Borysh jáne qyzmet

Seısenbi, 19 maýsym 2012 7:56

Elimizdiń Ishki ister organdarynyń qurylǵanyna da jıyrma jyl taıap qaldy. Bul oraıda óz mindetterin abyroımen atqaryp, talap bıiginen kórinip júrgen saqshylar az emes. Olardyń qatary kúnnen-kúnge molyǵa túsýde. Jas kelse, iske degendeı, qyzmetke jańadan alynǵan qyzmetkerlerdi tárbıeleıtin, olardyń úlgi alatyn ortasy bar. Sol jastar da aldyńǵy býyn tájirıbeli aǵalary sekildi bolýǵa umtylatyny anyq. Al ol ortany qurap otyrǵandar erligimen elge tanylǵan esimi belgili polısııa qyzmetkerleri ekeni daýsyz. Endeshe, beıbit kúnniń batyrlaryna aınalǵan jandar týraly aıtqanda, áýeli ot pen sýdy keshken soǵys ardagerleri týraly sóz etpeý múmkin emes. Solardyń biri qazir ishki ister organdarynda qyzmet istep júrgen aýǵandyqtar, ıaǵnı kezinde Keńestik armııanyń qatarynda Aýǵan soǵysyna qatysyp qaıtqandar desek, artyq aıtqandyq emes.

Seısenbi, 19 maýsym 2012 7:56

Elimizdiń Ishki ister organdarynyń qurylǵanyna da jıyrma jyl taıap qaldy. Bul oraıda óz mindetterin abyroımen atqaryp, talap bıiginen kórinip júrgen saqshylar az emes. Olardyń qatary kúnnen-kúnge molyǵa túsýde. Jas kelse, iske degendeı, qyzmetke jańadan alynǵan qyzmetkerlerdi tárbıeleıtin, olardyń úlgi alatyn ortasy bar. Sol jastar da aldyńǵy býyn tájirıbeli aǵalary sekildi bolýǵa umtylatyny anyq. Al ol ortany qurap otyrǵandar erligimen elge tanylǵan esimi belgili polısııa qyzmetkerleri ekeni daýsyz. Endeshe, beıbit kúnniń batyrlaryna aınalǵan jandar týraly aıtqanda, áýeli ot pen sýdy keshken soǵys ardagerleri týraly sóz etpeý múmkin emes. Solardyń biri qazir ishki ister organdarynda qyzmet istep júrgen aýǵandyqtar, ıaǵnı kezinde Keńestik armııanyń qatarynda Aýǵan soǵysyna qatysyp qaıtqandar desek, artyq aıtqandyq emes.

Árıne, Aýǵan soǵysynyń aıaq­talǵanyna tabany kúrekteı jıyrma jyl ótse de, onyń salqyny áli basylar emes. Onda qandy oqıǵa­lardy bastan keshirgen ke­shegi kezdegi ýyzdaı jas jigit­ter­diń birqatary búginde salıqaly, sal­maqty otaǵasy atanyp, aramyzda júr. О́lim men ómir arpa­lysqan ózderi bolǵan jyldan astam ýaqyt ishinde naǵyz soǵys­ty kórdi. Biz jolyqqan solardyń keıbiri áli de áskerı qalpyn saqtap qalypty. Ásker kez kelgen bozbalany shyndap, qaırat­tylyqqa baýlıdy, al soǵys kúsh­tilikti talap etedi, deı­­di olar. Mine, osy batyr tulǵaly úsh jigittiń úsheýi de búginde tepse temir úzetin qaıratty kúılerinde ishki ister salasynda úlgili qyz­met etip keledi.

