Dúbirge toly dúnıe

Senbi, 18 aqpan 2012 7:53

Túrkimen aǵaıyndar tańdaýy ózgermeıdi

О́tken jeksenbide Túrkimenstanda prezıdent saılaýy bolyp, jurt kútkendeı, qazirgi el prezıdenti Ǵurbanǵuly Ber­dymuhamedov qaıta saılandy. Ony jaqtap, saılaýǵa qatys­qandardyń 97 paıyzy daýys berdi.

Bul jaıynda gazetimizde bu­ryn da habar jarııalansa da, kór­shi aǵaıyn eldegi bul eleý­li oqı­ǵaǵa to­lyǵyraq toq­ta­lý­dy jón sa­na­dyq. Qalaı degende de, eldiń basshysyn saılaý, onyń qa­laı ótkendigi sol eldegi saıası ahýaldy ańǵartady.

Senbi, 18 aqpan 2012 7:53

Túrkimen aǵaıyndar tańdaýy ózgermeıdi

О́tken jeksenbide Túrkimenstanda prezıdent saılaýy bolyp, jurt kútkendeı, qazirgi el prezıdenti Ǵurbanǵuly Ber­dymuhamedov qaıta saılandy. Ony jaqtap, saılaýǵa qatys­qandardyń 97 paıyzy daýys berdi.

Bul jaıynda gazetimizde bu­ryn da habar jarııalansa da, kór­shi aǵaıyn eldegi bul eleý­li oqı­ǵaǵa to­lyǵyraq toq­ta­lý­dy jón sa­na­dyq. Qalaı degende de, eldiń basshysyn saılaý, onyń qa­laı ótkendigi sol eldegi saıası ahýaldy ańǵartady.

Kóp jurt, ásirese, batysta­ǵylar demokratııa degendi kó­bine eldegi qyrqysqan kúreske balaıtyny bar. Ondaı kúres joq eken, demokratııa joq degen paıym jasaıdy. Halyqtyń mentalıteti, olarǵa tán minez-qulyq esepke alynbaıdy. Bılik bolǵan soń, oǵan sózsiz qar­sylyq bolýǵa tıis jáne ol qalaı da kórinis tabýǵa tıisteı kóredi. Al Túrkimens­tanda ondaı qyrqysqan qaqty­ǵys­tar joq. Ony tipti halyq­aralyq ájeptáýir bedeldi uıym­dar da úlken kem­shilik sanaıdy. Solaı baǵalaǵan EQYU bul eldegi prezıdent saılaýyna óz baıqaý­shylaryn jibe­rýden de bas tartty. Qoıatyn kinási – eýro­palyq talapqa saı ózger­medińder deıdi.

Baıqaýshylar BUU-dan, TMD-dan keldi. Ras, kóp emes – bar-joǵy 63 adam. Olardyń pikiri oń, saılaý «zańǵa saı ashyq ta jarııa­lylyq jaǵ­da­ıynda» ótken. Saı­laý­ǵa 8 úmit­ker túsken. Naýqan kezinde bar­ly­ǵy­na birdeı múm­kindik be­rilgen. Biraq jurttyń yqylasy qazirgi prezıdentke aý­ǵa­ny anyq.

Daýysty sanaýda burma­laý­shylyq boldy de­gen nara­zylyq ta túspegen. Jalpy daýys berýde, ony sanaýda bur­malaýshy­lyqqa jol berildi degen kúdik te joq.

Al jurt nege Berdymuha­medovke daýys berdi degen saýal tóńireginde biraz pikir qoz­ǵaýǵa bolar. Túr­kimen aǵa­ıyn­­dar «qyzý» demokratııaǵa áli boı aldyra qoımaǵan, jalpy shyǵys ha­lyq­tary, onyń ishinde musylman qaýymyna tán basshyǵa qurmet sezimi olarda kúshtirek. Sonan soń da el tynysh. Bul elge ázirge «ártúrli revolıýsııalardyń» ush­­qyny jete qoıǵan joq. Eki jaq bolyp, bılikke talasýdan, basshy­la­rynyń jaǵasynan alyp, ta­ǵynan qulatý áreket­terinen bul el aman. Al eldegi turaqtylyq, qalypty jaǵdaıdy jurt qazirgi prezıdent­tiń atymen baılanys­tyrady.

Eń bastysy, eldiń ekonomıkasy damý ústinde. Alla taǵala túrkimen jerin baılyqqa keneltken bolsa, el basshylyǵy ony hal­qynyń múddesine jaratyp otyr. Sodan da halyqtyń áleýmettik jaǵdaıy bir sy­dyrǵy jaqsy.

Bul el beıtarap saıasat us­tanady. Eshkimge bes beresisi, alty alasysy joq. Jaqynda­ǵylar­men óz aldyna, alystaǵy­larmen de aralasady. Onyń baı­lyǵyna búkil Eýropa kóz tikse, Qytaıǵa qaraı gaz qu­byrlary tartylǵan. Kóz tik­kende, sol baılyqty tartyp alý emes, seriktes bolýdy, jaqsy qarym-qatynasta bolýdy oılaıdy.

