Tótenshe jaǵdaı qoldanylǵan jerde saılaý ótkizilmeıdi

Senbi, 7 qańtar 2012 8:02

Keshe Konstıtýsııalyq Keńes Or­talyq saılaý komıssııasynyń Mań­ǵystaý oblysy Jańaózen qalasynda Respýblıkanyń ókildi organdaryna saılaý ótkizýge baılanysty máse­le­ler boıynsha jol­daǵan suraqtaryna saı túsin­dirme berdi.

Senbi, 7 qańtar 2012 8:02

Keshe Konstıtýsııalyq Keńes Or­talyq saılaý komıssııasynyń Mań­ǵystaý oblysy Jańaózen qalasynda Respýblıkanyń ókildi organdaryna saılaý ótkizýge baılanysty máse­le­ler boıynsha jol­daǵan suraqtaryna saı túsin­dirme berdi.

«Qazaqstan Respýblıkasynyń Kon­s­tıtýsııalyq Keńesi týraly» Kons­tıtýsııalyq zańnyń 35-babyna sáı­kes, Konstıtýsııalyq Ke­ńes­tiń qory­tyndy sheshimin oryndaýǵa mindetti memlekettik organdar men laýazymdy adam­dar­dyń ótinishteri boıynsha Kons­tıtýsııalyq Keńes óziniń buryn qabyldaǵan sheshimine tú­sindirme berýi týraly qosymsha sheshim qa­byl­daıtyny belgili. Olaı deıtini­miz, Konstıtýsııalyq Keńes saılaý uı­ym­dastyrý jáne ótkizý másele­le­rine, sondaı-aq saılaý ko­mıssııalarynyń qyzme­tine qatysty birqatar qaýly­lar  qabyldaǵan edi. Máselen, solar­dyń biri 2004 jyly sáýir aıynda Memleket basshy­sy­nyń ótinishi boıynsha qaralyp, bul ótinishte Parlament qabyldaǵan «Qa­­zaq­stan Respýb­lıkasyndaǵy saılaý týraly» Kons­tıtýsııalyq zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Kons­tıtýsııalyq zańnyń Ata Zańǵa sáı­kestigi týraly másele qoıylǵan bolatyn. Sóıtip, Kons­tı­týsııalyq Ke­ńes­­tiń qaýlysymen bul Negizgi Zańǵa sáıkes dep tanylǵany da belgili.

Demek, endi merzimi Mań­ǵys­taý oblysynyń Jańaózen qala­synda en­gizilgen tótenshe jaǵdaı reji­mi­men tuspa-tus kelgen be­sinshi saılanatyn Parlament Má­jilisi depý­tat­tarynyń kezekten tys saılaýyn jáne máslı­hattar depýtattarynyń kezekti saılaýyn daıyndaý úderisi Kons­tı­tý­sııalyq Keńestiń atalǵan qaýly­syn qoldanar kezde Orta­lyq saılaý komıssııasynda keı­bir qu­qyq­tyq ba­ǵyttardy naqtylaýdy týyndatty. Sondyqtan Ortalyq saı­laý komıssııasy atalǵan qaý­lyǵa tú­sindirme berý týraly Konstıtýsııa­lyq Keńeske qol­­daý­hat joldady.

Onda: el Konstıtýsııasy Mań­ǵystaý oblysynyń Jańaózen qa­la­synda engizilgen tótenshe jaǵ­daı kezinde ókildi organdarǵa saı­laýdy daıyndaý men ótkizý jónindegi is-sharalardy júzege asyrýmen baılanysty shekteýler qoıýǵa jol bere me? Konstıtýsııa men Konstı­tý­sııa­lyq Keńestiń qaýlysynyń mazmu­ny­nan «Tó­ten­she jaǵdaı týraly» Zańǵa sáı­kes azamattardyń saılaý quqy­ǵy­nyń shekteletini týyndaı ma? Konstıtýsııa men Konstıtý­sııa­lyq Keńes qaý­lysynyń mazmu­nynan «Tó­tenshe jaǵ­daı týraly» Zańnyń jáne Qa­zaqstan Respýblıkasy Pre­zı­dentiniń Mań­ǵys­­­taý oblysynyń Jańaózen qa­la­syn­­da tótenshe jaǵ­daı engizý jáne onyń qoldanysyn uzartý týraly Jar­lyq­tarynyń ne­­gi­zin­de Ortalyq saılaý komıssııasy elimizdiń ókil­di organdaryna depýtattar saılaýyn Mań­ǵystaý obly­synyń Ja­ńa­ózen qa­lasynda ót­ki­zýge qu­qy­ly emestigi týyndaı ma degen birqatar suraqtar qoıyldy.

