Strategııalyq seriktestik serpini

Sársenbi, 12 qyrkúıek 2012 7:39

Qazaqstanǵa resmı saparmen Koreıa Respýblıkasynyń Prezıdenti Lı Men Bak keledi. Lı Men Baktyń bul sońǵy úsh jyldaǵy Qazaqstanǵa úshinshi sapary bolmaq. Munyń ózi onyń Qazaqstanǵa degen erekshe qurmeti men eki el arasyndaǵy joǵarǵy deńgeıdegi yntymaqtastyqtyń deńgeıin kórsetse kerek.

Sársenbi, 12 qyrkúıek 2012 7:39

Qazaqstanǵa resmı saparmen Koreıa Respýblıkasynyń Prezıdenti Lı Men Bak keledi. Lı Men Baktyń bul sońǵy úsh jyldaǵy Qazaqstanǵa úshinshi sapary bolmaq. Munyń ózi onyń Qazaqstanǵa degen erekshe qurmeti men eki el arasyndaǵy joǵarǵy deńgeıdegi yntymaqtastyqtyń deńgeıin kórsetse kerek.

Ońtústik Koreıa basshysynyń esiminde de tereń astar bar. «Lı Men Bak» qazaq tilinde «shapaǵat ákelýshi adam» degen maǵynany bildiredi eken. Yrymshyl qazaq úshin qonaqtyń qutty bolǵany – nur ústine nur. Jetpisti eńsergen Prezıdent Lı bıznes basqarý boıynsha bakalavr bilimin alyp, 1965 jyly «Hende», korporasııasynda eńbek jolyn bastap, basqarýshylyq qabiletin tanytady. Saıasattaǵy qadamy 1992 jyly Parlamentke saılanýynan bastalady. Jeti jyldan keıin Ońtústik Koreıa astanasy Seýldiń meri qyzmetine kirisedi. Qala basshysy retinde ol turǵyndardyń ál-aýqatyn, tirshiligin kóterý, ekologııalyq jaǵdaıdy jaqsartý, Seýl qalasyn halyqaralyq qarjy ortalyǵyna aınaldyrý jáne ákimshilik basqarý júıesine aqparattyq joǵary tehnologııalardy endirý isine erekshe kóńil bólip, naqty nátıjelerge qol jetkizedi. Lı Men Bak qala basshysy retinde Ońtústik Koreıa astanasynyń ortalyǵynda Qazaqstannyń alleıasynyń ashylýyna da atsalysqan bolatyn.

Lı Men Bak SEO (Chief Executive Officer – bıznes ortada paıdalanylatyn termın, bıýrokratııalyq kedergilerden ada) tásilin ustanýshy ekenin jasyrmaıdy. 2007 jyly respýblıka prezıdenttigine saılanǵannan keıin memlekettik basqarýǵa korporatıvtik basqarý qaǵıdalaryn engize bastady.

Ol óziniń 2008 jylǵy jeltoqsandaǵy radıojoldaýynda barlyq múlkin kedeı otbasylarǵa taratyp berý nıetin jarııa etken bolatyn. Al prezıdenttik jalaqysynyń tek birinshisin ǵana ózi paıdalanyp, qalǵanyn aı saıyn balalarǵa kómek qaıyrymdylyq qoryna aýdaryp keledi.

Lı Men Bak elimizge sapary qarsańynda Qazaqstan men Ońtústik Koreıa memleketaralyq baılanysynyń búgini men bolashaǵy jáne álemdik kókeıkesti máseleler týraly oı bólisedi.

– Qazaqstan men Ońtústik Ko­­reıa arasyndaǵy baılanys bel­­sendi damýústinde. Oǵan jo­ǵary deńgeıdegi udaıy resmı saparlar da dálel.Degenmen de, ekijaqty qarym-qatynasta erek­­­she kóńil bóletin nemese álide túren túspeı jatqan ba­ǵyt­tar bar ma?

