Dúnıe jáne daǵdarys

Senbi, 26 mamyr 2012 7:05

Fransýz-german kondomınımýmyna kóz tıdi

О́tip bara jatqan aptanyń sársenbi kúniniń keshinde Brıýsselde márege jetken Eýropa odaǵynyń resmı emes sammıti atalmysh halyqaralyq uıymnyń saıası baǵytyn qalyptastyrýdaǵy Berlın men Parıjdiń ózara tyǵyz is-qımylynyń sabaqty jibi úzilgenin jalpaq álemge jarııa etti. Osydan bastap Eýropa elderindegi daǵdarysqa qarsy kúres baǵytyn aıqyndaý mindetin Fransııanyń sý jańa prezıdenti Fransýa Olland óz moınyna alatyn boldy. Fransýz lıderi bul rette Ispanııa men Italııa elderi úkimet basshylaryna arqa súıedi. Bul batyl qadamǵa muhıttyń arǵy jaǵynan AQSh prezıdenti Barak Obama da qoldaý kórsetti.

Senbi, 26 mamyr 2012 7:05

Fransýz-german kondomınımýmyna kóz tıdi

О́tip bara jatqan aptanyń sársenbi kúniniń keshinde Brıýsselde márege jetken Eýropa odaǵynyń resmı emes sammıti atalmysh halyqaralyq uıymnyń saıası baǵytyn qalyptastyrýdaǵy Berlın men Parıjdiń ózara tyǵyz is-qımylynyń sabaqty jibi úzilgenin jalpaq álemge jarııa etti. Osydan bastap Eýropa elderindegi daǵdarysqa qarsy kúres baǵytyn aıqyndaý mindetin Fransııanyń sý jańa prezıdenti Fransýa Olland óz moınyna alatyn boldy. Fransýz lıderi bul rette Ispanııa men Italııa elderi úkimet basshylaryna arqa súıedi. Bul batyl qadamǵa muhıttyń arǵy jaǵynan AQSh prezıdenti Barak Obama da qoldaý kórsetti.

Eseptik sany boıynsha on segizinshi márte ótip otyrǵan Eýropanyń daǵdarysqa qarsy sammıtiniń kún tártibindegi bas­ty máseleleri burynnan belgili-tin. Budan ári Grekııamen arany qandaı qarym-qatynasqa qurý kerek? Eýrony qalaı saqtap qalýǵa bolady? Suraqtar osylaıshy órbidi. Eýro­odaq­tyń serkeleri – Fransııa men Germanııanyń bul máselelerdi sheshýde eki túrli kózqaras ustanýlary olardyń arasyna jik túsýine negizgi sebepker boldy. Kári qurlyq elderiniń dıplomattary tipti osy forým bastalmaı jatyp-aq Angela Merkel men Fransýa Ollandtyń jıyn barysynda bir-birlerine ashyqtan-ashyq qarsy shyǵatyndaryn boljap qoıǵan. Aýyz­darynyń dýasy bar eken, kóp uzamaı aıtqandary aıdaı keldi.

Al eki el basshylarynyń bir-birlerine kereǵarlyqtary mynada: Germanııa belbeýdi qysa tartyp, bárinen únemdeý jolyn jalǵastyra berýdi qalasa, Fransııanyń jańa prezı­denti shy­ǵyndy ulǵaıta túsýdi qosh kóredi. Sol kezde sarapshylar bul eki jaqty pikirdiń Odaqty qarjylyq jaǵynan shaıqaltyp qoıa salmaı, onyń ishinde saıası jiktiń de paıda bolatynyn aıtqan-dy. Nátıjesinde bul baılam da beker bolmaı shyqty. Rasynda da qarjysy kóp qýatty elder Merkel­diń yqpalynda qaldy da, problemasy jeterlik tústiktegi dáýletter Ollandtyń jaǵyna qaraı oıysty. Osy rette daǵdarystyń sozylmaly syrqatyna ushyraı bastaǵan Italııa men Ispanııanyń fransýz prezıdentin qoldaýyn túsinýge de bolatyn sııaqty.

