Dúbirge toly dúnıe

Senbi, 8 jeltoqsan 2012 6:57

Palestınaǵa táýelsizdikti nege qıǵysy kelmeıdi

Palestınada mereke bolyp jatqanyna biraz kún. Sondaǵysy – Palestına avtonomııasyna memleket-baqylaýshy mártebesiniń berilýi. BUU-ǵa tolyq mándi múshe emes, tek baqylaýshy dárejesinde ǵana. Halyq soǵan da qolymyz jetti dep qýanýda.

Senbi, 8 jeltoqsan 2012 6:57

Palestınaǵa táýelsizdikti nege qıǵysy kelmeıdi

Palestınada mereke bolyp jatqanyna biraz kún. Sondaǵysy – Palestına avtonomııasyna memleket-baqylaýshy mártebesiniń berilýi. BUU-ǵa tolyq mándi múshe emes, tek baqylaýshy dárejesinde ǵana. Halyq soǵan da qolymyz jetti dep qýanýda.

Bir elder buǵan da qarsy boldy. Nege? Palestına nesin aldy olardyń?! Nege palestınalyq­tar­dyń táýelsiz el, memleket bolýǵa qaqysy joq? Sol táýelsizdik jolynda olar az kúresti me, az qan tókti me? Olardyń kúresine búkil álem kýá. Jarty ǵasyrdan astam ýaqyt kúresip kele jatyr. Olar BUU Bas Assambleıasynda memle­ket-baqylaýshy mártebesin alǵany­na shúkirshilik deıdi.

Buǵan da qoldary ázer jetti. Buǵan deıin de, byltyr ǵana BUU-ǵa tolyqqandy múshe bolý máselesi qaralǵanda, Qaýipsizdik Keńesindegi veto quqyn paıdalanyp, AQSh ótkizbeı tastaǵan. Al endi memle­ket-baqylaýshy mártebesin alýǵa bul eldiń qarsylyǵy kedergi bola almady. Al AQSh barynsha qasa­rysyp baqty.

Endi sol daýys berýdiń nátı­jesine keleıik. Palestınalyq­tardyń mártebesin jaqtap, 138 el daýys berdi. Onda jetekshi elderden Reseı, Fransııa, Japonııa boldy. Reseıdiń jaıy belgili – olar AQSh-qa jaqpaıtyn nárseni qol­daıtyny anyq. Al Japonııa men Fransııanyń ózderiniń basty odaq­tastaryna qarsy kelýin barynsha prınsıptilik dep baǵalaǵan jón. Atap aıtatyn bir jaı – qalys qalǵandardyń sany aıtarlyqtaı boldy – 41 memleket. Sol beıta­rap­tardyń qatarynda Ulybrı­tanııa men Germanııa bar. О́zderiniń kózqarasyn aıqyn kórsetse bolar edi ǵoı deısiń. Bular taısaqtady, prınsıptilik kórsete almady.

Qarsy bolǵandar, bir sózben aıtqanda, AQSh pen Izraıldi jaqtaǵandar kóp emes, bar-joǵy 9-aq memleket. Olardy atap kór­setken jón-aý. AQSh pen Izraılden basqa Kanada, Panama jáne Chehııa, sondaı-aq Avstralııanyń ma­ńyn­daǵy muhıttaǵy tórt aral-memleketter: Marshall araldary, Mıkronezııa, Naýrý, Palaý.

Árıne, jaqtaýǵa nemese qarsy bolýǵa árkimniń óz quqy bar deımiz ǵoı. Biraq osy jerde bir elderdiń qoljaýlyq bolyp júrgenin de ańǵarǵandaısyń. Basqa bir eldiń zorlyǵymen Grýzııadan bólinip shyqqan Abhazııa men Ońtústik Osetııanyń táýelsizdigin álemdegi úsh-tórt el ǵana tanyǵan edi. Sonyń biri – Naýrý. Sonda jurt bul el Reseıdiń bergen 50 mıllıon dollaryna jyǵyldy degen áńgime aıtqan. Sol qarjy kóp emesteı de kóriner. Biraq jeri bir shetinen aıqaılasań, daýsyń ekinshi jaǵyna jetetin 21 sharshy shaqyrym ǵana, halqy 13,4 myń qurtaqandaı el úshin qyrýar dúnıe edi. Sonda bi­reýlerdiń táýelsizdigi úshin kúres­kendeı Naýrý eliniń endi ómiri tek táýelsizdik úshin kúrespen ótip kele jatqan palestınalyqtarǵa qar­sy bolǵany qalaı deısiń.

Palestınanyń táýelsiz memleket bolǵanyna Izraıldiń qarsy bolýy túsinikti. Al AQSh – oǵan odaqtas el. Olardyń Palestına­nyń táýelsiz memleket bolýyn kelissóz jolymen alýy kerek degende, ondaı jaǵdaıda bular ózde­riniń biraz sharttaryn palestına­lyqtarǵa arqalatary anyq. Al BUU arqyly jetse, Izraılge qoıar talaptaryn halyqaralyq sot arqyly júzege asyra alady.