Saparǵazy Baıǵalıev jastaıy­nan sportqa jany qumar jan bolǵandyqtan ózge turǵylas­ta­ry­na qaraǵanda shymyr bolyp erjetti. Ásirese, kúres degende aldyna jan salmady. Sol ekpi­ni­men áskerdegi shekarashylar qata­ry­na alynǵanda da boıdy kernegen qýatty kúshtiń tasqynymen erekshelenip, kózge tústi. Almaty qalasynda ótken Orta Azııa áskerı okrýginiń saıysynda sambodan birinshi oryndy ıelengen ony mamandar arnaıy sport rotasyna birden qabyldady. Sonan jan-jaqtan jınalǵan óńkeı saıdyń tasyndaı iri, sen tur men ataıyn deıtin jolbarystaı shapshań, arystandaı aıbatty da bilekti jaýyngerlerdi Almaty qalasynyń irgesindegi Borandaı aeroutqyr bólimine ákeledi. Mun­da desanttyq jattyǵýdyń naǵyz túri bastalady. Kúnbe kún birneshe shaqyrymǵa qajetti qu­ral-jabdyqty arqalap júgirý, qashan kóz ushyndaǵy qaraıǵan me­jelerdi qaǵyp túsirgenshe atyp úırený, ózi syndy qarýly on shaqty jandy jalań qolmen uryp jyǵý sekildi óner syryn ıgerý tań atqannan kún batqan­ǵa deıin bir tynbaıdy. Osyndaı jattyǵýlardan keıin silesi qatyp uıyqtap jatqan olardy tún ortasynda dabyl qaǵyp shyrt oıatyp, ıyqtaryna parashıýt ilip, sonaý qara aspannan dopsha laqtyrady. Bul olardyń áskerı atqaratyn isi edi. Sodan jattyǵýda qıyn bolsa, urysta jeńil degendeı, kók jú­zi­nen parashıýtpen jemtigine qyran qustaı kóz ashyp-jumǵansha shúı­lige alatyn, bir ózi bir qora jaý­dyń tas-talqanyn shyǵara alatyn dárejege jetti-aý degende olardy Aýǵanstandaǵy jasyryn áýe bazasyna ákeledi. Olar qyz­met etken bólim jaýyngerleriniń qaı ásker túrine jatatyndyǵy qupııa saqtalatyn. Ústerinde jaı ǵana alabajaq áskerı jumys kıi­mi. Arnaıy bólimniń jaýynger­le­ri ekenin ajyratatyn birde-bir belgileri, qaltalarynda qujatta­ry da joq. Osy qalypta qolda­ry­na avtomat pen birneshe oqpan­taılaryn ǵana alyp, kók aspan­daǵy senimdi serikteri «Mıg-8» tikushaǵynan eshkim de kútpegen bir túni jaýdyń ústine parashıýtpen tónedi…

Ol kezde keńestik áskerı desantshylar degenge kónbeı qar­sy­lasyp jatqan qyshlaqtyń ıakı taýdaǵy jasyryn bekinisterdiń ústimen áýeli «Mıg-8» tikusha­ǵy­men aınala ushyp, qarýlaryńdy tapsyryp, úılerińe qaıtyńdar degen maǵynada mátinderi bar únparaqtar tastaıdy. Onan soń dushmandardyń qarýly kúshin joıý nemese álsiretý maqsatynda osy qalaı degen núkteler bomba­nyń astyna alynady. Biraq, taý­dyń qýystary men tereń úńgir­lerine synalap jasyrynǵan dush­mandar báribir aman qalady. Son­dyqtan olardy túgeldeı qarý­syz­dandyrý úshin Saparǵazy sekil­di daıyn otyrǵan desanttar aspannan oqystan túsedi. Sondaı bir Chekaran qyshlaǵyn azat etý kezi Saparǵazynyń esinen áli ket­peı­di. Baqaıshaǵyna deıin qa­rý­lan­ǵan dushmandar ólispeı be­rispeı jatqan. Olardyń is-áre­keti ózde­rine jón. Al Sapar­ǵa­zyǵa atal­ǵan qyshlaqty jaýdan bosatý týraly buıryqty oryndaý qajet. Biraq, bul ońaı emes, Saparǵazy qashanda qandaı jaý bolsa da ony qarýsyzdandyryp, aman qal­dyrýdyń qamyn qaras­tyrǵan du­rys dep sanaıdy. Alaı­da, qansha jerden mundaı kózsiz izgilikke salynǵanymen jaý onyńdy tú­sin­beıdi. Bir-ekeýin avtomattyń dúbimen uryp qulatqan Sapar­ǵazy úshinshisiniń ózine oq jaý­dyr­ǵaly jatqanyn anyq baıqa­dy. Endi qandaı shapshańdyqpen qımyldar bolsa da, ananyń qo­lyndaǵy qarýyn qaǵyp túsire almaıtynyn bildi. Dál qazir birin­shi bolyp áreket etpese, kórer ja­ryǵy osymen taýsylaryn da sezdi. Sol mezet qas qaǵym sátt­e­gi oıynan da oza qımyldaǵan Sa­parǵazy jerge qulap bara jatyp shúrippeni basyp qaldy. Kózde­ge­nin qalt jibermeıtinin biletin ji­git jaý bolsa da adam óltirge­nine qatty qapalandy. О́ziniń ana­nyń qarýyn qaǵyp úlgere almaǵan dármensizdigine kúıindi. Biraq, soǵystyń aty soǵys, keıin osyndaı birneshe qyshlaqtar men kishigirim qalalardy azat etýde qandy qaqtyǵystyń qanshamasyn bastan keshirdi…