Osy qoldaýhattaǵy suraqtar­dy taldaǵan Konstıtýsııalyq Ke­ńes bu­ǵan óziniń túsindirmesin ja­rııa etti. El Konstıtýsııasy kez kelgen saılaý­dy, Parlament depýtattarynyń saı­laýyn da, máslıhattar depý­tat­ta­rynyń saı­laýyn da daıyndap, ótkizý jónindegi sharalardy iske asyrýmen baılanysty shekteýlerdi zańmen belgileýge jol beredi. Ne­gizgi Zańmen adamnyń jáne aza­mat­tar­dyń quqyq­tary men bos­tandyq­tary konstıtý­sııalyq qu­ry­lysty qorǵaý, qoǵamdyq tár­tipti, adamnyń quqyqtary men bostandyqtaryn, ha­lyqtyń den­saý­ly­ǵy men ımandy­lyǵyn saq­taý maq­satynda qajetti shamada ǵana jáne tek zańmen shek­telýi múmkin ekendigi kózdelgen. О́ıt­keni, memlekettik organdarǵa jáne jergilikti ózin-ózi basqarý organdaryna saılaý quqyǵy jáne saılaný quqyǵy absolıýtti bolyp tabylmaıdy jáne Konstı­týsııa­ǵa sáı­kes zańnamalyq jolmen shek­telýi múmkin kórinedi. Mine, osyǵan oraı Ortalyq saılaý komıssııasy qoıyp otyrǵan suraqqa qatysty Tótenshe jaǵdaı týraly zań osyndaı zań bolyp tabylady deıdi. Bul zańda tótenshe jaǵdaı engizilgen jerde ol kúshinde bolatyn búkil kezeń ishinde saılaýlar men respýblıkalyq referendýmder ótkizýge tyıym salynǵan.

Konstıtýsııalyq Keńes Orta­lyq saılaý komıssııasynyń eli­mizdiń ók­ildi organdaryna depýtattar saılaýyn Mańǵystaý ob­ly­synyń Jańa­ózen qalasynda ótkize alýy týraly úshin­shi su­raqqa baılanysty da ke­ńinen túsindirme berdi. Aza­mat­tar­dyń saılaýda erkin túrde óz qa­laý­yn bil­dirýi, konstıtýsııalyq qundy­lyq re­tin­de, turaqty qoǵamdyq qaý­ipsizdik pen quqyq tártibi jaǵdaı­yn­da ǵana qajetti birqa­tar sharalar bolǵanda, solardyń ishinde azamattar ózderiniń erkin júrip-turý, bir­lesý, jınalystar, mıtıngiler men demonstrasııalar, sherýler ótkizý jáne tos­qaý­yl­dar­ǵa turý, aqparat alý jáne taratý nemese basqa da quqyq­taryn tıi­sinshe iske asyr­ǵan­da ǵana shynaıy túrde quralyp, tıisinshe bildirilýi jáne júzege asyrylýy múmkin kórinedi.

Al bul oraıda memleket aza­mat­tar­dyń saılaý quqyǵy júzege asy­rylýynyń tártibi men sharttaryn aıqyndap qana qoımaı, bul quqyǵyn ózge de kons­tı­tý­sııalyq quqyqtary jáne bostan­dyqtarymen birge to­lyq kóle­minde ózderiniń jeke qaýip­siz­digi, sondaı-aq saılaýdyń jarııa­ly­lyǵy men básekelestigi jaǵdaı­yn­da iske asyrýyn da qamta­ma­syz etýge tıis. Alaıda, tótenshe jaǵdaı rejimi kezinde jeke jáne zańdy tulǵalar­dyń birqatar qu­qyqtary men bostan­dyqtaryna ýaqytsha shek­­teý qolda­ny­latyn jaǵdaıda mundaı maqsat­tarǵa qol jetkizý óte qıyn eken. Demek, tótenshe jaǵdaı qolda­ny­lyp otyr­ǵan kezde el azamatta­ry­­nyń óz qa­laýyn erkin bildi­rýin, konstıtý­sııa­lyq qu­qyqtary men bos­tan­dyqtaryn tolyq jú­zege asyrýyn qamtamasyz etý múm­kin bolmaýyna baılanysty Tótenshe jaǵdaı týraly zańda tikeleı tyıym sa­lyn­ǵandyq­tan, tótenshe jaǵdaı re­jimi qolda­ny­lyp otyrǵan jerlerde saılaý ótkizilmeıdi, deıdi Konstı­tý­sııa­lyq Keńes múshesi I.Baqtybaev.

Aleksandr TASBOLATOV.