Qazaqstan-Palestına: Dıplomatııalyq qatynastarǵa – 20 jyl

Sársenbi, 4 sáýir 2012 7:50

Qysqashaanyqtama: Bolat Serǵazyuly Sársen­baev – elimizdiń syrtqy saıasısalasynda 1997 jyldan beri qyzmet etedi, II synypty Tótenshe jáneókiletti ýákil dıplomatııalyq dáreje ıesi. Ár kez­deri Syrtqy istermınıstrliginiń ortalyq apparatynda jaýapty qyzmetter atqarǵan.Qazaq­stan­nyń Izraıldegi keńesshisi, Gonkongtaǵy Bas konsýly,Grekııadaǵy Senimdi ókili bolǵan. 2007 jyldan beri elimizdiń IordanHashımıt Koroldigindegi Tótenshe jáne ókiletti elshisi, 2008 jylyQazaq­stan Respýblıkasynyń Irak Respýblıkasyndaǵy, 2012 jylyPalestına memleketindegi Tótenshe jáne ókiletti elshisi qyzmetinqosa atqarýshy.

Sársenbi, 4 sáýir 2012 7:50

Qysqashaanyqtama: Bolat Serǵazyuly Sársen­baev – elimizdiń syrtqy saıasısalasynda 1997 jyldan beri qyzmet etedi, II synypty Tótenshe jáneókiletti ýákil dıplomatııalyq dáreje ıesi. Ár kez­deri Syrtqy istermınıstrliginiń ortalyq apparatynda jaýapty qyzmetter atqarǵan.Qazaq­stan­nyń Izraıldegi keńesshisi, Gonkongtaǵy Bas konsýly,Grekııadaǵy Senimdi ókili bolǵan. 2007 jyldan beri elimizdiń IordanHashımıt Koroldigindegi Tótenshe jáne ókiletti elshisi, 2008 jylyQazaq­stan Respýblıkasynyń Irak Respýblıkasyndaǵy, 2012 jylyPalestına memleketindegi Tótenshe jáne ókiletti elshisi qyzmetinqosa atqarýshy.

2012 jylǵy 6 sáýirde Qazaq­stan men Palestına arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qaty­nas­tyń ornaǵanyna 20 jyl tolady. Alaıda eki memleket arasyn­da­ǵy baılanystardyń tarıhy ál­de­qaıda tereńde jatyr. Búgingi kúni Astana men Ramalla ara­syn­daǵy únqatysýdy ótken jyldarda qalyptasqan jaǵymdy baı­lanystardyń nátıjesi retin­de qarastyramyz.

Palestına ulttyq ákimshi­ligi­niń (PUÁ) Prezıdenti, Palestınany Azat etý uıymynyń (PAU) tóraǵasy Iаser Arafat elimiz 1991 jylǵy jeltoqsanda Táýel­siz­digin alǵannan keıin arab bas­shy­larynyń arasynan birinshi bolyp Qazaqstanǵa sapar shekti. Sol kezde eki el arasyndaǵy yn­tymaqtastyqtyń negizi qalanǵan bolatyn.

Al 1992 jylǵy 6 sáýirde elder arasynda notalar almasý ar­qyly resmı túrde dıplo­ma­tııa­lyq qatynastar ornatylsa, bir jyldan keıin Almatyda Palestına elshiligi ashyldy.         Eki el arasyndaǵy dostyq qarym-qa­ty­nastardyń odan ári damýyna Qazaqstan Prezıdenti Nursul­tan Nazarbaevtyń 1995 jyldyń jeltoqsan aıynda Palestınaǵa jasaǵan sapary eleýli septigin tıgizdi. Osy sapardyń barysynda qol qoıylǵan ekonomıka, ón­diris jáne mádenıet sala­laryn­daǵy yntymaqtastyq jónindegi úkimetaralyq kelisimder eki­jaq­ty sharttyq-quqyqtyq bazanyń negizin qalady.