Tipti beıbit kezde de ózin jáne joldastaryn oqtan aman alyp qalý úshin sol úırengen óne­rin qoldanýǵa májbúr bolǵa­ny bar. Onda ásker qatarynan kelgen soń ishki ister organynyń patrýldik bóliminde qyzmet is­tep júrgen. Sonan bir kezekti kezekshilik barysynda bulardyń baǵytyndaǵy dúkenge qaraqshy­lyq shabýyl jasalǵandyǵyn es­tıdi. Túngi saqshylyqta kele jat­qan polısııa leıtenanty Sapar­ǵa­zy men ishki áskerdiń sarbazy ekeýi qarańǵy buryshty aınala ber­gende eki adamǵa kezigedi. Jú­ris­teri sýyt kóringen soń qujat­taryn suraǵany sol, analardyń biri oqys qımyldap, qoınyna qol salady. Osy sátte Saparǵazynyń artynda turǵan jas sarbaz tipti ne ­bolǵanyn ańǵaryp ta úlger­medi. Tek leıtenanttyń eńge­zer­deı eki jigittiń birin shalyp, biriniń qolyn qaıyryp uryp jyqqanyn kórdi. Sóıtse, kúdikti qujatyn kórsetpekshi bolǵan sy­ńaı tanytyp, sholaq myltyǵyn sýyryp alypty. Kez kelgen sýyq qarýdyń qandaı qasiret ákeleti­nin jaqsy biletin Saparǵazy shalt qımyldap, onyń qolyn sambo ádisimen artyna qaıyra jerge alyp urady. Qolma-qol urystyń nebir synynan ótken ol ekinshi kúdiktiniń de áreketiniń aldyn orap, ony karate tásilimen aıaq­tan shalyp, qulatady. Keıin belgili bolǵanyndaı, ál­gi eki kúdikti us­tatpaı júrgen naǵyz qandy­balaq qaraqshylar eken.

Polısııa maıory Saparǵazy Baıǵalıev elordalyq jol polısııasy basqarmasynyń bólek batalonynda áskerı dene jattyq­tyrýshysy bolyp qyzmet etti. Ol qala kóshelerindegi kólik qozǵalysyn qadaǵalaıtyn jol ınspektorlarynyń áskerı dene tárbıesin qadaǵalady. Solardy qolma-qol urys tásilderine úı­retýden jalyqpady. Túrli qa­rýdy qalaı qoldaný qajettigine daıyndady. Joǵaryda aıtqany­myzdaı, Saparǵazy munda aýǵan soǵysyna qatysyp kelgenderden jalǵyz emes. 1983-1984 jyldary Aýǵanstanda áskerı boryshyn ótegen polısııa maıory Janaıdar Janabaev ta arnaıy tehnıka jónindegi aǵa ınjener qyzmetin atqaryp júr. Ol da áýeli Tájik­stannyń taýly aımaqtarynda jattyǵýdan ótip, sáýir aıynda tas túıilgen polkpen birge shekarany kesip Qandaǵar qalasyna keledi. Bul kezde ol bólimshe ko­mandıri bolatyn. Olar taý shat­qaldaryndaǵy bekinisterge bar­ǵanda árqaısysy qural-jabdyq, qarý-jaraq, azyq-túlikterin esep­tegende, barlyǵy alpys kılo tu­ratyn júkti arqalap on shaqy­rym­ǵa deıin jol júrdi. Onyń ústine atqyshtar atyna saı be­ki­nisten jaýdy bir eli attatpaýlary qajet. Biraq, jaý qarama-qar­sy kelse, dármeni jetpeıtinin jaqsy bilgendikten bulardy alys­tan mınomet oǵynyń astyna al­ǵan­da dúnıeniń astan-kesteńi shy­ǵa­tyn. Al qandaı jaǵdaı týsa da kúzet ornyn tastap ketýge bolmaıdy. Tek tútin seıilip, shań ba­sylǵan kezde ǵana kimniń óli, tiri ekeni belgili bolady. Biraq, jaý qanshama ajal otyn jaýdyrmasyn, Janaıdar basshylyq etken bólimshe eshqashan ornyn tastap ketpedi. Mine, búginde Janaıdar sol aýǵan soǵysynan al­ǵan táji­rıbesin beıbit ómirde ózi­niń ká­si­bine jaratyp júr. Polı­sııanyń baılanys jáne dabyl qaǵý qural­darynyń saqadaı saı ju­mys isteýine tikeleı jaýap beredi.

