Eýropanyń eń damyǵan elderiniń biri Germanııanyń aýyl sharýashylyǵy otbasylyq usaq qosalqy sharýashylyqtar men orta dárejedegi fermerlerge negizdelgen. Osylardyń ózimen ǵana Germanııa aýyl sharýashylyǵy óndirisi jóninen Eýropada Fransııadan keıingi ekinshi oryndy alady. Olar óz halqyn sútpen 100, etpen 90, qantpen 85, unmen 80 paıyz qamtamasyz etedi. Jalpy, Germanııada bir sharýa 132 adamdy asyraıdy dep esepteledi. Al osy jetistikterdiń 47 paıyzy áıelderdiń úlesinde eken.
Osy eldegi aýyl sharýashylyǵy tabystylyǵynyń negizgi sebepteriniń biri – memlekettiń sharýany turaqty túrde qoldaýy. Mundaǵy sharýalar 50 jylǵa deıin 1 paıyzdyq ósimmen nesıe alýǵa múmkindigi bar jáne ony bizdegi ekinshi deńgeıdegi bankterdegideı túrli kedergilerge uryndyrmaı, birden beredi. Al bizde jeńildetilgen tásilmen aýyl sharýashylyǵyna beriletin nesıelerge tek úlken fırmalar men korporasııalar ǵana qol jetkize alady. О́ıtkeni olardyń bankke kepildikke qoıatyn jyljymaıtyn ótimdi múlikteri bar. Ondaıy joq usaq fermerler jeńildetilgen nesıege qol jetkize almaıdy. Sóıtip, memlekettiń kómegi saıyp kelgende qumǵa sińgen sýdaı bolyp, usaq sharýaǵa jetpeı joǵalady. Árıne, «Sybaǵa», «Altyn asyq» baǵdarlamalarynyń shaǵyn sharýaǵa da tıgizgen paıdasy boldy, biraq olar usaq fermerdiń nyǵaıýyna emes, etti nemese sútti mal, túrli tehnıkalar satyp alýyna baǵyttaldy. Sóıtip, bizde tek áıteýir ulǵaıtý men úlkeıtýge ǵana baǵyt alý qalmaı keledi. Osynyń ózi baıaǵy keńestik «gıgantomanııadan» qalǵan mura sııaqty. Al otbasylyq qosalqy sharýashylyqtarǵa arnaıy kóńil bólinip, olardy nyǵaıta túsý sııaqty dúnıeler nazardan tys qala beredi. Máselen, aýlasynda 100-150 taýyq ósiretin, on shaqty sıyr, eki-úsh bıe saýatyn otbasylarǵa saýyn jáne maı bylǵaıtyn apparattar sııaqty qolma-qol qajet dúnıeler satyp alýǵa, jylyjaı salýǵa uzaq merzimdik shaǵyn nesıeler berilse, olar óz ónimderin úzbeı shyǵaryp turar edi. 10-15
Biz qazir aýyl áıelderiniń belsendiligin tıimdi paıdalana almaı júrmiz. Al olar jolǵa qoıylǵan ońtaıly túsimniń kózi bolsa, dúnıeni tóńkerer edi. Keshegi daǵdarys jyldarynda ony kózimiz kórdi. Áıelderdiń arqalaǵan ala dorbasymen bir sheti Almatydan, bir sheti Túrkııa men Qytaıdan jetkizilgen azyq-túlik pen kıimniń arqasynda ǵana aýyl aman qaldy dep aıtsaq, artyq emes shyǵar. Memleket tarapynan arnaıy qoldaý bolsa, sol belsendilik qaıtadan burq ete qalýǵa tıisti. О́ıtkeni qazir materıaldyq baılyqtyń ıgiligi ábden tanyldy.
Memleket kedeılik deńgeıin tómendetýdi mańyzdy mindetterdiń biri retinde alǵa qoıyp otyr. Al aýylda áıelder belsendiligin arttyrmaı, bul maqsatqa jetý qıyn. Sondyqtan genderlik aspekti de eskerilip, aýyldyq jerlerdegi áıelder arasynda kásipkerlikti damytý sharalary qajet. Joǵaryda biz aıtqan kásipter negizinen áıelderdiń kúshimen atqarylatyn sharýalar. Ásirese aýlasynda qus ósirip, oǵan jylyjaı salyp, qysy-jazy jumyrtqa alýdyń mehnatyn áıelder erkin atqara alady. Áıeldi kásipkerlikke yntalandyrý onyń qoǵamdyq belsendiligin de, bilimge, bızneske, óziniń quqyn qorǵaı bilýge degen qushtarlyǵyn da oıatar edi. Sonymen qatar bul keıbir áıelderdiń zorlyq-zombylyqqa ushyraýyn da boldyrmas edi. Kól-kósir tabys tabatyn áıelge qandaı erkek qol jumsasyn? Urpaq tárbıesi de ońalyp, adam kapıtalynyń sapaly deńgeıge aýysýy kedeıshilikti joıýǵa tikeleı baılanysty. Saıyp kelgende, bul ulttyń densaýlyǵyn da jaqsartýǵa yqpal eter edi ǵoı. О́ıtkeni tabysy mol úıdiń balalary dárýmeni kóp, jaqsy tamaqtar tutynady, al aýyra qalsa jaqsy jerge emdelýge múmkinshilikteri týady ǵoı.
Depýtattar shaǵyn nesıelendirýge bólingen 62 mlrd teńge memlekettik qarajattyń tek 20 paıyzy ǵana áıelderge beriletinin aıtady. Al aýyldy jerlerde jeke qosalqy sharýashylyqpen aınalysatyn 245 myńnan artyq áıel tirkelgen eken. «Olardyń 38 myńy dál búgin shaǵyn nesıe alýǵa ári bıznespen aınalysýǵa daıyn. Orta eseppen nesıe somasy 3,6 mln teńge bolsa, qajet qarajattyń jalpy kólemi 136,8 mlrd teńgeni quraıdy» delingen saýalda.
Osynyń bárin aıta kelip depýtattar shaǵyn nesıe berý baǵdarlamasynyń bıýdjetindegi 62 mlrd teńgeden jeke qosalqy sharýashylyqpen aınalysatyn áıelderge arnaıy qarajat mólsherin belgilep, bólýdi suraıdy. «Budan basqa, kóp balaly otbasylar úshin shaǵyn bıznesti damytýǵa arnalǵan granttyń sanyn anyqtaý kerek jáne maqsatty túrde, halyqtyń osy sanatyna jatatyndarǵa jyl saıyn qarajat bólý qajet. Sondaı-aq aýyldaǵy áıelder kásipkerligin damytýdyń tıimdi joldary men ádisterin izdestirý kerek. Onda kásipkerliktiń bazalyq daǵdylaryn oqytý baǵdarlamasy, neǵurlym ózekti baǵyttar boıynsha keńes berý jáne t.b. qarastyrylýy kerek» delingen.