– Eki el arasynda 1992 jyly dıplomatııalyq baılanys orna­tyl­ǵannan keıin, ıaǵnı sońǵy eki onjyldyqta Koreıa men Qazaqstan qarym-qatynasy qarqyndy damydy. Al 2009 jyldyń mamyr aıyn­da eki el baılanysy stra­te­gııa­lyq seriktestik deńgeıine kó­te­rildi. Qazirgi tańda Koreıa men Qazaqstan energetıka, tabıǵı resýrs­tar jáne ónerkásip ınfra­qurylymyn jetildirý baǵytynda birshama jetistikterge qol jet­kizdi. Árıne, ómir qozǵalys desek, zamana damýymen eki el ara­syn­da­ǵy baılanys ta ártúrli baǵyt­tar boıynsha tereńdeı túspek. Má­selen, bizdiń elderimizdiń se­rik­testikti atom elektr stansalary, joǵary jyldamdyqtaǵy te­mir jol baılanysy, ǵylym men jo­ǵary tehnologııalar, densaýlyq saqtaý, shaǵyn keme turǵyzý men logıstıka, sondaı-aq qorshaǵan ortany qorǵaý baǵyttary boıynsha damytýyna múmkindikteri mol.

– Al Qazaqstanǵa bul jolǵy saparyńyzdyń maqsaty qan­daı?

– Meniń Qazaqstanǵa bul saparym Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń arnaıy shaqyrýymen, ıaǵnı meniń Balqash sý elektr stansasynyń kirpishin qalaý saltanatyna qatysýyma baı­lanysty bolyp otyr. Jańa elektr­ stansa – Qazaqstan men Koreıa memleketaralyq ekonomı­ka­lyq seriktestigindegi aıtýly joba. Eki el arasyndaǵy dıplo­ma­tııa­lyq baılanystyń jıyrma jyl­dyǵyn bıyl merekeleı otyryp, biz dostyq qarym-qaty­nasy­myzdy memleket basshylarynyń joǵary deńgeıdegi saparymen stra­tegııalyq seriktestik retinde bekemdeı túspekpiz.

– О́zińiz biletindeı, Qazaq­stan­da tarıhy ótken ǵasyrdan bastaý alatynkoreı dıasporasy tatý-tátti ómir súrip jatyr. Bul faktor eki elarasyndaǵy mádenı baılanystyń da te­reń­deýine qanshalyqty áseretedi dep oılaısyz?

– Men Qazaqstanda 100 myń etnostyq káris turaty­ny­nan jáne olardy tipti qazaqtyń tórtinshi júz ókilderi dep aıtatynynan da habardarmyn. Olar eko­no­mıka­nyń, saıasattyń, ǵylym men má­denıet, sporttyń san salasynda jemisti eńbek etip, eldiń damýyna ózindik úlesterin qosyp kele jat­qanyn bilemin.

Men káris ókilderi­nen turatyn qazaqstandyq azamattar eldegi etnostyq ulystar ara­syn­daǵy eń úlgilileri bolyp, Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń damýy jolynda eńbek etedi dep senemin. Bizdiń ulys ókilderi sondaı-aq eki el arasyndaǵy mádenı-ekono­mı­kalyq baılanysta «jandy» kópir retinde qyzmet etedi dep úmit­te­nemin.

– Mamyr aıynda Seýlde  Iаd­rol­yq qaýipsizdik jónindegi sam­mıt ótip,oǵan Prezıdent Nursultan Nazarbaev bastaǵan qazaqstandyq delegasııada qa­tysty. Kópshilik biletindeı, 29 tamyz N.Nazarbaevtyńbas­ta­mashylyǵymen, BUU Bas As­sam­bleıasynyń sheshimimen Iаdro­lyqsynaqtarǵa qarsy halyq­aralyq is-qımyl kúni dep jarııalandy. OńtústikKoreıa men Qazaqstan ıadrolyq qarýdy ja­han­dyq deńgeıde taratpaýdaqan­shalyqty ról atqarady dep oılaısyz?

– Nursultan Nazarbaev pen qazaqstandyq delegasııanyń Iаd­ro­lyq qaýipsizdik boıynsha ekinshi Seýl sammıtine qatysqan­daryna alǵysym sheksiz. Dál sol Sammıtte Qazaqstan paıdala­nyl­ǵan ıad­rolyq otyndy qaýipsiz­den­dirý boı­ynsha sharalardy aıaqta­ǵa­nyn jarııa etti. Jasyratyny joq, bul otyn 700-den asa ıad­ro­lyq qarýdy jabdyqtaýǵa jetetin ónim edi. Alaıda, Qazaqstan álem­dik deń­geıdegi tarıhı sheshim qa­byldady. Qazaqstannyń bul tarıhı qadamy Seýl sammıtiniń tabysty ótýine de úlken úles qosty.