Búginge deıin Palestınanyń táýelsizdikke qoly jetpeı kele jatqandyǵynda eki jaqtyń da kinási barlyǵy belgili. Bular eki memleket bolyp qatar ómir súrýdi emes, birin biri joıýdy maqsat etti. Palestınany Azat etý uıymynyń jarlyǵynda birinshi bap Izraıldi joıý bolyp turdy. Oǵan Izraıl­diń kelispeýi óz aldyna, ondaı kúshti qurtýdy oılady. Al «HAMAS» uıymy sondaı maqsatty qazir de ustanady.

Álem jurtshylyǵy Palestına­nyń táýelsiz memleket bolýy ja­ǵynda. Ony BUU Bas Assambleıa­synyń sheshimi de ańǵartty. Pales­tınanyń kúresi – separatıstik sıpatta emes, naǵyz halyqtyq zańdy talap sıpatyndaǵy kúres. BUU Bas Assambleıasy bul halyqtyń óz memleketin qurý jónindegi quqyn 1947 jylǵy 29 qarashadaǵy sheshi­mimen belgilegen. Endi sony júzege asyrý kerek. Bul – eń aldymen BUU-nyń mindeti.

Josyqsyz áreket jaqynyńa da jaqpaıdy

Soltústik Koreıa taǵy da bir daýdy bastady. Olar ǵaryshtyq zymyrandy synaq retinde ushyratynyn habarlady. Al bul BUU Qaýipsizdik Keńesiniń qararyna qaıshy. Oǵan olardyń qaraıtyn túri joq.

Mundaı josyqsyz qadam álem jurtshylyǵynyń narazylyǵyn týdyrdy. Olardy ádette KHDR-men kelissóz júrgizetin álemniń jetek­shi derjavalary ǵana emes, onyń ishinde bul elge dástúrli odaqtas sanalatyn Reseı men Qytaı da aıyptap otyr. Tipti orystar bul zymyrandar óz aýmaǵynyń ústimen ushatyn bolsa, atyp túsiremiz dep málimdep te tastady. Mundaı málimdemeni habar shyqqan soń-aq japondar da jasaǵan. Ońtústik Koreıa da óz áýe keńistigin bere qoı­maıtynyn eskergende, sol zymy­rannyń ǵa­ryshqa ushyp shyǵýy da ońaı bolmas.

Phenıan osy aıdyń 10-y men 22-siniń arasyna josparlanyp otyrǵan bortynda jerdiń jasandy serigi bar zymyrandy ushyrý tek qana beıbit maqsatty kóz­deıtinin aıtady. Ǵaryshqa shyǵa­tyn jer serigi Soltústik polıýsti baqylaı­tyn bolady deıdi. Osy kúnge deıin arandatý áreketimen aınalysyp, únemi daý shyǵaryp júretin sol­tústiktik koreılerge jurttyń senimi taýsylǵan. Tipti qazirgi maqsattyń beıbit nıette bolǵan­men, erteńgi kúngi bul tájirıbeńdi basqa maqsatta paı­dalanýyń múmkin, sondyqtan ǵa­ryshtyq zymyrandardy ushy­rý­dy doǵar deıdi. Bul – BUU-nyń talaby.

Halyqaralyq talapqa kereǵar áreketin KHDR buǵan deıin de jasaǵan. Osy jyldyń sáýirinde óz kósemderi Kım Ir Senniń 100 jyldyǵy qurmetine «Ynha – 3» ballıstıkalyq zymyranyn ushyr­­ǵan. Ol sátsiz aıaqtalyp, biraz be­delinen aıyrylǵany bar. Endi jańasyn ushyrmaq. Jer serigin alyp ushatyn zymyran ıadrolyq qarýdy da alyp usha alady. Jurt sodan qorqady. Al KHDR basshy­larynyń maqsaty da sol. Halyq­aralyq qoǵam­dastyqqa shart qoı­ǵysy keledi. Iаdrolyq qarýdan bas tart deseń­der, ol úshin úlken eko­nomı­kalyq, eń aldymen, azyq-túlik kómegin kór­setińder deıdi. Bel­gili dárejede sol shart qabyl­danyp, bul elge aıtarlyqtaı qa­ıyrymdylyq kó­mek te kórse­tildi. Soǵan qaramaı, Phenıan aranda­týshylyq áreket­terin úde­te túsedi.

Kóp adam KHDR-diń jańa basshysy Kım Chon Yn, álem jurt­shylyǵynyń pikirin eskerip, buǵan deıingi mılıtarıstik saıasattan bas tartyp, jańa baǵyt ustanar dep te úmittengen. Úmit aqtalmaı otyr. Oǵan birden-bir mysal – osy ǵarysh­tyq zymyrandardy synaý áreketteri. Sonymen qatar, qorǵa­nys mınıstri etip Kım Kek Sık sııaqty shash al dese, bas alǵandaı generaldy taǵaıyndaýy da Kım Chon Ynnyń áskerdi arqa tutaty­nyn, mılı­tarıstik saıasattan bas tartpaıtynyn ańǵartqandaı.

Shydamnyń da shegi bar degendeı, halyqaralyq qoǵamdastyq Soltústik Koreıa basshylyǵynyń josyqsyz áreketterine kózqara­syn da myqtap ózgerter degen oı keledi. О́zgertkende, olarǵa qarsy sanksııalardy kúsheıter bolsa, ony KHDR ekonomıkasy kótere almaıdy. Al odan bul eldiń buqara halqy kóp zardap shegetini janǵa batady.

Mamadııar JAQYP,

«Egemen Qazaqstan».