PUÁ basshysy Iаser Arafat­tyń 1999 jylǵy 16 sáýirde Al­matyǵa ekinshi sapary ekijaqty qatynastardyń damýyndaǵy ke­zek­ti qadam boldy. Elbasy Nur­sul­tan Nazarbaevpen ótken ke­lis­sózder barysynda eki el ara­syn­daǵy yntymaqtastyqtyń ózek­ti máseleleri, sondaı-aq Taıaý Shy­ǵys problemasyn retteý jol­dary talqylandy.

Iаser Arafat ómirden ótken­nen keıin, 2005 jyly Mahmud Abbas Palestına Prezıdenti bolyp, eki eldiń jaqyndasý ba­ǵyty odan ári jalǵastyryldy. 2008 jylǵy qazanda PUÁ bas­shysynyń Arnaıy ókili Iаser Abbas Qazaqstanǵa sapar shegip, Elbasymen, sondaı-aq respýb­lı­ka­myzdyń birqatar mınıstr­lik­teri basshylarymen kelissózder ótkizdi.

2010 jylǵy 8 maýsymda Ys­tambulda ótken Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńestiń (AО́SShK) II Sammıti sheńberinde Prezıdent Nursultan Nazarbaev Palestına basshysy Mahmud Abbaspen kez­desip, ony Astanaǵa resmı saparmen kelýge shaqyrdy.

Palestına AО́SShK jumy­sy­nyń belsendi qatysýshysy. Pa­lestına basshylyǵynyń piki­rin­she, AО́SShK onyń qatysý­shy­lary úshin Azııa qurly­ǵyn­daǵy qaýipsizdik pen turaqty­lyq­ty nyǵaıtý baǵytynda asa mańyzdy forým bolyp tabylady. Palestına onyń sheń­berin­degi kezdesýlerge turaqty túrde qatysyp keledi.

Ramalla Qazaqstannyń Islam Yntymaqtastyq Uıymynyń Syrtqy ister mınıstrleri keńe­si­ne (IYU SIMK) tóraǵalyq etýi­ne, sondaı-aq osy Uıym aıa­syndaǵy barlyq qadamdary­myz­ǵa qoldaý kórsetýde. Atap aıt­saq, Palestına ótken jyldyń 28-30 maýsymynda Astanada IYU SIMK 38-sessııasyn uıymdas­ty­rý­da Syrtqy ister mınıstri Rııad ál-Malıkıdiń qatysýy arqyly onyń jumysyna qoldaý kór­set­ti. Buǵan qosa, 17 tamyzda Ys­tam­bul qalasynda Somalı Respýblıkasyna gýmanıtarlyq kómek kórsetý jónindegi IYU Atqarý komıtetiniń tótenshe otyrysyn shaqyrý týraly Qazaqstannyń bastamasy da qoldaý tapty. Pales­tına tarapynan bul sharaǵa Syrt­qy ister mınıstriniń orynbasary Mýntasır Abý Zeıd qatysty.

Qazaqstan ózi tarapynan ha­lyqaralyq qoǵamdastyqtyń Pa­les­tınadaǵy áleýmettik-ekono­mı­kalyq jaǵdaıdy turaq­tan­dy­rýǵa baǵyttalǵan gýmanıtarlyq sharalaryna eleýli úlesin qosý­da. Mysalǵa, elimizdiń 2008 já­ne 2009 jyldary Palestına bi­lim berý qoryna (Palestinian Education Action Fund) kómek retinde 100 myń dollar, al 2011 jyly Birikken Ulttar Uıymy janyndaǵy Palestınaǵa qatys­ty UNRoD jáne UNRWA uıym­daryna 200 myń dollar mól­sherin­de erikti jarna tólegenin keltirýge bolady.

Buǵan qosa, Palestınanyń Qa­zaqstandaǵy elshiligine Astana ortalyǵynan ofıstik úı-jaı óteýsiz paıdalanýǵa berildi. Atal­ǵan úı-jaı Qazaqstan Respýblıkasynda alynatyn salyqtar men alymdardyń barlyq túrlerinen bosatyldy.