Osydan bes jyl buryn alǵash ret Túrkimenstan halqy Ǵur­banǵuly Berdymuhamedovke senim artsa, sol senimderi aq­tal­ǵan soń, ony taǵy da jal­ǵastyryp otyr.

Dúnıeni búldirgennen qarjy kóbeımeıdi

Grekııadaǵy ekonomıkalyq jaǵdaıǵa jurttyń kózi úırengen. Sóıtse de, ondaǵy saıası jaǵdaıǵa kóz úıretý qıyn. El qarjy tapshylyǵynan kúıreý aldynda. Al eldiń saıası belsendiligi kúshtirek, ıaǵnı kózi ashyq degen bóligi qarsylyq áreketterge shyǵyp, dúnıeni qıratyp, onsyz da kúızelgen elge zııan keltirgenine tańdanasyń.

Grekııada osyn­daı jaǵdaı qalyptasyp otyr. О́tken daǵ­­­­­da­rys bar, sirá, sol kezde úki­met­tiń durys jol tańdaı bil­megeni bar, el asa kúr­deli qar­jy daǵ­darysyna ushy­rady. Odan shy­ǵýdyń jalǵyz joly ǵana belgili – basqalardan qarjy alyp, keıin odan qutylý úshin beldikti qysyp býynýǵa týra keledi. Eldiń qaıtadan eńsesi kóterilýi úshin biraz qıyndyqqa shydaý da kerek jáne sol qıyndyqtan shyǵý isine belsene qatysý, elin súıgen azamattyń paryzy ispettes.

Basqa jol joq. Qaıta osy joldyń tabylǵany, qınalǵanda qaryzdan bolysatyn dostardyń bolǵany, Eýroodaq deıtin ortaq úıdiń qamqorlyǵy el baǵy dersiń. Qaryz berip qana qoıǵan joq, kóp qaryzdaryn keshirip te otyr. Endi sol qamqor bolǵan­dardyń biraz talabyn oryndaý da kerek.

Bul jol jaı tańdala salǵan joq. Muny Grekııanyń ózi ǵana emes, búkil Eýropa talqylady. Ataq­ty ǵalymdar, sarapshylar, osy salanyń bilgirleri, el bas­qarǵan qaıratkerler bas qatyr­dy. Grekııa­nyń kúıreýden quty­lar joly osy, dedi. Parlamentte talqylandy, depýtattar demalys, uıqyny qoıyp, ótken senbi, jeksenbi kúnderi uzaq aıtysyp baryp, dúısenbi kúnge qa­raǵan túnde ǵana Eýroodaq jáne Halyqaralyq valıýta qo­rynan ja­ńa nesıe alý týraly qu­jat qabyldady. Oǵan máji­lis­ke qa­tysqan 278 de­pýtattyń 199-y daýys berdi, 74-i qarsy boldy, 5-i qalys qaldy.

Bul qadamǵa úkimettiń de, par­lamenttiń de amalsyz barǵa­ny, el múddesi úshin barǵany daý­syz. Jalaqy 22 paıyzǵa, zeı­netaqy 7-15 pa­ıyzǵa azaıady. Dá­rige jumsalatyn qarjy 1,076 mıllıard eýroǵa, qorǵanys shy­ǵyny 300 mıllıon eýroǵa, jergilikti ákimshilik qajetin óteı­tin qarjy 270 mıllıon eý­roǵa kemıdi. Qıyn. Biraq oǵan barmasqa amal joq.

Kim biledi, osynaý májbúr­li­lik­­­­­­­­­­ti túsingender de bar shyǵar, biraq túsinbegenderdiń kóp eke­nin sol Grekııada osynaý kún­derde taspen, taıaqpen qarýla­nyp, polısııaǵa shabýyl jasa­ǵan­darǵa, ǵımarattardy qırat­qan­darǵa, oǵan ot qoıyp órte­genderge qarap ańǵarýǵa bolar edi. 40-tan astam dúken, bank, kafe, basqa da nysandar otqa orandy. Olardyń quny ondaǵan, júzdegen myń eýrony quraıdy. Sol qarjy dál qazir basqadan góri grekterge kerek-aq edi. Ekonomıkalyq shyǵyn óz aldyna, osy kúnderde talaı adam jaralanyp, aýrýhanaǵa jetkizilgen.

Osynyń bári nege kerek edi? Sol jappaı buzaqylyqtan jaǵdaı jaqsara ma? Úkimettiń halyqtan jasyrǵan qarjysy ashyla ma? Osynaý buzaqylyq áreketten qor­qyp, úkimet jurt­tyń jalaqysyn, zeınet­aqysyn kóbeıte me? Keri­sinshe, buryn­ǵy jetpeı jatqan qarjynyń kólemi kóbeıe túser.

Qazir kóp jerde qıt etse, alǵashqy jabaıy adamdaı tas­pen qarýlanyp, kózge túsken dúnıeni búldirý dertke aınal­ǵandaı. Ony órkenıettiń kóri­nisi deı almasyń anyq.

Mamadııar JAQYP.