Onsyz da juqaryp turǵan júıkeni sammıttiń qorytyndy jıyny ótetin sońǵy kúni Eýropa qor bırjalarynda qalyp­tasa bastaǵan ahýal odan beter shıryqtyryp jiberdi. Tań azannan ındekster túsip ketti. Muny sarapshylar taza saıası sharanyń yqpalynan dep uǵyndy. Al keshke qaraı Eýroodaq elderiniń basshylary Brıýsselde bas qosty. Resmı túrde «resmı emes keshki as» dep atalǵan bul kezekten sammıtte olar ekonomıkany jandandyrýdyń perspektıvasy men qaýip­ti sheńberge jetken jumyssyzdyqty jeńýdiń joldaryn tal­qy­laýy tıis edi. Aqyr sońynda kún tártibindegi bul másele qurlyq elderi lıderlerin buǵan deıin jasalyp qoıyl­ǵanymen, áli qol qoıylmaǵan paktide keltirilgen qatań bıýdjet­tik únemdeý baǵytynyń tıimdiligi az ekenin moıyndaýǵa májbúr etti.

Qazir sarapshylar Fransııa prezıdentiniń osy sammıttiń aldynda Ispanııanyń premer-mınıstri Marıano Rahoımen kezdesýine de aıryqsha mán berýde. Osy qadamy arqyly Fran­sýa Olland buǵan deıin qalyptasyp kelgen Eýroodaq sammıti qarsańyndaǵy fransýz-german eki jaqty konsýltasııasyn ótkizý praktıkasynyń túbine sý quıylǵanyn baıqatsa kerek. Onyń aldyndaǵy prezıdent Nıkolıa Sarkozı bolsa, kezekti árbir sammıt óterden buryn GFR kansleri Angela Merkelmen udaıy júzbe-júz kezdesip, Eýroodaq lıder­leriniń ortaq kez­desýlerine usynylatyn máseleler jaıynda aldyn ala kelisip alýshy edi. Mine, sol dástúr endi kórer kózge buzylyp otyr. Eýropanyń kóptegen buqaralyq aqparat quraldary ashyq jazyp jatqandaı, fransýz kóshbasshysy munyń ornyna Ispanııa basshysymen jáne Italııanyń premer-mınıstri Marıo Montımen ortaq til tabysqandy anaǵurlym qolaı kóretin sııaqty.

Bul jerde budan da mańyzdy nárse, Fransýa Ollandtyń muhıttyń arǵy jaǵynan qýatty qoldaý taýyp otyrǵanyn da aıtpaı ketýge bolmaıdy. Chıkagoda ótken NATO-nyń mereıtoılyq sammıtiniń sońǵy kúninde jýrnalıster aldynda sóılegen AQSh prezıdenti Barak Obama Eýroodaq elderi basshylaryna arnalǵan birneshe keńesti jaıyp saldy. Olar ekonomıkany yntalandyrý jónindegi sharalardy kúsheıtýge, Grekııanyń odaqtan shyǵýyna jol bermeýge jáne táýekeldiń jelqaıyǵynda qaltyldap turǵan elderge ujymdasqan túrde kómek kórsetýge saıady. Obama sondaı-aq aktıvterin jumys istemeıtin kapıtaldarǵa toltyryp alǵan eýropalyq bank­terdiń júgin jeńildetý jóninde shuǵyl sharalar qarastyrýdy qatań tapsyrady. Bul oraıda ol Grekııa men basqa da elderdi qajetti kezinde qorǵap qalýǵa daıyn turatyn áldeqandaı bir «qorǵanys qabyrǵasyn» jasaýdy usynady. Mundaǵy «basqa elder» degen ısharada eń aldymen Italııa men Ispanııanyń nazarǵa alynǵanyn da mamandar boljap otyr.