Qazaqstan óz Táýelsizdiginiń alǵashqy kúnderinen bastap Taıaý Shyǵys problemasynyń beıbit túr­de sheshilýin, Palestına hal­qy­nyń BUU Bas Assamb­leıa­sy­nyń 181, BUU Qaýipsizdik keńe­si­niń 242 jáne 338 qararlary negizinde egemendi memleket qurý jónindegi zańdy quqyqtarynyń qamtamasyz etilýin qoldaıdy, sondaı-aq basyp alynǵan aý­maq­tardyń demo­gra­fııa­lyq quramyn kúshtep óz­ger­tý sharalaryn orynsyz sanaıdy.

Bizdiń memleketimiz Palestına halqynyń umtylystaryna halyqaralyq qoldaýdy jumyl­dy­rý isine aıtarlyqtaı úles qosty. Qazaqstan 1967 jylǵy shekara sheńberinde táýelsiz Palestına memleketiniń qurylýyn jaqtaıdy. Mundaı ustanymy­myz IYU SIMK-niń Astana deklarasııasynda, Elbasynyń BUU Bas Assambleıasynyń 66-oty­ry­sy barysynda sóılegen sózinde, sondaı-aq BUU BA sheńberinde jyl saıyn syrtqy ister mı­nıstrleri deńgeıinde ótkiziletin Úılestirý kezdesýinde qabyl­dan­ǵan Palestına deklarasııasynda ashyq aıtyldy. Buǵan qosa, Qazaqstan Palestınanyń 2011 jyly IýNESKO-nyń mú­she­ligine qabyldanýyn qoldady.

Eki el arasyndaǵy bilim sa­lasyndaǵy yntymaqtastyq aıtý­ǵa turarlyq. Mádenı-gýma­nı­tar­lyq árekettestik jónindegi keli­simge sáıkes, 1999 jyly  5 qa­zaq­standyq stýdent «Arab tili jáne ádebıeti» mamandyǵy bo­ıynsha Gaza sektoryndaǵy Mem­lekettik pedagogıkalyq ınstıtýtta dáris aldy. 1998 jyly elimizdiń joǵary oqý oryndaryna 10 palestınalyq stýdent, al 2003 jyly 5 stýdent qabyld­an­ǵan bolatyn. Qazirgi ýaqytta qazaqstandyq medısınalyq oqý oryndarynda 19 palestınalyq azamat bilim alýda.

Sport salasyndaǵy ynty­maq­tastyq ta damý ústinde. Pa­les­tınalyq sportshylar Qazaq­standa ótkiziletin halyq­ara­lyq jarystarǵa qatysyp júr. Mysal retinde, olardyń 2011 jylǵy qańtar-aqpan aılarynda ótken 7 Qysqy Azııa oıyndaryna qatys­qanyn aıtýǵa bolady.

2011 jylǵy mamyrda Qazaq­stan-Palestına yntymaq­tas­ty­ǵy máseleleri Qazaqstannyń Ior­dan Hashımıt Koroldigindegi elshiligine berildi. Buǵan deıin bul máseleler elimizdiń Iz­raıl­degi elshiligine qarasty bolǵan.

Byltyrǵy jyldyń jeltoq­san aıynda eki jaqty qaty­nas­tar tarıhynda alǵash ret PUÁ ortalyǵy – Ramalla qalasynda Táýelsizdigimizdiń 20 jyldyq mereıtoıyna baılanysty resmı qonaqasy berildi.

Búgingi kúni Palestına Qa­zaq­standy halyqaralyq sahnada edáýir saıası bedeli bar jáne eleýli ekonomıkalyq áleýetke ıe el retinde qarastyratynyn atap aıtqym keledi. Astanada Pales­tı­nanyń dıplomatııalyq ókil­di­gi­niń qyzmet etýi bul mem­le­kettiń elimizben qarym-qaty­nas­tardy damytýǵa múddeliginiń dáleli bolyp keledi.

Eki jaqty árekettestiktiń jo­ǵary deńgeıin meniń Qazaq­stan­nyń Palestınadaǵy elshisi qyz­metin qosa atqarýshy retinde taǵaıyndalýyma kelisimdi (agreman) Palestına tarapynan óte qysqa merzimde – 5 kúnniń ishin­de berýinen baıqaýǵa bolady.