Qazaqstan ıadrolyq qarýdy qys­­qartý jáne taratpaý jónindegi pikirtalasqa belsendi qatysyp júr. Al ıadrolyq qarýdy taratpaý jónindegi aımaqtaǵy kóshbasshy memleket ekeni daýsyz. Qazaqstan táýelsizdik alǵannan keıin birden óz aýmaǵynda ıadrolyq synaq júr­gizbeıtinin jáne ıadrolyq qarýǵa qarsy ekenin jarııa etti. Dál osy málimdemeden keıin Qazaqstan  ıad­rolyq qarýdy taratpaý jáne joıý boıynsha aıtarlyqtaı nátı­jege qol jetkizip, halyqaralyq qo­ǵam­dastyq úshin úlgi kórsetti. Qazaq­stan Semeıdegi ıadrolyq polıgondy jaýyp, Aqtaýdaǵy ıadro­lyq reaktordy toqtatyp, Orta­lyq Azııada ıadrolyq qarýsyz aı­maq jasaý baǵyty boıynsha bas­tama kóterdi. Men Qazaqstannyń mundaı kúsh-jigerine tántimin.

2009 jyldyń 2 jeltoqsa­nyn­da BUU Bas Assambleıasynyń 64-shi sessııasynda 29 tamyz Iаd­ro­lyq synaqtarǵa qarsy halyq­ara­lyq is-qımyl kúni dep jarııalandy. Bul da Qazaqstan bastamasy edi. Halyqaralyq aıtýly kúnniń úshinshi jyldyǵyna oraı, men Qazaqstandy quttyqtaımyn. Eki­jaq­ty tereń baılanystardy ne­gizge ala otyryp, bizdiń memleketter bul baǵytta birlese jemisti jumys isteıdi dep senemin.

– Sońǵy kezde jıi aıtylyp júrgen Seýldiń Ortalyq Azııa­daǵy«resýrstyq dıplomatııa­sy­na» keńinen toqtalsańyz. Onyń negizgimaqsat-mindeti qan­­daı?

– Ortalyq Azııadaǵy munaı, gaz, mıneraldar sııaqty tabıǵı resýrstarǵa baı memlekettermen Koreıa energetıkalyq seriktestikti damyta otyryp, ózara tıimdi álem­dik ekonomıkalyq qaýym­das­tyq qurýǵa úmittenedi. Aımaqtaǵy energetıkalyq resýrstardy ıgerýge aldyńǵy deńgeıdegi tehnologııalar jáne Koreıanyń ekono­mı­ka­lyq damý tájirıbesin paıdalanatyn bolsaq, eki jaq úshin de tıimdi seriktestik modelin qurýǵa múmkindik bolar edi. Ashyǵyn aıtý kerek, Koreıa energetıkalyq ba­ǵyt boıynsha Taıaý Shyǵysqa óte táýeldi. Munaıdyń 80 paıyzyn dál sol aımaqtan tasylmaldaımyz. Ortalyq Azııa memleket­te­ri­men energetıkalyq seriktestik ornatý arqyly Koreıa asa joǵary táýeldilikten qutylyp, energııa­nyń ımport kózderin kóbeıtip, barynsha turaqty energetıkalyq  re­s­ýrstarǵa qol jetkizedi. Orta­lyq Azııa memleketteri óz keze­ginde, energetıkalyq qurylǵylar, jobalaý, sondaı-aq Koreıanyń tá­ji­­rı­besi mol sala – jol salý já­ne jal­py ekonomıkalyq, áleý­met­tik ınfraqurylym baǵytynda il­geri jyljıdy.

– Siz kezinde Seýl sııaqty iri qalany basqaryp, mol tájirıbejınaqtadyńyz. Sizdiń oıyń­yz­sha qazirgi álemde qalalardyń bolashaǵyqalaı bolmaq?

– Men 2004 jyly Qazaqstanǵa alǵash saparmen Seýl qalasynyń meri retinde kelip edim. Al qazir men Koreıa Prezıdenti retinde úshinshi ret kelgeli otyrmyn. Qa­zaqstanǵa aıaq basqan saıyn eldegi, ásirese, Astananyń iskerlik orta­ly­ǵynda júrip jatqan jańa qu­ry­lystardyń kýásy bolamyn. Pre­zı­dent Nazarbaevtyń basshy­ly­­ǵy­men Qazaqstan saıası turaq­ty­lyq negizinde úzdiksiz damý jo­lyn­daǵy ultqa aınalyp otyr dep esepteımin. Munymen qosa, Astana az ýaqytta boı kótergen sátti qala retinde kóptegen ákimshilik shaharlar úshin úlgi bolyp otyr. Árıne, bul – Prezıdent Nazar­baev­tyń asa kóregendi saıasatynyń nátıjesi.