Atlant muhıtynyń arǵy qaptalynan jetken bul «til járdemi» Fransýa Olland pen onyń jaqtastarynyń aıbattaryn kúsheıtip, aıbarlaryn arttyryp jibergen syńaıly. Osyny arqalanǵan olar endi qarjy jaǵdaıy shatqaıaqtaı bas­taǵandaı bolsa, Eýropa turaqtylyq qorynyń qarjysyn Ispanııa men Italııanyń turaqtylyq mehanızmine qoldaý kórsetýge ruqsat etilýin talap ete bastady. Bul usynys shamamen osy elderdiń árbirine «qorǵanys qabyrǵasy» qyzme­tin atqarýǵa jaraıtyn 500 mlrd. eýro kóleminde qarjy berilýin kózdeıdi.

Eýropa elderi úshin taǵy bir asa mańyzdy másele, sammıtte sondaı-aq Eýroodaqtyń qaryzǵa erkin jumsalatyn min­det­temeleri – eýrobondty shyǵarý jónindegi ereje jó­nin­de de aıtyldy. Olar qarjylyq jaǵynan meılinshe qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan elderge jumsalady. Mundaǵy másele daǵdarysqa qarsy kúreste ujymdyq jaýapkershilikti moıynǵa alý týrasynda bolyp otyr. Osyǵan sáıkes bul kúrestiń negizgi salmaǵyn áleýetti kúshti el, máselen, Germanııa óz moınynan alady da, onyń shyǵyndaryn jaýyp jiberedi. Atalmysh usynys alǵash kóterilgen sátten Angela Merkel mundaı oblıgasııa shyǵarýǵa qarsylyq bildirdi. Brıýssel sammıtiniń qarsańynda da Berlın osy ustanymynan aınyǵan joq. Sondyqtan Germanııa qarjy mınıstriniń orynbasary Steffen Kapeter ony «qolaısyz ýaqytta jazylǵan jáne sońy jaqsylyqqa aparmaıtyn nashar ishirtki» dep baǵalady. Bul rette Germanııanyń ustanymyn Nıderlandy, Avstrııa jáne Fınlıandııa sııaqty elder qoldap otyr. Alaıda, german jaǵy ustanǵan qatań bıýdjettik únemdeý baǵytyn jaqtaǵandar onshalyqty kóp bolmaı shyqty.

Aqyr sońynda Eýroodaq prezıdenti Herman van Rompeı jıynǵa qatysýshylardy máselege shyǵarmashylyq turǵydan kelýge shaqyryp, elderdiń ınvestısııa salasyndaǵy róliniń tómen bolyp otyrǵanyna nazar aýdardy. Biraq bul kópshilik kóńilinde qabaqqa túsken kirbińderdi jibitýge baǵyttalǵan jubatpa sóz sııaqty bolyp qalyp qoıdy. Eń bastysy, resmı emes sammıt, bylaıynsha aıtqanda, Eýroodaqtyń 27 eliniń memleket jáne úkimet basshylary qatysqan ujymdyq keshki as kári qurlyqty jaılap bara jatqan asa aýyr daǵdarys júıesin jeńýdiń jańa tujyrymdamasyn usyna almady.

Grek solshyldary Eýrogeddon jasaýǵa baqul

Bizdiń bárimiz de erteden Armageddon jaıly estip kelemiz. Ony «áne keledi, mine keledi» dep jurttyń úreıin alyp qoıatyn toptar da jetkilikti. Al Eýrogeddon degendi keıingi kezderi ǵana qulaǵymyz shalyp júr. Sirá, munysy joǵarydaǵy «geddonnyń» eýropalyq nusqasy bolsa kerek.

Brıýssel sammıti qarsańynda Ekonomıkalyq áriptestik jáne damý uıymy eýrony álem ekonomıkasyn jalmap bara jatqan julynqurt dep atap kórsetti. Onyń daǵdarysqa ushyraýy Eýropany odan beter tyǵyryqqa tireýde. Tek osy aıdyń ishinde ǵana eýroaımaqtyń problemalary kúlli álemdegi ınvestorlarǵa 4 trıllıon dollar mólsherinde shyǵyn keltirgen.

