

Seısenbi, 3 sáýir 2012 7:49

Ata-baba mekenine oralǵan shańyraqtyń kenjesi  týǵan jerden óz tuǵyryn tapty

Ata-baba jurtyna oralý baqyty Zaǵypar aq­saqaldyń peshenesine jazylmady. Kókoraı shal­ǵy­nyna aýnap, jupar aýasymen  tynystaýdy ań­sap ótken marqum  óle-ólgenshe 9 ul-qyzynyń ke­le­shegine alańdaýmen boldy. Aqtyq demi taýsylar aldynda  báıbishesi Mánıdi janyna shaqyryp alyp,  sońǵy ótinishin aıtty. «Ákemniń týǵan elge qaıtý­dy ańsap, talaı túndi uıqysyz atyrǵany áli kún­gi­deı esimde. Kókiregi qars aırylyp, ýaıymmen ótkizgen kezderi kóz aldymnan keter emes. Amal neshik, bir ýys topyraq jyraqtan buıyrdy. «Jaz­myshtan ozmysh joq» degen osy. Men de kún­de­likti tirshilik jeteginde júrip alǵa qaraılaı almappyn. Súıegim jat jerde qalyp barady.

Seısenbi, 3 sáýir 2012 7:49

Ata-baba mekenine oralǵan shańyraqtyń kenjesi  týǵan jerden óz tuǵyryn tapty

Ata-baba jurtyna oralý baqyty Zaǵypar aq­saqaldyń peshenesine jazylmady. Kókoraı shal­ǵy­nyna aýnap, jupar aýasymen  tynystaýdy ań­sap ótken marqum  óle-ólgenshe 9 ul-qyzynyń ke­le­shegine alańdaýmen boldy. Aqtyq demi taýsylar aldynda  báıbishesi Mánıdi janyna shaqyryp alyp,  sońǵy ótinishin aıtty. «Ákemniń týǵan elge qaıtý­dy ańsap, talaı túndi uıqysyz atyrǵany áli kún­gi­deı esimde. Kókiregi qars aırylyp, ýaıymmen ótkizgen kezderi kóz aldymnan keter emes. Amal neshik, bir ýys topyraq jyraqtan buıyrdy. «Jaz­myshtan ozmysh joq» degen osy. Men de kún­de­likti tirshilik jeteginde júrip alǵa qaraılaı almappyn. Súıegim jat jerde qalyp barady. Taǵ­dyr­dyń jazýyna ne shara? Eń úlken ókinishim, shybyn janymyzdy shúberekke túıip ósirgen balalarymyzdy atajurtqa qaırylta almaǵanym. Endi artqa qaraılaýdyń esh jóni joq. Elge at­tanyńdar. Bar úmit shańyraqtyń kishisi …» – deı ber­­di de odan ári sózin jalǵastyrýǵa ál-dármeni jet­­peı  aýyr tynystap qaldy. Bir kezde aqtyq kú­shin boıyna jınap, nury qashqan janaryn Aman­jolǵa tiktedi. Asqar taý panasynyń naýqastanyp qalǵanyn estı sala qııandaǵy Qyzyljardan salyp uryp jetken  ulyna uzaq qarady. Áldeneni ymdap, birdeńe aıtqysy kelgendeı boldy. О́zine anasy men aǵa-apalaryn tapsyryp, atajurtqa oralý amanatyn ısharalap jatqanyn birden uqty.

Arǵy atalary Altaı óńirin jaılaǵanyn ákesi­nen talaı estigen. Bir jaýgershilik zamanda mamyrajaı tirliktiń shyrqy buzylyp, Mońǵolııanyń Baıan-О́lgeı  aımaǵyna lajsyz qonys aýdarypty. Sodan turaqtap qalypty. Amanjoldyń týyp-ósken jeri – Sógsó aýyly. Qazaqtar men ýran­qaı­lar bir-birimen qoıan-qoltyq aralasyp, tatý-tátti turdy. Úıdiń sútkenjesi bolǵandyqtan, bári ony erkeletip ósirdi. Biraq sholjalańdap ketken joq. Áke-sheshe  tálimin boıyna sińirip, namysshyl, zerek bolyp erjetti. Mektepti bitiretin jyly «Moń­ǵolııadaǵy qazaq jastaryn Qazaqstanǵa oqýǵa shaqyryp jatyr eken» degen habar jyl qusyndaı ushyp jetti.

Keshqurym úıine kelse, anasy da estise kerek: «Ákeńniń tilegi qabyl bolǵaı», dep kóz jasyna erik berdi. Eki júzge jýyq jastyń qatarynda túbit murty tebindeı qoımaǵan 16 jastaǵy bozbala da Qazaqstandy betke aldy. Qashan shekara asyp, ata-baba qonysyna aıaq basqansha tula boıyn birde saǵynysh sezimi bılep, birde óksik qysyp, jan tolqýyn basa almady. 2003 jyly kúzdiń qara sýyǵynda bulardyń toby  Petropavl qalasyna jiberildi. Amanjol  daıyndyq kýrsynda bilimin jetildirip, oqýyn odan ári M.Jumabaev atyndaǵy gýmanıtarlyq kolledjde jalǵastyrdy. 2005 jyly  qazaq tili men ádebıeti bólimin úzdik bitirip,  oqytýshylyqqa qaldyryldy. Sodan beri júrek qalaýymen tańdaǵan kásibin úzbeı jalǵas­tyryp keledi.