Kóptegen damýshy memleketterde qalalar men ult táýel­siz­di­giniń damýy tuspa-tus keledi. Koreıa da bul úrdisten shet qalmady. Jańǵyrtýlar barysynda elimiz aýyl sharýashylyǵy aımaqtary­nan qalalarǵa halyqtyń jappaı kóshýin bastan keshirdi. Nátı­je­sin­de, Seýl men onyń mańaıyn­daǵy qalalardaǵy turǵyndardyń sany jalpy el halqynyń jartysynan asty.

Shekteýli keńistikte kún saıyn kóbeıip bara jatqan adamdardy qamtamasyz etip, suranysty qa­na­ǵattandyrý úshin qalalarda túrli ǵımarattardy barynsha keńeıtýge tyrystyq. Biz tar aımaqta tir­shi­likti jalǵastyrý úshin jańa qu­ry­lys salýdan góri, suranysty tó­­m­en­detip, bar ǵımarattardy asa úlken tıimdilikpen ózgertýge máj­búr bolyp otyrmyz. Ekolo­gııalyq básekelestikte qalalyq ónerkásip pen sharýashylyqty da­mytý maq­satynda Chhongechhon gaz aǵymy jobasyn jańǵyrtýdy bastadyq. Bul joba sheńberinde Seýl qalasy turǵyndarynyń tur­mysy da, qor­shaǵan orta da bir­shama jaqsardy. Prezıdent qyz­metine kiriskennen keıin de, atal­ǵan jobany iske asyrý barysynda qol jetkizgen tá­ji­rıbe negizinde belsendi túrde tórt jobany jal­ǵastyrdym. Olar klı­mattyń ózge­rýi­ne kúres baǵy­tyn­daǵy sharalar sheńberinde ózen­der­di qalpyna keltirý men kógal­dandyrý bolyp tabylady. Qa­la­lardyń keleshegi tek ekolo­gııalyq tazalyqta, aýa­nyń lastanbaýynda jáne kógal­dan­dyrýda bol­maq. Iаǵ­nı, bola­shaq­tyń qalasy tek jasyl qa­la­lar bolý kerek.

– Koreıaaralyq máseleni retteýde altyjaqty únqatysý qan­shalyqty tabysty bolady dep oılaısyz?

– AQSh-pen 29 aqpandaǵy ke­li­simge qaramastan, 13 sáýirde Sol­tústik Koreıa qurlyqaralyq zymyran ushyrdy. Osynyń saldarynan halyqaralyq qaýym­das­tyq­tyń Phenıanǵa degen senimi joǵaldy. Mundaı kezde alty jaq­ty kelis­sózderdi jalǵastyrý týraly aıtý artyq bolar. Qazirgi tań­da, bastysy – Soltústik Koreıa­­nyń óz min­dettemelerin halyq­ara­lyq keli­sim­derge jáne BUU Qaý­ip­sizdik Keńesiniń qara­ryna sáı­kes oryndaýy mańyzdy bolyp otyr. Eń birinshi, Phenıan ıadro­lyq qarýdan bas tarta otyryp, tú­si­nistik pen qoldaý tanytyp, ha­lyq­aralyq senimdi qaı­tarýǵa tyrysýy kerek.

– Jaqynda Soltústik Koreıa aımaǵy arqyly Ońtústik Ko­reıaǵa qubyr tartý bastamasy kó­terildi. Bul týraly pikirińiz qandaı?

– 80-shi jyldaryń ekinshi jar­tysynan bastap, Reseıden Sol­tústik Koreıa arqyly Ońtústik Koreıaǵa tabıǵı gaz tartýdy armandadym. Mundaı joba Reseıdiń Qıyr Shyǵysy men Koreıa arasynda ekonomıkalyq yntymaq­tas­tyqty damytýmen qatar, Koreıa túbeginde turaqtylyq pen beı­bitshilikke negiz bolar edi.

Reseı men Ońtústik Koreıa arasyndaǵy 2008 jylǵy kelisimge sáıkes, eki eldiń gaz óndiretin kom­panııalary arasynda jumys deń­geıindegi kelissózderi júrip jatyr. Prezıdent Pýtınmen bul baǵyttaǵy kezdesýlerimiz bul jo­baǵa qarqyn beredi dep oılaımyn.