Sonymen qatar, Pales­tı­na­nyń Qazaqstandaǵy alǵashqy elshisi bolǵan Muhammed Tarshahanıge toqtalǵym keledi. Ol eli­mizde 10 jyldan astam ýaqyt qyz­­met istep, dıplomatııalyq kor­pýstyń dýaıeni boldy. Eki jaq­ty qatynastardy nyǵaıtýdaǵy edáýir úlesi úshin Prezıdent Nur­sultan Nazarbaev ony II dárejeli «Dostyq» ordenimen marapattady.

Joǵary deńgeıdegi ýaǵdalas­tyq­tardy júzege asyrý maq­sa­tynda elshilik aldaǵy merzimde óz jumysyn saýda-ekono­mı­ka­lyq jáne ınvestısııalyq ynty­maq­tastyqty ilgeriletýge ba­ǵyttamaq. Sebebi, qazirgi kezde árekettestiktiń bul túri eki el arasyndaǵy áleýetke tolyq saı kelmeı otyr.

Búginde eki jaqty baılanys­tardy nyǵaıtýǵa múmkindik be­retin birqatar is-sharalardy jú­zege asyrý josparlanǵan. Olar­dyń arasynan Palestına bas­shy­synyń Astanaǵa resmı saparyn uıymdastyrý, birlesken úkimetaralyq komıssııanyń 1-shi otyrysyn ótkizý, Iskerlik keńe­sin qurý, sondaı-aq Qazaq­stan­nyń Palestınadaǵy mádenı kún­derin ótkizý sııaqty sharalardy atap aıtýǵa bolady.

Búgingi kúni quzyrly mem­le­kettik organdar sharttyq-quqyq­tyq bazanyń aıasyn keńeıtý jumystaryn júrgizýde. Alǵash­qy qadam retinde eki eldiń syrt­qy ister mınıstrlikteri arasyn­daǵy saıası konsýltasııalar jó­nindegi memorandýmǵa qol qoıý pysyqtalýda.

2012 jyly Ramalla qala­synda Qazaqstan Respýblı­ka­sy­nyń Konsýldyǵyn ashý jospary eki jaqty qatynastardyń odan ári tereńdeýi men damýyna edáýir serpin qosatyny kúmánsiz.

Qazaqstan elshiligi eki el arasyndaǵy dıplomatııalyq qa­ty­nastardyń ornaǵanyna 20 jyl tolýyn tıisti deńgeıde atap ótýdi josparlap otyr. Jyl bo­ıy Astana men Ramallada túrli is-sharalar uıymdastyrylmaq. Osy mereıtoıǵa baılanysty uıymdastyrylatyn is-shara­lar­dyń eki el arasyndaǵy qarym-qatynastardyń tereńdeýine já­ne halyqtardyń ózara túsinistik pen dostastyǵyn jańa deńgeıge kóteretinine senim bildiremin.

Qazaqstan men Palestına ara­syndaǵy dıplomatııalyq qa­rym-qatynas ornaǵanyna 20 jyl tolýyn qorytyndylaı kele, qazirgi ýaqytta Qazaqstan-Palestına qarym-qatynastary jańa tarıhı kezeń aldynda tur dep aıtýǵa bolady. Biz eki jaqty baılanystardy ári qaraı damytyp, ózara yntymaqtastyq áleýe­­tin kúsheıtý jáne árekettes­tik­tiń deńgeıin jan-jaqty jo­ǵa­rylatý baǵytynda Palestına tarapymen birlesip kúsh jumyl­dyrýǵa ázirmiz.

Bul maqsatymyz Elbasy Nur­sultan Nazarbaevtyń 2012 jyl­ǵy 27 qańtarda Parlament pala­ta­larynyń birlesken otyrysynda jarııalaǵan Qazaqstan halqy­na Joldaýyndaǵy basymdyqpen tolyq sáıkes keledi. Sebebi, onda: «Biz Batyspen qatar, Azııa memleketterimen ózara áre­ket­tese otyryp, teńdestirilgen syrt­qy saıasatymyzdy jalǵastyramyz», dep atap kórsetilgen bolatyn.

Bolat SÁRSENBAEV, Qazaqstan Respýblıkasynyń Palestınadaǵy elshisi.