Mine, osy qaharmandyq tanytqan batyrlarymyzdyń esimderi: qatardaǵy jaýyngerler Erjan Ábdıev, Erjan Baıbaǵysov, Erkin Baıbaǵylov, starshına Qalmaqan Baqbaev, qatardaǵy jaýyngerler Erbol Bekebaev, Baýyrjan Dalabaev, Jaqsylyq Jansúgirov, Imomaddın Jumatov, Qanat Edyryshev, Erbol Isabaev, serjant Radık Qaımoldıev, qatardaǵy jaýyngerler Mıhaıl Martynenko, Erkebulan Maqajanov, Anatolıı Meshkov, Dastan Nurmetov, kishi serjant Álıhan О́gizbaev jáne qatardaǵy jaýynger Tahır Raqymjanov.
Sarbazdardyń erlikterin Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaev kezinde joǵary baǵalap, osy tájik-aýǵan shekarasyndaǵy qaraly oqıǵaǵa baılanysty Almatyda ótken sharada: «Qazaqstandyq batalonnyń sarbazdary Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy syrtqy shekarasynyń tájik-aýǵan bóligin erlikpen kúzetti. Bozdaqtarymyz memleketimizdiń qaýipsizdigin saqtaý jolynda janyn pıda etti. Olar bizdiń beıbitshiligimiz ben tynyshtyǵymyzdy qorǵady» degen bolatyn. Sol ýaqyttan beri 17 jaýyngerdiń erligi 7 sáýir kúni atalyp keldi. Ol erlerimiz el senimin aqtady.
«El úmitin er aqtar, er ataǵyn el saqtar» dep, halqymyz tegin aıtpaıdy ǵoı. Sarbazdar erligin sonda Prezıdent bıik baǵalap, óziniń Jarlyǵymen olardyń 5-eýin II dárejeli «Aıbyn» ordenimen, 12-sin «Jaýyngerlik erligi úshin» medalimen marapattady. Ordenmen marapattalǵandardyń ishinde starshına Qalmaqan Baqbaev, serjant Radık Qaımoldıev, kishi serjant Álıhan О́gizbaev, qatardaǵy jaýyngerler Qanat Edyryshev pen Erbol Isabaev boldy.
...Qandy shaıqas 7 sáýirdiń tańynda Pamır taýynyń etegindegi Pshıhavr shatqalynda boldy. Qazaqstan batalon sarbazdary jaýyngerlik tapsyrmany oryndaýǵa jolǵa shyǵady. Kele jatqan avtokolonna aıaq astynan jaýdyń shabýylyna tap boldy. Kózdi ashyp-jumǵansha qııan-keski urys bastaldy. Bıik taýdyń ústinen modjahetterdiń jaýdyrǵan oqtary tizbekti bastaǵan bronetransporterdi isten shyǵardy. Jaýdyń úzdiksiz jaýdyrǵan oqtary komandalyq-shtabtyq mashınaǵa da tıdi. Sońynan erip kele jatqan mashınalar da otqa orandy. Aıaq astynan bolǵan urys rota komandıri, kapıtan Erlan Aldanazarov úshin qıyndyqqa soqty. Degenmen, Erlan Aldanazarov osy qıyn sátte tapqyrlyq tanytty: «Jigitter, jaýdan qoryqpańdar, batyl bolyńdar, sonda modjahetter ózderińnen qorqady», dedi ol. Komandırdiń osy sózin estigen sarbazdar jigerlenip, jaýǵa avtomattan, pýlemetten oq jaýdyrdy. Qıyn sátte, praporshık Bolat Ahmetov pýlemetten jaýdyrta oq atyp jatyp, aıǵaı saldy: «Inishekter, ottyń ortasynan jyldam shyǵyńdar, men qandyaýyzdaǵylardy jibermeımin!». Onyń pýlemeti oǵy taýsylǵansha saqyldap turdy. Osylaısha Bolat kóptegen jaýyngerlerdi ólimnen saqtap qaldy.
Aǵa leıtenant Nurlan Baıbosynov, leıtenant Qaırat Sátpaev erekshe erlik kórsetti. Olar jaraly bolǵan sarbazdardyń jaraqatyn tańyp, janyp jatqan mashınalardan alyp shyqty. Jaý oq jaýdyrýyn kúsheıte tústi. Sarbazdar «ıneniń kózindeı» eki taýdyń ortasyndaǵy ashyq jolda qalyp, kózdep atýǵa qıyn bolsa da, artqa sheginbedi. Jaýyngerlerimiz jer baýyrlap jatyp qarsylasqa toıtarys berdi. Kapıtan Erlan Aldanazarov boraǵan oqtyń astynda jaraqat alyp, bosańsı bastaǵan sarbazdarǵa qol ushyn berdi. Sondaı-aq Aldanazarovtyń jaýyngerlik daıyndyq jónindegi orynbasary aǵa leıtenant Nurjan Baıbosynov ta adamshylyǵy mol, keń peıildi ári qaharman jigit edi. Nurjan da osy urysta erjúrektiligimen jaýyngerlerge ónege boldy.
«Bir oqty bulan kóteredi, eki oqty ulan kóteredi» demekshi, Qaırat Sátpaev jaýdyń tıgen oǵynan ózi qansyrasa da, jaýyngerlerdiń ortasynda júrip, batyrlyq tanytty. Atqyshtardyń ishinen Shymkentten áskerge shaqyrylǵan starshına Qalmaqan Baqbaev, aqmolalyq qatardaǵy jaýyngerler Erbol Bekebaev, aıagózdik Anatolıı Meshkov, pavlodarlyq Qanat Edyryshev, shyǵysqazaqstandyq Mıhaıl Martynenko kózge tústi. Máselen, Anatolıı Meshkov otqa oranǵan mashınanyń kárzeńkesinen jaýǵa pýlemetten oq jaýdyrdy. Erbol Bekebaev jaraly bolyp, mańdaıynan qan tamshylap jatqannyń ózinde avtomatty qolynan tastamady. Bes saǵatqa sozylǵan urysta qarý-jaraqtyń daýysy tolastaǵan joq, aýaǵa taraǵan oq-dári men kúıiktiń ıisi taýdyń ortasyn alyp turdy. Sharshap, shaldyqqandaryna, jaraly bolǵandaryna qaramastan, sarbazdar jaýmen jan aıamaı shaıqasty. Sol jerde 17-si qaharmandyqpen qaza tapty. «Er salmaǵyn el kóteredi, el salmaǵyn jer kóteredi» demekshi, búginde elimizde jaýyngerlerdi eske alý sharalary ótkiziledi. 2009 jyly Astanada Otan qorǵaýshylar alańynda 17 sarbazǵa arnap Estelik alleıasy ashyldy. Sondaı-aq tájik eli bizdiń sarbazdarymyzdyń erligin rızashylyqpen qurmetteıdi. Máselen, 2007 jyly Dýshanbe qalasynda qaza bolǵan qazaqstandyqtardyń esimderi mármár tasqa qashap jazylǵan monýment ashyldy. Shymkenttegi áskerı bóliminde de eskertkish bar. О́kinishtisi, osy kúnge deıin tájik-aýǵan qaqtyǵysyna qatysqan qazaqstandyqtarǵa aýǵan soǵysynyń ardagerlerindeı mártebe berilgen joq. Olar osy másele oń sheshiledi degen úmitte. Sózdiń túıini, urysta qaza tapqan jaýjúrek jigitterimizdiń qaı-qaısy bolsa da batyr ataǵyna laıyq.
Saparǵalı JAǴYPAROV,
áskerı jýrnalıst
