Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń tapsyrysy boıynsha «Centaurus Rustem Abdrashev production» JShS-nyń qatysýymen Sh.Aımanov atyndaǵy «Qazaqfılm» kınostýdııasy túsirgen bul týyndy – «Qazaq handyǵy» serıalynyń ekinshi maýsymdyq kınonusqasy. 10 serııadan turatyn tarıhı týyndynyń ssenarıı avtorlary – Smaǵul Elýbaı, Tımýr Jaqsylyqov jáne Rústem Ábdirash. Al joba avtory – Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev.
Alǵashqy bólimi Ilııas Esenberlınniń «Kóshpendiler» trılogııasy negizinde Qazaq handyǵynyń qurylǵanyna 550 jyl tolýyna oraı «Almas qylysh» degen ataýmen 2017 jyldyń naýryz aıynda kórermenin qýantsa, araǵa týra eki jyl salyp tarıhı sıkldiń «Altyn taq» atalatyn ekinshi maýsymy jalpyulttyq kınoprokatqa jol tartty. Fılmniń rejısseri – Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen qaıratkeri, kınorejısser, ssenarıst jáne sýretshi Rústem Ábdirash. Buǵan deıin «Quraq kórpe», «Qaladan kelgen qyz», «Stalınge syılyq», «Elbasy joly» kınoepopeıasynyń, «Balalyq shaǵymnyń aspany», «Ot-ózen», «Temirtaý», «Tyǵyryqtan jol tapqan» jáne «Qazaq handyǵy. Almas qylysh» atty kınotýyndylarymen kınosúıer qaýymnyń qurmetine bólengen rejısser kezekti jumysynda da sol bıigin báseńdetpepti.
– «Qazaq handyǵy» serıalynyń birinshi maýsymy otandastarymyzdyń tarıhqa degen qyzyǵýshylyǵyn oıatty. Shyǵarmashylyq toptyń atyna kóptegen alǵys hat kelip tústi, ǵalamtor jáne áleýmettik jeliler arqyly jyly lebizder aldyq. Kóptegen pikirtalas pen syn da boldy. Halyq tarapynan osy jobanyń jalǵasyn túsirse eken degen tilegin ańǵardyq. Bul biz úshin óte mańyzdy. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty baǵdarlamalyq maqalasynda «Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq mádenıetińdi, ulttyq kodyńdy saqtaı bilý. Olar saqtalmasa, eshqandaı jańǵyrý bolmaıdy» delingen. Elbasymyzdyń osy aıtqany fılmniń ıdeıasymen uqsas. Sonymen qatar Memleket basshysynyń «Uly dalanyń jeti qyry» maqalasynda kóterilgen máseleler de bizdiń jumysta kórinis tapqan. Máselen, fılm arqyly kóshpendi halyqtyń baı mádenıetin kórip, onyń tynys-tirshiligine úńilýge bolady, – deıdi rejısser Rústem Ábdirash.
Qos bólimnen turatyn kóp serııaly tarıhı sıkldiń túsirilim jumysyna tórt jyldan asa ýaqyt ketken. Osy ýaqyt aralyǵynda shyǵarmashylyq quram kásibı kemeldenip qana qoımaı, bir úıdiń balalaryndaı týystasyp ta úlgeripti. Fılm prodıýseri Arman Ásenovtiń aıtýynsha, tarıhı kınonyń túsirilim jumystary Almaty oblysynda mamyrdyń basynda bastalǵan. Keıinirek Túrkistan oblysynyń Eltaı aýyly mańyndaǵy Iirsý jaılaýyna aýysyp, elimizdiń tarıhı qalalary – Taraz jáne Túrkistanda jalǵasyn tapqan. Sondaı-aq túsirilim tobynyń rejısseri Rústem Ábdirashtyń bastamasymen Kereı men Jánibek handardyń turaǵy – tórelerdiń aýylyn arnaıy jasap shyǵýy tarıhı fılmdegi dáýir tynysyn barynsha shynaıy jetkizýge septeskeni sózsiz.
