Sheneýnikterdiń qylmystyq toby toqyrady
Senbi, 22 jeltoqsan 2012 7:05
Birneshe jyl boıy jergilikti qazynany súlikteı soryp, mıllıardtaǵan qarjyny qaltalaryna basqan memlekettik qyzmetkerlerdiń sybaılas jemqorlyq áreketterin jergilikti qarjy polısııasy áshkereledi.
Senbi, 22 jeltoqsan 2012 7:05
Birneshe jyl boıy jergilikti qazynany súlikteı soryp, mıllıardtaǵan qarjyny qaltalaryna basqan memlekettik qyzmetkerlerdiń sybaılas jemqorlyq áreketterin jergilikti qarjy polısııasy áshkereledi.
«Nur Otan» HDP janyndaǵy Jemqorlyqpen kúres jónindegi respýblıkalyq qoǵamdyq keńestiń jýyrda ótken májilisinde oblystyń sybaılas jemqorlyqpen kúres jaıly esebi tyńdalyp, memleket qarajatyn bas paıdasyna jaratqan sheneýnikterdiń is-áreketteri synǵa alyndy. Onda belgili bolǵandaı, Petropavl qalasy ákimdiginiń bir top qyzmetkeri uıymdasqan qylmystyq top quryp, kóp jyldar boıy qala bazarlary men saýda oryndarynan jınalǵan salyqtyń edáýir bóligin jymqyryp kelgen. Oblystyq ekonomıkalyq qylmysqa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres departamentiniń jańadan taǵaıyndalǵan bastyǵy Nurlan Shabdar bıýdjetke quıylýǵa tıisti qarajat jeke adamdardyń qaltasynda ketkenin rastady. Jergilikti salyq jınaý bóliminiń ókilderi bazarlar men saýda núktelerinde jumys isteıtin zańdy jáne jeke tulǵalardan alynatyn salyqtyń jartysyna jýyǵyn ǵana rásimdep, qalǵanyn ózara bóliske salǵan. Osy jerde jeń ushynan jalǵasqan talan-tarajǵa nege tosqaýyl qoıylmaǵan, quqyq qorǵaý organdary qaıda qaraǵan degen saýaldyń týýy zańdy. Másele túsinikti bolý úshin áńgimeni áriden bastaıyq.
2009 jyly 4 shildede Soltústik Qazaqstan oblystyq ekonomıkalyq qylmysqa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres departamentiniń bastyǵy, polısııa podpolkovnıgi Sultan Noǵaevtyń asa iri kólemde (120 myń AQSh dollary) para alý úshin laýazymdy adamdardy bopsalady degen kúdikpen ustalyp, sot sanksııasymen qamaýǵa alynýy talaılardyń tóbesinen jaı túsirgendeı boldy. Buǵan deıin Mańǵystaý oblystyq ekonomıkalyq qylmysqa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres vedomostvosyna jetekshilik etken onyń atyshýly qylmystardy áshkereleýimen aty shyqqan edi. Máselen, Aqtaý qalasynda jeke menshikke zańsyz ótkizilgen balabaqshalarǵa qatysty kóptegen bylyq-shylyqtyń beti ashylyp, Elbasynyń tikeleı nusqaýymen iri tulǵaly sheneýnikter jyly oryndarymen qoshtasqany belgili. Cirá, onyń zańǵa ǵana moıynusynatyn tabandylyǵy áldekimderge jaqpaı qalǵan bolý kerek, keıinirek oblystyq prokýratýra onyń ústinen qylmystyq is qozǵap, tek Qaýipsizdik Keńestiń aralasýymen ǵana basy arashalanǵan bolatyn. Ol Qyzyljar óńirine kele salysymen talaı jolsyzdyqtarǵa qylburaý saldy. Petropavl qalasynyń ákimine, orynbasaryna, Aqjar aýdanynyń prokýroryna qatysty qozǵalǵan qylmystyq ister úlken qozǵalys týdyrdy. Osyndaı jannyń ádildiktiń aq jolynan aýytqýy múmkin be? Jańa qyzmetke taǵaıyndalǵanyna bir jyl ótpeı jatyp adam sengisiz alymdy talap etýi talaılardy ári-sári oıǵa qaldyryp, qoǵamdyq pikir ekige jaryldy. Onyń bul áreketin bireýler jemsaýy búlkildegen jemqorlardyń isine qossa, endi bireýleri aldyn ala uıymdastyrylǵan arandatýǵa balap jatty. Ne kerek, el ishin alataıdaı dúrliktirgen sol oqıǵanyń dúmpýi áli kúnge deıin jańǵyryp turǵanyna qaraǵanda máseleniń baıybyna tereńirek úńilip, zerdeleı túsýdi qajet etetin dúdámál tustary joq emes sııaqty. Sondyqtan S.Noǵaevtyń ustalýyna ne sebep bolǵanyn oqyrmandarǵa baıandaı keteıik.