«Biz Fransııa men Germanııa halyqtarynan yntymaq­tastyqty talap etemiz. Grekııa – Merkel men Sarkozı saıasatynyń nege aparyp soqtyrǵanynyń jarqyn kórinisi. Nemis salyq tóleýshileriniń jalǵyz ǵana muraty bankterdi qarjylandyrýǵa baryp tireletin túpsiz bóshkege aqsha quıýmen bolyp otyr», dep shyr-pyry shyqty osy kúnderi Grekııa radıkaldy solshyl koalısııasynyń jetekshisi Aleksıs Sıpras. Bul sózderdi jańa grek oppozısııasynyń lıderi Berlınde aıtty. Ol joǵarydaǵy sózine «saılaýda kezekti jeńiske jetken jaǵdaıda Grekııanyń eýroaımaqtan shyǵýyn qoldamaıtynyn» qosty. Grek paradoksynyń ózi osynda: drahmany eshkimniń de alǵysy kelmeıdi, sonymen birge, eýro úshin aqsha qaıtarýǵa áli daıyn emes. Buǵan qaramastan, qaltaly Eýropa saıası jaǵynan meshel bola bastaǵan Grekııaǵa basqalaı jan bitirýge ázir bolyp qalǵan sııaqty. Qazirdiń ózinde Deutsche Bank daǵdarystyń jańa valıýtasy – «grek eýrosyn» nemese jáı ǵana «geýrony» baspa júzinen shyǵarýǵa saqadaı-saı kórinedi.

Nemis bankırleriniń oıynsha, endi grek zeınetkerleri men bıýdjet qyzmetkerleri kádýilgi aqshanyń ornyna, elde eýropalyq valıýtamen birge aınalymda júretin osy oblıgasııalardy alyp turady. Bul jospardyń rastyǵyn bildirgen Germanııanyń Ortalyq banki mamyrdyń 24-i kúni Grekııanyń eýro yqpalynan shyǵýy onyń ekonomıkasyn basqarýdy jeńildete túsetinin málimdedi. Al Belgııanyń qarjy mınıstri Brıýsselde reporterler aldynda sóılep turyp, bul sharany janamalaı aıǵaqtap ótti: Eýropa elderi Afına eýro aımaǵynan shyqqan jaǵdaıda qalaı áreket etetinderi jóninde jeke josparlar qurýǵa kirisip ketken.

Tap osy tusta halyqaralyq rynoktarda saıası jaǵynan jarymjan halge jetken Grekııanyń qaryzdyq mindet­teme­lerin oryndaı almaýy yqtımaldylyǵy tóńiregindegi úreı óziniń sharyqtaý shegine jetti. Ejelgi Ellada jerinde úkimetti qurýǵa qabiletti parlamentti birinshi talpynysta saılap alýdyń oraıy kelmedi. Endi ekinshi saılaý maýsym aıynyń 17-sine belgilenip otyr. О́tken dúısenbide 6 mamyrdaǵy saılaý­da jeńiske jetken «Jańa demokratııa» partııasynyń jetekshisi Antonıs Samaras naýqan barysynda Dora Bakoıan­nıdiń Lıberaldy-demokratııalyq alıansy qol­daýyna súıen­genin baıandady. Al aldaǵy jańa saılaýda ol daýysqa túspeıdi. Bul konservatorlar múmkindigin ulǵaıta túsedi.

Birinshi saılaýda Bakoıannıdiń jaqtastary bir jaǵynan 2,55 paıyz daýys alyp, parlamentke óte almasa, ekinshi jaǵynan «Jańa demokratııa» men sosıalıstik PASOK partııasyna bar-joǵy eki oryn ǵana jetpeı qaldy. Endi qaryzdyń daǵdarysy shıelenise túsken saıyn, qoǵamnyń eki jaqqa qaraı bóline tartýy da tereńdeı bermek. Bul jaǵdaıda «Jańa demokratııanyń» da, solshyl radıkaldy SIRIZ qozǵalysynyń da aıbyndary asa túsedi. Mine, sol kezde olardyń arasynda parlamenttiń 50 ornynyń bonýsy úshin naǵyz ólispeı berispeıtin teketires bas­talady. Birinshi saılaýda da konservatorlar men ásire solshyldar arasyndaǵy alshaqtyq onshalyqty kóp bolǵan joq: ol bar bolǵany 2 paıyzdy qurady. Al saılaýshylar arasynda júr­gizilgen sońǵy saýaldama SIRIZ-diń 28 paıyzdyq daýyspen birinshi orynǵa shyǵatynyn baıqatty.