Onyń orysy ormandaı óńirde alǵash tanylýy jurtshylyqqa ashyq kúngi naızaǵaıdaı áser etti. «Prezıdent Joldaýy: Qazaqstan gúldený jolynda» degen taqyrypta uıymdastyrylǵan referattar saıysynyń qorytyndy kezeńinde sahnaǵa  esh­kimniń shaqyrýyn kútpesten beıtanys jasós­pirim kóterile berdi. «Eńseni tiktep taısalmaı tura alamyz, Týystar qýandy estip alystaǵy. El tizginin ustaǵan Nuraǵamyz, Alǵy kúnge araıly jol bastady», dep ekpindetip óleń oqı jóneldi. Zal toly qaýym qybyr etpesten tyńdap qaldy. Ol bolsa Táýelsizdiktiń araıly aq tańdaryn jyrmen kestelep, kesek-kesek oılaryn aqbulaqsha at­qy­latty. Birinshi dárejeli syılyqty qan­jy­ǵa­syna óńgergen taldyrmash deneli, qońyrqaı júzdi, qaısar minezdi jastyń elim dep emirenip, halqym dep qaırattanyp kelgen bólekshe tulǵasy jınal­ǵandardy rıza etkeni sonshalyq, oryndarynan turyp qol soqty.

Amanjol sonda qatty tebirendi. Týǵan jerdiń ulylyǵyn, qadir-qasıetin jan-tánimen  sezindi.Osy bir esten ketpes sátten bastap halyqtyq, tarıhı qundylyqtardy nasıhattaýǵa belsene aralasyp, júktelgen tapsyrmalardy oryndaýǵa qul­shy­na kiristi. Qazaq stýdentteriniń arasynda «Shabyt» teatryn qurdy. Onyń shymyldyǵyn  belgili jýrnalıst Jaqsybaı Samrattyń «Biteý jara» romany jelisi boıynsha qoıylǵan sahnalyq týyndymen ashty. M.Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qa­zaq­stan memlekettik ýnıversıteti janynan «Úkili úmit» klýbyn uıymdastyryp, jas tilshilerdi baýlyp shyǵardy. Toqyrap qalǵan aıtys ónerin jań­ǵyrtý maqsatymen qolyna úkili dombyra ustap, sahnaǵa kóterildi. Jastaıynan qara sózdiń máıe­gin terip, qudyretin sezinip ósken ol  sýyrypsalma aqyn ekenin tanytty.

«Nur Otan» HDP-nyń uıymdastyrýymen Qy­zylorda qalasynda ótken  dodada  Dýlat Isabek «Seni orystanǵan ortadan keldi me dep júrsek, jas ta bolsa biraz nárse úırengendeımiz», dep maq­taýyn kelistirse,  «Muqaǵalı oqýlary» saıysynda  Myrzataı Joldasbekov  onyń sheberligine rıza­shy­lyǵyn bildirdi. Shymkentte ótken «Sheshendik óner» baıqaýynan   júldemen oraldy. Halyqa­ra­lyq «Shabyt» festıvaline qatysyp, el Táýel­siz­digine arnalǵan jyrlaryn úkilep qosty. «Mazasyz túnder» jyr toptamalaryn oqyp, 90 úmitkerdiń arasynan dıplomant atandy. Aıtýly jyr dodasyna birinshi ret qatysqanyna qaramastan,  Farıza Ońǵarsynova, Serik Aqsuńqaruly sekildi  aýzy dýaly aqyndar quraǵan qazylar alqasy onyń shy­ǵar­mashylyǵyn joǵary baǵalady. «О́leńim – ómi­rim, ómirim – óleńim» atty tyrnaqaldy jyr keshi de stýdentter aýdıtorııasynda jaqsy jarasym tapty.

Onyń eń súıikti isi – óleń jazý. Asabalyq óneri óz aldyna. Qashan kórseń de asyǵyp júrgeni. Ony kezdestirgen saıyn jaqsy jańalyqtarǵa qanyǵa túsemin. Birde kitaphanada ushyrasyp qaldym.  Báı­terek aýylynan úsh bólmeli úı alǵanyn shattana jetkizdi.  Taǵy birde júzi  balbul jaınap, qýa­ny­shyn bóliskenshe asyqty. Sóıtse, anasy men aǵasy Nurlannyń otbasyn Mońǵolııadan kóshirip ákelip, túpkilikti ornyqtyrypty. Qalǵan baýyrlary kvota kezegin kútip otyrǵan kórinedi. Taǵy bir kezdeskenimde ómirlik jan jaryn taýyp, shańyraq kótergenin aıtyp, máz-meıram etti. Jýyrda taǵy jolyǵysyp qaldyq. Ańqyldaǵan qalpy janyn­daǵy joldastaryn tanystyryp jatyr.

– Aǵa, ana bir jyldary Mońǵolııadan  Petro­pavlǵa oqý izdep 30 jigit kelip edik qoı. Sodan turaqtap qalǵan azamattar osylar. Tórteý bolsaq ta ashsaq – alaqanbyz, jumsaq – judyryqpyz, ju­bymyz jazylǵan emes. Bular da baspanaly, úıli-barandy bolyp, el ıgiligi jolynda eńbek etip jatyr. Týǵan jerdiń tósinde alshań basyp júrge­ni­miz Táýelsizdiktiń arqasy ǵoı.. Áıtpese kim bilsin,.. – dep  alǵa umsynǵan kúıi oılanyńqyrap qaldy.

Olar menen uzaı berdi. Aldarynda áke amanatyn arqalap, týǵan jerge týyn tikken oǵlan baýyrymyz ketip barady.

О́mir ESQALI,

Soltústik Qazaqstan oblysy.