– Bıylǵy jyldyń basty oqıǵasy London Olımpıadasy boldy. Onda ońtústikkoreıalyq sportshylar asa tabysty óner kórsetti. Sport beıbitshilik kó­gershini deıdi. Sıdneı, Afına, Týrın olımpıadalarynyń ashy­lý saltanatynda KHDR men Oń­tústik Koreıa sportshylary bir týdyń astynda shyqqany esi­miz­de. 2016 jylǵy Rıo-de-Ja­neıro Olımpıadasynda qos Koreıa birlesken komanda re­tin­de óner kórsetýge ázir me?

– Búginge deıin koreı bir­les­ken komandasyn 2016 jylǵy Olım­pıadaǵa jasaqtaý máselesi qa­ral­ǵan emes. Degenmen, Olım­pıa­daǵa qatysýdyń ózi asa ma­ń­yzdy. Eki Koreıa da jarystarda qatar óner kórsetip, beıbitshilik festı­va­lin­de óz qabiletterin barsha álemge pash ete alady.

Búginge deıin Seýl men Phenıan arasynda basqa sektordan góri dál osy sport salasynda yn­tymaqtastyq joǵary bolyp otyr. Eki Koreıa memleketi 2016 jylǵy Olımpıada men basqa da koreıa­ara­lyq máseleni jaqsartatyn ha­lyqaralyq sharalarǵa birlese qa­ty­sýǵa qadamdar jasaıdy dep úmit­tenemin. Qazaqstan London Olımpıadasynda jeti alty medalmen on ekinshi oryndy ıe­len­di. Shyntýaıtynda, halyq sanymen saralanatyn bolsa, qazaq­stan­dyqtar birinshi orynǵa shyǵar edi. Qazaqstan olımpıadada sport­taǵy sheberlikterimen qatar, eko­nomıkalyq múmkindikterin de pash ete aldy.

– Siz ózińizdiń SEO ustany­myn­da ekenińizdi ashyq aıtyp kelesiz. Sizdiń oıyńyzsha saıasat pen bıznes bir-birimen qan­shalyqty baılanysty, bir-bi­rin qanshalyqty tolyqtyra ala­dy?

– Qazir Úkimet jumysynda jáı basqarýshylyq uǵymynan gó­ri, menedjmenttik ıdeıasyna basa nazar aýdarylady. Árıne, basqa­rý­dyń ekeýi de birdeı kórinýi múm­kin, alaıda ekinshisinde ha­lyqqa qyzmet etý sapasyna erekshe kóńil bólinedi. Meniń kompanııa basshylyǵyndaǵy tájirıbem memleket basqarýda da kómektesti. Kásipkerlik oı-qabilet pen bız­nes­ti damytýdaǵy is-tájirıbe mem­­lekettik deńgeıdegi máse­le­ler­di barynsha tıimdi sheshýge de yqpal etýde.

Degenmen, memleketti basqarý bıznes operasııa jasaýdan álde­qaı­da jaýapty da aýyr, óıtkeni úkimet jalpy halyqtyń ál-aý­qatyn jaqsartyp, eldi órkendetýi kerek. Qazir bizdiń Úkimet baı men kedeı, iri bıznes pen shaǵyn ká­sip­kerlik, qarttar men jastar ara­syndaǵy alshaqtyqty joıý baǵy­tynda jumys istep jatyr. Ja­han­dyq qarjy-ekonomıkalyq eki daǵdarystan keıin men Prezıdent Ákimshiliginde biryńǵaı ekono­mı­kalyq damý qaǵıdatyn bekittim. Meniń oıymsha, biz jekelegen kompanııalar men aksıonerlerdiń jeke múddesin, paıdasyn, tabysyn ǵana oılaý sheńberinen shy­ǵýymyz kerek. Olar tutynýshylar men jalpy qoǵam múddesin birdeı nazarda ustaýy tıis. Tek sonda ǵa­na memleket pen bıznes ekijaqty tepe-teń damý jolyna túsedi.

Áńgimelesken Ilııas OMAROV,

jýrnalıst, arnaıy

«Egemen Qazaqstan» úshin.

Seýl.

Suhbatty uıymdastyrýǵa kórsetken kómegi úshin Qazaqstan Respýblıkasynyń Ońtústik Koreıa Respýblıkasyndaǵy elshiligine alǵys aıtamyz.