Endi manaǵy «Eýrogeddon» jóninde. SIRIZ-diń lıderi Antonıs Sıpras óziniń qozǵalysy jeńiske jetken jaǵdaıda 130 mlrd. eýro kólemindegi qarjylaı kómek alý úshin Grekııanyń nesıe berýshi «úshtik» (Eýropalyq Komıssııa, Halyqaralyq valıýta qory, Eýropa Ortalyq banki) aldyndaǵy barlyq mindettemelerin joqqa shyǵaratynyn málimdep úlgerdi. Ol «beldeýdi qysa tartyp», bıýdjetti qatań únemdeý júıesin «jabaıy jáne adamgershilikten jurdaı» tártip retinde baǵalap, ony «tozaqqa aparatyn jol» jáne «kisiniń ózine ózi qol jumsaýy» dep atady. Osyny aıtyp bolǵasyn, Sıpras aqtyq aıqasqa daıyndyq jeleýimen solshyl ınterna­sıonalızmdi nyǵaıtý saparyna attandy. Dúısenbide ol Fransııa Solshyldar partııasynyń lıderi Jan-Lıýk Melanshonmen jáne Fransýz kompartııasynyń basshysy Per Loranmen kezdesti. Ertesine Germanııa Solshyl partııasynyń (basqasha aty – «Solshyldar») jetek­shileri Gregor Gızımen jáne Klaýs Ernstpen suhbat qurdy. «Grek daǵdarysy tek Grekııaǵa ǵana emes, sonymen birge, barsha Eýropa elderine qatysty másele, – dedi ol osy júzdesýlerde. – Sondyqtan biz bul ortaq problemany sheshýdiń eýropalyq ortaq jolyn tabýymyz kerek». «Grekııa – egemen el, sol sebepti bizge referendým ótkizý kerek pe, joq pa, degen máseleni Merkel hanym sheshýge tıis emes», degendi de aıtty grek solshyldarynyń kóshbasshysy. Bul jerde ol muny grektiń «ótpeli kezeń premeri» Panaıotıs Pıkrammenostiń aldyńǵy jumada Merkel Grekııanyń eýroaımaqqa múshe bolýy úshin parlament saılaýymen birge referendým ótkizýi kerek degen pikir bildirdi degen málimdemesine oraı aıtty.

Grek solshyldary jetekshisiniń oıynsha, parlament saı­laýynyń ózi bir jaǵy Grekııanyń eýroaımaqqa múshe bolyp qalýyn qoldaıtyn referendým bolmaq. «Eýroaımaq 17 bólikten turatyn shynjyrǵa uqsas, – dedi A.Sıpras. – Eger osynyń bir býyny úziletin bolsa, búkil júıe qıraıdy. Sondyqtan Grekııany qıraýǵa jiberip, eýroaımaqty saqtap qalýǵa bolady degen sandyraq bolyp shyǵady». «Daǵdarysty» Eýropanyń jańa sózimen aıtsaq, grek solshyldary ózderi oılaǵandaı bolmasa, Kári qurlyqta naǵyz «Eýrogeddon» men «Akropolıpsıs» jasaýǵa daıyn. Shyntýaıtyna kelgende, olardyń bulaı jasaýlaryna barlyq jaǵdaılar bar. Múmkindik mol. Túrli-túrli. Munyń janynda Brıýsseldegi sammıt oba aýrýy asqynyp turǵan kezde toı                toılap jatqanmen birdeı bolyp shyǵar edi.