– Oqyrman qaýym Ilııas Esenberlın shyǵarmalarynan jaqsy biletin fılmniń «Altyn taq» atalatyn kelesi bóliminde oqıǵa jelisi Jánibek pen Kereı handardyń Ábilqaıyr Shaıbanı urpaqtarymen Qazaq handyǵynyń Syǵanaqtaǵy taqqa talasy aınalasynda órbıdi. Bul – qazaq tarıhyndaǵy kúrdeli kezeńderdiń biri. Birinshi maýsymmen salystyrǵanda, kınoepopeıanyń bul bóliminde kóptegen shyǵarmashylyq tájirıbege bardyq. Oqıǵa sıýjeti áldeqaıda qyzyqtyraq, dınamıkasy jaǵynan da jyldam. Ekshn kóp bolady. Kórermen kóńilinen shyǵady degen senimdemiz, – deıdi fılm prodıýseri A.Ásenov.
Ras, dılogııanyń alǵashqy bólimimen salystyra saraptaǵanda, ekinshi maýsymda shyǵarmashylyq quramnyń kásibı turǵydan shıryqqany, tarıhı kórkem týyndy túsirýdiń tetikterine barynsha boılaǵany baıqalady. Prodıýser aıtpaqshy, fılm barynsha sıýjet nanymdylyǵy men ekshn ádisterin ıgerýge batyl qadamdar jasaǵan. Sol arqyly kartınanyń oqıǵa dınamıkasyn arttyryp, dramalyq qaıshylyǵyn qalyńdatqan. Qaırat Kemalov, Erkebulan Daıyrov, Doshan Joljaqsynov, Iisbek Ábilmájınov, Aıan О́tepbergen, Meıirǵat Amangeldın, Nııazbek Shaısultanov, Qarlyǵash Muhamedjanova, Ińkár Ábdirash, Álisher Súleımenov bastaǵan akterler jumysynan da sátti izdenister izin kórýge bolady. Munyń barlyǵy shyǵarmashylyq quram eńbegi desek te, bizdi qýantqany – «Qazaqstan» Ortalyq konsert zalyna ıne shanshar oryn qaldyrmaı jınalǵan kórermen qaýymnyń ystyq yqylasy boldy. Fılm tusaýkeserin asyǵa kútken kári-jastyń janarynan tól tarıhyn tanýǵa degen sheksiz mahabbat pen qyzyǵýshylyqty ańdaýǵa bolatyn edi sol keshte.
Bitken iske synshy kóp. Jalpy, tarıhı fılmderdiń túsirilim jumystary el arasynda túrli pikirtalastarǵa arqaý bolyp, tym jıi synalyp ta jatady. Qazirgi taspalanyp jatqan tarıhı kórkem týyndylardy «óner deńgeıinen alshaq» deýshilerdi de kóp kezdestiremiz. Áıtse de óner – sharttylyq. Ár janrdyń óz qajettiligi men mindeti bar. Máselen, talaı festıvaldarda top jaryp júrgen nebir úzdik fılmderdiń barlyǵynyń birdeı osylaı kórermen sezimin qozǵap, rýhyn oıatyp jatqany sırek. Onyń ústine, kitap oqý daǵdysyn áldeqashan ǵalamtordyń jarq-jurq qyzyǵyna almastyrǵan jastar sanasyna tarıhtyń aqtańdaq betterin qaıta ashqyzyp, ótkeninen ónege alýy úshin de jalpy mundaı fılmder asa qajet. Ony Elbasy Nursultan Nazarbaev ta óziniń «Uly dalanyń jeti qyry» atty maqalasynda jan-jaqty atap ótti. Osy turǵydan kelgende, tarıhymyzdy kórkem fılm tilinde jetkizýde jan-jaqty ári tyńǵylyqty izdenip, ter tógip júrgen rejısser Rústem Ábdirashtyń jáne rejısser mańaıyna jınalǵan talantty shyǵarmashylyq quram eńbegi aıryqsha atap ótýge laıyq.
Nazerke JUMABAI,
«Egemen Qazaqstan»
