Kóliktegi qaýipsizdik – mańyzdy másele

Seısenbi, 7 aqpan 2012 8:13

Bas prokýratýra quqyq qorǵaý fýnksııasyn kúsheıtýdi, kóliktiń barlyq túr­lerindegi qaýipsizdikti, tasymaldanatyn júkterdiń saqtalýyn, jolaýshylar men kólik qyzmetin paıdalaný­shy­lar­dyń quqyqtary men múddelerin qor­ǵaýdy qamtamasyz etýdi basty ba­symdyq retinde belgilep bergen bolatyn.
2011 jyly Bas kólik prokýratýrasy qabyldaǵan sharalar arqyly kólikti biliksiz paıdalanýǵa baılanysty júıe­li burmalaýshylyqtar anyqtaldy. Onyń ózi tehnıkanyń jaramsyz bolýyna soqty­ryp otyrǵan. Osylaısha ótken jylǵy qadaǵalaý tekserýleri qorytyn­dy­synda 114 lokomotıvti, 2,5 myńdaı jo­laý­shy­lar jáne júk vagondaryn, temir jol kóligindegi 130 arnaýly jyljymaly qu­ramdy, túrli avıakompa­nııa­lardyń 7 áýe kemelerin, 6 iri teńiz jáne 2 ózen keme­lerin paıdalanýǵa tyıym salyndy. О́tken jyly kóliktiń barlyq túrlerindegi qaýip­sizdik sharalaryn bur­malaý sany tómen­dedi. Onyń ózi kólik prokýrorlary jumy­synyń belsendiligin arttyrý nátıjesinde júzege asyp otyr.

Seısenbi, 7 aqpan 2012 8:13

Bas prokýratýra quqyq qorǵaý fýnksııasyn kúsheıtýdi, kóliktiń barlyq túr­lerindegi qaýipsizdikti, tasymaldanatyn júkterdiń saqtalýyn, jolaýshylar men kólik qyzmetin paıdalaný­shy­lar­dyń quqyqtary men múddelerin qor­ǵaýdy qamtamasyz etýdi basty ba­symdyq retinde belgilep bergen bolatyn.
2011 jyly Bas kólik prokýratýrasy qabyldaǵan sharalar arqyly kólikti biliksiz paıdalanýǵa baılanysty júıe­li burmalaýshylyqtar anyqtaldy. Onyń ózi tehnıkanyń jaramsyz bolýyna soqty­ryp otyrǵan. Osylaısha ótken jylǵy qadaǵalaý tekserýleri qorytyn­dy­synda 114 lokomotıvti, 2,5 myńdaı jo­laý­shy­lar jáne júk vagondaryn, temir jol kóligindegi 130 arnaýly jyljymaly qu­ramdy, túrli avıakompa­nııa­lardyń 7 áýe kemelerin, 6 iri teńiz jáne 2 ózen keme­lerin paıdalanýǵa tyıym salyndy. О́tken jyly kóliktiń barlyq túrlerindegi qaýip­sizdik sharalaryn bur­malaý sany tómen­dedi. Onyń ózi kólik prokýrorlary jumy­synyń belsendiligin arttyrý nátıjesinde júzege asyp otyr.