Tuıyqtaǵy Eýropanyń sońǵy tyǵyryǵy

Bıylǵy mamyrdyń 13-i kúni german jerindegi Soltústik Reın – Vestfalııada jergilikti landtagqa saılaý júrgizildi. Muny saıası sholýshylar kúni buryn federaldy býndes­tagtyń aldaǵy saılaýyna birinshi shynaıy daıyndyq retinde qabyldady. Bul shyn máninde de solaı edi. Másele mynada, kezinde qarjy kapıta­lynyń negizderin jasap bergen Karl Marks týǵan ólkede, ıaǵnı Soltústik Reın – Vestfalııa GFR jerleriniń (aımaqtarynyń) eń irisi bolyp tabylady. Munda eldiń barlyq saılaýshylarynyń shamamen besten bir bóligi turady. Al ústimizdegi jyldyń kókteminde bul óńirde de turǵyndardy tolǵandyrýǵa laıyqty basty saıası negizder paıda boldy. Ondaǵy basty dılemma únemdeý (syǵymdaý) jáne jaratý (shashý) degen maǵynasy bir-birine qarama-qarsy eki sózden quraldy. Mine, Germanııanyń besten bir bóligi bolyp tabylatyn halyq ókilderi osynyń jaratý, ıakı shashý degen tarmaǵy úshin daýys berdi. Bul jerde oqyrman áńgimeniń bıýdjet aqshasy týraly ekenin paıymdap otyrǵan shyǵar. Osynyń negizinde bul tarmaqtardyń birinshisin usta­natyn Hrıstıan-demokratııalyq odaǵy, partııa kansleri Angela Merkel landtagtaǵy kóshbastaýshylyq rólinen aıyrylyp qal­dy. Partııa bul jóninen óziniń basty qarsylasy – sosıal-demokrattardan daýysty bir jarym esege kem aldy.

Barlyq saılaýlardaǵy sııaqty, munda da túpki nátıjege kóptegen faktorlar áser etti. Degenmen, onyń ishindegi bas­tysy biz joǵaryda aıtqan eki dılemmadan týyndady. Ońshyldardyń ońbaı qulaýyna asa qatań únemdeý tártibin ustanǵandary sebep boldy. О́ıtkeni, munda Grekııadaǵydaı ishkendi, jegendi jaqsy kóretin halyq bar. Onyń ústine Eýroodaqty negizinen ustap turǵan, ony qarjylandyryp turǵan el bolǵannan keıin nemis noıandarynyń da erkin júrip-turýǵa ańsarlary aýatyny aqıqat. Osy saılaýda ońshyldardyń opponentteri – solshyldar jurttyń áleý­­mettik muqtajdaryn qaryzdardyń esebinen jaýyp turýǵa ýáde etti. Kópshilikke osynyń ózi unap qalǵan sııaqty. Munyń bári nemis qoǵamynyń, tipti barsha Eýropa halqynyń endi «beldikti odan ári qynaı býa berýge» qulyqty emes ekendikterin kórsetti. Al qatań únemdeý tártibin ustamaýdyń aqyry naǵyz qurdymǵa aparyp quldyratatyny, onyń tez arada óziniń qylań berip qalýy yqtımaldylyǵy qazir eshkimdi oılandyryp otyrǵan joq.

Munyń báriniń aıqyn mysaly da, kórineý kórinisi de, sóz joq, Grekııanyń tynys-tirshiligi bolmaq. Jan-jaqty berekesi qashqan elde sońǵy aptada jaqynda bolyp ótken parlament saılaýynyń nátıjeleri boıynsha tam-tumdap bolsa da áldebir úkimettiń qarasyn jasaqtaý jónindegi úsh talpynystan da túk shyqpady. Qalaı degende de, grek saı­laý­shysy sol saılaýda óz kózqarasyn anyq bildirip úlgerdi. Munda da syrttan kómek alý úshin el basshylary ýáde etken «qatań únemdeý tártibi joıylsyn» degen birjaqty uran kóterildi. Osymen bir mezgilde mıgranttardyń da elden ketýi, ıaǵnı Eýropanyń «jaıbaraqat ánderine» tyıym salý úshin daýys berildi. Saýaldamalar sondaı-aq aldaǵy ýaqytta úkimetti jasaqtap alýǵa qol jetpeıtin bolsa, onda kezekten tys saılaýlardyń qorytyndylary qazirgiden de solshyl jáne antıeýropalyq bolyp shyǵatynyn kórsetip otyr.

