Er – týǵan jerine…
Seısenbi, 10 sáýir 2012 7:43
– DEIDI GERMANIIаDAN ShYMKENTKE ORALǴAN GEORG
Toqsanynshy jyldardyń ortasynda eki-úsh aıdaı Batys Berlındegi Qazaqstan konsýldiginde turýǵa týra keldi. Tańerteńgilik konsýldik aldy qara-quraǵa tolyp qalady. Germanııaǵa qonys aýdarǵan keshegi otandastarymyz, ıaǵnı, tarıhı otanyna qonys aýdarǵan nemister Qazaqstandaǵy týysqandaryna qatynaý úshin vıza ashpaq nıetpen keledi.
Seısenbi, 10 sáýir 2012 7:43
– DEIDI GERMANIIаDAN ShYMKENTKE ORALǴAN GEORG
Toqsanynshy jyldardyń ortasynda eki-úsh aıdaı Batys Berlındegi Qazaqstan konsýldiginde turýǵa týra keldi. Tańerteńgilik konsýldik aldy qara-quraǵa tolyp qalady. Germanııaǵa qonys aýdarǵan keshegi otandastarymyz, ıaǵnı, tarıhı otanyna qonys aýdarǵan nemister Qazaqstandaǵy týysqandaryna qatynaý úshin vıza ashpaq nıetpen keledi.
Qazaq jigitterin de kórip qalasyń. Kózge jyly ushyraıdy. Sháıǵa shaqyrasyń. Kelinshegi nemis juraǵatynan bolǵan soń, Germanııaǵa kelip qalǵan. Ol jyldary Qazaqstannyń jaǵdaıy máz emes edi. Qaıtsek bala-shaǵamyzdy muńsyz ósiremiz degen tileý ǵoı. Aýyldaryn, aǵaıyn-týysqandaryn aıtqanda kózderi ottaı janady. Qazaqtyń balasy birin biri jattaı kóretin Germanııada júrip qusa bolar eken. О́zderi jaratqan, kekilin túıip báıgege qosqan tulparlaryn saǵynady eken.
Bárin tastap tartyp ketýge bala-shaǵasyn jáne qımaıdy. Bir Konstantın Veber degen nemis jigitimen uzaq áńgimelesip qaldyq. Túbi Qostanaıdan eken. Mundaǵy ómirine túk te razy emes. Qazaqstandaǵy kúnderin saǵynyp eske alady. KamAZ júrgizgen eken. «Jol uzaq. Keıde aptalap júrýge týra keledi. Sondaıda ózen jaǵasynda otyrǵan shopannyń úıi kez bolady, – deıdi ol. – Mashınańdy aryldatyp baryp úıiniń janyna toqtaısyń. Qaýqyldap qarsy alady. Qaıdan kelesiń, qaıda barasyń demeıdi, úıine shaqyrady. Birge balyq aýlaımyz. Araq-sharabyn qoıady. Qoı soıady. Eki-úsh kún jibermeıdi. Qoshtasarda bala-shaǵasyna deıin shyǵyp, qımaı qol bulǵap qalady.
Al bul Germanııa múlde bólek eken. Eshkimniń senimen sóılesýge, sher tarqatýǵa ýaqyty ǵana emes, zaýqy da joq. Mundaǵy nemister syrttan kelgen qandastaryna senimsizdikpen qaraıtyndaı seziledi».
– Darhan kóńil qazaqtarymdy saǵyndym, – dep edi sol jigit taǵy da. – Bala-shaǵa syıady eken, al biz basy artyq bólshek sııaqtymyz.
Anasy – nemis, ákesi – orys, Germanııaǵa bir emes, eki ret baryp basy syımaı kelgen Georg Kıselevpen áńgimeleskende joǵarydaǵy jáıtter eske túse berdi. Ata-anasy jastaı ajyrasypty. Georg úıdiń kenjesi. Shymkenttegi Zabadam eldi mekenindegi ózbek-orys mektebinde oqyǵan. Anasy Amalııa Gavrılovna Dıoer “Qazaqstandaǵy kúnimiz erteń qalaı bolady. Baıyrǵy jurt kózge túrtip júrmeı me”, degen qaýippen Germanııaǵa kóshýge bel baılaıdy. Eki ulyn úgitteıdi.
– Ol jaqta eń birinshi tildi qanshalyqty úırengenińdi baqylaıdy. Test tapsyra almasań, jumys tabý qıyn, – deıdi Georg. – Áleýmettik kómek tólenedi. Jalǵyz adamǵa eshteńe emes, otbasyńa qıyn. Jumysyń joq bolsa, qoǵamdaǵy beıshara jansyń. Quqyqtaryń shekteýli. Sen úshin úkimet bárine tóleý kerek. Bul azamattyq namysqa tıedi. Sondyqtan da Germanııada tura almadym.
– Al shesheı qaıtti?
– Anamyzdyń jaǵdaıy jaman emes. Zeınetaqysy bar. Onyń syrtynda Keńes Odaǵynyń repressııasyna ushyraǵan nemis azamaty retinde arnaýly járdemaqy alady.
– Aǵańyzdyń otbasymen birge tura ma?
– Joq, jalǵyz ózi. Oǵan jeke páter berilgen. Shaǵyn bolsa da ózine jetedi.
– Ondaǵy jerlesterińdi, Germanııada turatyn qazaqtardy da kórgen bolarsyz?
– Qazaqtardy kórip turdym. Olar negizinen Túrkııadan kóship kelgender eken. Qazaqtyń salt-dátúrlerin ustaıdy. Naýryz merekesin toılaǵanda arnaıy bardyq. Qazy da jedik. Kıiz úıler tigipti.
– Qazaqstanmen baılanys qalaı eken?
– Biz týǵan Shtýtgard qalasynda hımııalyq kásiporyndar kóp. Jeńil ónerkásip te jaqsy damyǵan. Qazaqstannyń birneshe qalasymen iskerlik baılanys ornatqan. Ońtústik Qazaqstan oblysynan da delegasııa kelip turdy.
– Shymkenttik jerlesterińdi kórgende elge degen saǵynysh mazańyzdy qashyrǵan shyǵar?
– Ol ras. Elge qaıtsam degen oı sol kezde sanamda uıalap qaldy-aý deımin. Germanııada Qazaqstan jyly ótti. Qurmanǵazy atyndaǵy ult aspaptar orkestri keldi. Qazaq ánderin kishkentaı kúnimizden estip óskenbiz. Erkindikti ańsadym. Germanııany jersine almadym.
– Qazirgi jaǵdaıyńyz qalaı? Germanııa saǵyndyrmaı ma?
– Meniń jasym otyz toǵyzda. Qyryqtaǵy adamnyń ómirdi qaıtadan bastaýy qıyn. Al munda jaqsy jumysym bar. Áıelim, úlken ulym jumys jasaıdy.
– Elge oralǵanda dostaryńyz qýanǵan shyǵar?
– Árıne, meniń dostarymnyń ishinde qazaqtar kóp. Baqytjan degen dosym ázildep, qazaqtyń “Er týǵan jerine, ıt toıǵan jerine” degen maqalyn aıtty. «Sen ersiń. Otanyńa oralǵanyń qutty bolsyn», dedi. О́zim de túsindim. Adamda eki otan bolmaıdy eken. Meniń Otanym – Qazaqstan, Qazaq eli. Bul aqıqatqa syrtta júrgende kózim anyq jetti.
Baqtııar TAIJAN.
ShYMKENT.