Basty aıyptalýshynyń sottaǵy sózine qaraǵanda, ol sybaılas jemqorlyqtyń tamyryna balta shabý maqsatymen «shúregeılerdi» emes, «shortandardy» quryqtaýdy maqsat etken. Aradaǵy deldaldardyń qylmysty jabýly qazan kúıinde qaldyrýǵa úgittegen usynystaryna ılikpegen, mámilelerine kónbegen. Onyń aqyry «Han aýyly» meıramhanasynda mol kólemde para alýǵa aldyn ala uıymdastyrylǵan arandatýǵa ulasqan. Oǵan dálel retinde arnaıy belgilengen aqshada saýsaq izderiniń joqtyǵyn, beıne jáne dybystyq jazbalardaǵy sózderdi kóldeneń tartady. Alaıda, onyń jel dıirmenmen alysqan Don Kıhot qusap, «jalańash baryp, jaýǵa shaptyń» kerimen tamyry tereńde jatqan qylmysty jalǵyz-jarym áshkereleýge umtylýy, qol astyndaǵy qurylymdyq kúshterdi jumyldyrmaýy, shyrmaýyqsha shyrmatylǵan torǵa túsip qalýy túsiniksiz. Ustaý operasııasyn júrgizgen oblystyq ulttyq qaýipsizdik basqarmasynyń ýáji kúdikti óz áreketin kúniburyn oılastyryp, sanaly túrde barǵan degenge saıyp, aýyr aıyp taqty. Sóıtip, qarjy polısııasynyń burynǵy bastyǵy sot úkimimen 10 jyldy arqalap kete bardy.
Eger sol kezdegi oblys prokýrorynyń orynbasary Dmıtrıı Ivanovtyń suhbatyna zer salsaq, jergilikti salyq jınaý salasynda sybaılas jemqorlyqtyń órship turǵanyn birden ańǵarýǵa bolady. Prokýratýra men salyq komıtetiniń birlesken reıdteri jemqorlardyń jemsaýynda ketken qarajattyń kólemin jipke tizgendeı túgendep bergen. 2009 jyly qala aýmaǵyndaǵy bazarlarǵa 15 kún boıy tekserý júrgizilip, bir aıda 14-15 mıllıon teńgeniń shúlen úlestirgendeı pyshaq ústi bólip alynǵany anyqtalǵan. Bir tańqalarlyǵy, quqyq qorǵaý organdary jaýyrdy jaba toqyp, uıymdasqan qylmysqa kóz juma qaraǵan. Onyń sońy halyq qazynasyn jymqyrýshylardyń eshqaısysy da qylmystyq jaýapkershilikke tartylmastan jeńil-jelpi jazalarmen qutylyp ketýine soqtyrǵan. Jegenderi jelkesinen shyqpaq túgil qylmystaryn emin-erkin jalǵastyra bergen.
«Kóp asqanǵa-bir tosqan», «Dánikkennen qunyqqan jaman» dep tekke aıtylmasa kerek. Toıymsyzdyq, ashkózdik túpterine jetti. «Soltústiktiń Katanıi» («Sprýt» fılminiń basty keıipkeri komıssar Katanıdi eske túsirińiz) aqyryna deıin jetkize almaı ketken uıymdasqan qylmysty áriptesteri quryqtap, jergilikti salyq jınaý bóliminiń ınspektory men sektor jetekshisi tutqyndaldy. 5 adam qolhatpen bosatyldy. Taǵy birqatar adamdar kúdikti retinde jaýapqa tartyldy. 5 jylda 1 mıllıard teńge ustaǵannyń qolynda, tistegenniń aýzynda ketken. Búginde tergeý amaldary aıaqtalyp, is sotqa joldandy.
О́mir ESQALI,
«Egemen Qazaqstan».
Soltústik Qazaqstan oblysy.