Eýropalyq qurylymdar budan jarty jyl buryn máse­leni ońtaıly sheshýdiń joly retinde Grekııany eýroaımaqtan shyǵarýdy usynǵan edi. Alaıda, sońǵy kezderdegi tujy­rymdar munyń sońy jalpy Odaqtyń óziniń qurdymǵa ketýin tezdetip jiberedi degenge saıa bastady. Sarapshylar qazir, sonymen qatar, Grekııamen arada jasalatyn kez kelgen bury­lysty kezeńderden de góri, sosıal-demokrat Fransýa Olland­tyń Elıseı saraıyna (fransýz bıligi basyna) kelýi Eýroodaq úshin qaýipti bola túspek, degen boljamǵa qazyq baılady. Munda olardy myna jáıt shoshytady: ol ózi solshyl bola turyp, Fransııanyń ekonomıkasyn birjola otyrǵyzyp tastaıtyn (qatty búldiretin) asa qymbat áleýmettik reformalardy jasaýǵa (iske qosýǵa) ýáde berip qoıdy. Búkil ómiri boıyna tek partııalyq komıtet keńsesi mańaıynda jumys jasaǵan, memleketti basqarý jóninen tıtteı de tájirıbesi joq, tipti mınıstr de bolyp kórmegen Ollandtyń býyrqanǵan ýaqyt aǵymynyń tolqynynda áli talaı «aǵashty syndyratynyn» olar osy kúnnen aıtyp otyr.

Al Fransııa prezıdenti, óziniń ishki esebi boıynsha, áleýmettik baǵdarlamalar úshin aldaǵy bes jyldyń árbi­­­rinde 20 mıllıard eýrodan sál artyq qarjy jumsamaq­shy eken. Ol bul aqshany eń aldymen eldiń baı azamattary men kompanııalarynan salyqty barynshy syǵyp alý arqyly jınamaqshy kórinedi. Sarapshylar bul ádistiń birden sátsizdikke ushyraı­tynyna bastaryndaǵy bórikteı kórip senedi. Mundaı qysymǵa ushyraǵan baılar da, kompanııalar da birden elden ketip tynady. Demek, Fransııada bıýdjettiń tapshylyǵy tek arta túspek. Áıtkenmen, budan aıylyn jıyp otyrǵan Olland taǵy joq. Salyq alýdyń maasrıhttik ólsheminen osylaı ada-kúde bas tartqan ol basqalardy da bul qadamǵa barýǵa shaqyrady.

«Barlyq eldiń astanasynda, úkimet pen memleket basshylarynyń qarsy jaq betinde bizdiń arqamyzda úmitteriniń ottaryn oıatyp alǵan adamdar bar, – deıdi Fransýa Olland. – Olar bizderge qaraı otyryp, únemdeý saıasatynyń joıylǵanyn qalaıdy». Bul josparǵa zordyń kúshimen paıda bolyp, qol qoıylǵan eýropalyq fıskaldy paktini joıyp jiberý negizinde qol jetkizgisi keledi. Bálkim, bul paktini joıýdyń aqyry eýronyń da, Eýroodaqtyń da sońy bolyp tabylatynyn aıtý qatqyldaý estiletin shyǵar, degenmen, bul qadamnyń qurdymǵa qaraı bastaýdyń basty da baǵytty joly bolatynyna esh kúmán keltirýge bolmaıdy.

Birtutas Eýropa – tek eýropalyqtardyń ózderi úshin ǵana emes, kúlli planeta jurtshylyǵy úshin asa zor mańyzy bar joba. Sondyqtan onyń qazirgi kúnderi óte qıyn daǵdarystyń ústinde turǵanyn ashyq daýyspen aıtqyń da kelmeıdi. Biraq sońǵy ýaqyttardaǵy áreketter osyǵan eriksiz májbúr etedi. Jurtshylyq kóp úmit kútken kezekten tys Brıýssel sammıti jaǵdaıdy jaqsartýdyń ornyna, onyń ishki qurylymyna biraz syzat túsirip ketken sııaqty.

Betti ázirlegen

Serik PIRNAZAR,

«Egemen Qazaqstan».