«Jetigen – Qorǵas» jáne «О́zen – Túrkimenstanmen memlekettik shekara» jańa temir joldar qurylysy barysynda eleýli burmalaýshylyqtar anyqtal­dy, atap aıtqanda, joldyń joǵarǵy qa­batyna sapasyz materıaldar paıda­la­nýǵa jol berilgen joq. Atalǵan burma­laý­shylyq­tar­dan kelgen shyǵyn 1,5 mıllıard teń­geni quraıdy. Bas kólik prokýra­týra­sy­nyń usynysy boıynsha «QTJ» UK» AQ anyqtalǵan burmalaý­lar­dy joıý jóninde sharalar qabyldap, joǵaryda atalǵan soma merdigerlerden ustaldy jáne sapasyz materıaldar almastyryldy.
«SCAT», «Kazavıaspas» jáne «BEK AIR» avıakompanııalary qyzmetterinen de óreskel burmalaýshylyqtar anyq­tal­dy. Olar quramdaýshy buıymdary­nyń merzimderi ótken, sol sııaqty tehnıkalyq jaramsyzdyǵy bar ushaq­tar­dy paıdalanyp kelgen. Ushý qaýip­sizdigine yqpal etetin úlken kemshi­lik­ter ózge de avıakompanııalar men áýe­jaı­lar qyzmetterinde anyqtaldy. Olar­dyń ishin­de Semeı, Petropavl qala­lary­nyń jáne Úrjar selosynyń áýejaı­lary ne­ǵur­lym problemalylar qataryna jatady.
Munaı jáne munaı ónimderin eks­porttaýdaǵy zańdylyqtyń saq­talýyna júrgizilgen maqsatty qadaǵalaý ju­mys­tary shıki munaıdy Qazaqstan aý­ma­ǵynan túrli munaı ónimderi degen atpen alyp shyǵýdyń qylmystyq shemasyn anyqtaý­ǵa jaǵdaı týǵyzdy. Tek «Spring Oil Trading» JShS-nyń ózi ǵana is júzinde shıki munaı bolyp tabylatyn 147 myń tonna ónimdi «turaq­tan­dyrylǵan munaı kompozıti» degen atpen eksportqa shyǵar­ǵan. Sonyń saldarynan bıýdjetke 4 mıllıard teńgeden astam qarjy kedendik baj salyǵy jáne salyqtar retinde túspeı qalǵan.
Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstr­ligi men jeke tasymaldaýshylardy tekserý barysynda tasymaldaýshylardyń jolaýshylardy temir jol kóliginde áleý­mettik mańyzdy baǵyttar boıynsha tasymaldaýdy júzege asyrýyna baılanysty tasymaldaýshylar shyǵyndaryn sýbsıdııalaý týraly zańnamanyń bur­ma­lan­ǵan­dyǵy anyqtaldy. Qabyldan­ǵan shara­lar­dyń nátıjesinde tasymal­daý­shylardyń shyǵyndaryna negizsiz jatqyzylǵan 60 mıllıon teńgeden astam sýbsıdııalar respýblıkalyq bıýdjetke qaıtaryldy.
Azamattardyń konstıtýsııalyq qu­qyq­taryn qorǵaý baǵytynda júrgizil­gen jumystar 28 myńnan astam adam­nyń qu­qyqtaryn qorǵaýǵa jaǵdaı jasap, qada­ǵa­laý aktileri boıynsha kólik kásip­oryn­dary qyzmetkerlerine 1,7 mıllıard teńgeden astam somada eń­bekaqy tólendi.
Sol sııaqty memlekettik organdar, ásirese, quqyq qorǵaý organdary tarapynan bolatyn zańsyz aralasýlardan kásip­kerlerdiń quqyqtaryn qorǵaý jumys­tarynyń da belsendiligi artty. Osy maqsattarda úkimettik emes uıym­dar men BAQ ókilderin tarta otyryp, jumylǵysh toptar jumysy uıymdas­ty­ryldy, máli­metter barlyq temir jol vokzaldary men áýejaılarda ornalastyryldy.
Quqyq qorǵaý organdary jumysy­nyń tıimdiligine qoıylatyn jańa ta­lap­tarǵa sáıkes kólik prokýrorlary quqyq qorǵaý organdarynyń qylmys­tar týraly shaǵymdary men habarlamalaryn esepke alý, tirkeý jáne qaraý zańdylyqtaryn saqtaýyna erekshe nazar aýdaryldy. Bul baǵyttaǵy jumys­tar zańdy burmalaý, qylmystardy jasyrý jáne shaǵym berý­shiler quqyq­taryn eskermeý faktileriniń áli de joıylmaǵandyǵyn kórsetti. О́tken jyly qylmystardy esepke alýdan jasy­rýǵa baılanysty kólik prokýrorlary 49 qylmystyq is qozǵady. Bútindeı al­ǵanda, qa­byldanǵan sharalar qyl­mys­tardyń ashy­lý kórsetkishterin qoldan jasaý múm­kindikterine shekteý qoıýǵa jaǵdaı týǵyzdy.
Esepke alý-tirkeý tártibin saqtaýdy tekserý qorytyndylary Bas kólik pro­kýratýrasynyń alqa májilisinde qara­lyp, qadaǵalaý aktileri boıynsha quqyq qorǵaý organdarynyń 139 kináli qyzmet­keri tártiptik jaýapkershilikke tartyldy.
Qylmystardy tergeý fýnksııalary bar arnaıy prokýrorlar ınstıtýtyn engizý jazalaýlardyń qaıtkende de oryndalý prınsıpin júzege asyrý tıimdiligin aıtarlyqtaı arttyrdy. Bul baǵytta «QTJ» UK» AQ-ta taýarlar men qyz­metterdi satyp alý barysynda aqsha qarjylarynyń urlanýyna baılanysty qylmystardy tergeý aıtarlyq­taı nátı­jeler berdi. Bul sııaqty bur­malaýlar el ekonomıkasyna orasan zor nuqsan keltiredi.
Qoǵamda úlken qozǵaý salǵan isterdi tergeý de arnaýly prokýrorlar tájirı­besine engizilip otyr. Máselen, arnaýly prokýrorlar 2011 jyldyń maýsym aıynda Aqtóbe oblysynyń Tas stansasyn­daǵy jolaýshylar jáne júk poıyzynyń soqtyǵysýyna baılanysty qylmystyq isti qarady. Nátıjesinde teplovoz ma­shınısteri qozǵalys qaýipsizdigi jáne temir jol kóligin paıdalaný erejelerin burmalaǵany úshin kináli dep tanylyp, túrli dárejedegi jazalaý sharalaryn aldy.
Bútindeı alǵanda, kólik prokýratýrasy organdarynyń qadaǵalaý qyzmetiniń nátı­jeleri onyń odan ári damýy men jetilýi, sondaı-aq ózine júktelgen min­det­terdi tabysty júzege asyrýy úshin qajetti baza retinde qyzmet etetin bolady.
Ybyraı TILEÝǴALIEV, Bas kólik prokýrory, aǵa ádilet keńesshisi.