Al Amantaı Mahmetov Aýǵan­stannan oralǵannan keıin kóp uza­maı ishki ister organyna qyz­met­ke alynady. Aýǵan soǵysy ke­zinde eki jyl boıy bronetransporter júrgizýshisi retinde azyq-túlik, qaraý-jaraq, otyn tıelgen kólik kóshterin jaý oǵynan qalqalap qorǵaıtyn bastap jú­rýshi boldy. Birde ol Termezden sarbazdar min­gen, azyq-túlik, qa­rý-jaraq tıelgen, janar-jaǵar maı­lary bar bir­­neshe búrkemeli kólik kóshin bas­­tap, jaý tylyn­daǵy bekinisterge jol tartady. Amantaı sekildi bas­qa da jaýyngerler júrgizgen áske­rı kólikter eger jaý tut­qıyldan tap berip atqylar bolsa, otqa sa­ýytty búı­irlerin tosyp eki qap­talǵa tura qalýlary tıis. Áıteýir, qaıtken­de de aýyr júk­pen yńy­rana qoz­ǵalǵan kóshti qor­ǵaýlary kerek. Osylaısha ubap-shubap ke­zekti bir tar shatqaldan óte bergende kenetten qos búıir­den atyl­ǵan jarylǵysh oqtardan aınala tar­syl-gúrsilge ulasyp sala ber­di. Amantaıdyń aldynda janar-jaǵar maı quıǵan kólik ke­tip bara jatqan edi. Eger oǵan ja­ryl­ǵysh oq tıse, bári kókke usha­­dy. Sol sát gazdy basyp, alǵa um­ty­­la bergen Amantaı qaq aldyna kep snarıad jarylǵanyn kórdi. Soq­qy ekpini orasandyǵy sonsha, apandaı jerdi qoparǵan kúsh tol­qyny bulardy keri laqtyryp ji­bergendeı boldy. Biraq, mundaı jaǵdaıdyń talaıyn kórgen Aman­taı tez esin jıyp, aldyndaǵy áp-sátte paıda bolǵan úı ornyndaı shuńqyrdy zýlaı aınalyp ótti. Sol zymy­raǵan ekpinimen jol­ǵa qaıta shy­ǵyp, janar-jaǵar ma­ı quıyl­ǵan kóliktiń qaptalyna da jetti. Sony kútip turǵandaı ekin­shi ret atyl­ǵan snarıad bronetransporterge kelip soǵyldy… Mine, sol kezde ózderi jaralansa da osy­laısha epti qımyldaýlary arqa­syn­­da talaı áskerı kóshti Amantaı sekildi ja­ýyngerler saqtap qalǵan edi.

Keıin ol jol polısııasynda arnaıy jol bastaýshy batalonynda sol mamandyǵyn odan ári jalǵastyrdy. Elimizge resmı saparlarmen keletin shetel basshylary men nebir syıly, laýazymdy tulǵalardyń júrý qaýip­siz­di­gin qamtamasyz etti. Bul joǵary jaýapkershilikti júkteıdi. О́ıt­keni, qylmyskerdiń kókesi kólik ishinde otyrady. Sondyqtan, saq bolmasa, oılamaǵan tustan oıran týýy múmkin. Árıne, soǵys­taǵy­daı soıqan qaıtalana qoımas. Degenmen, jumys kezindegi saq­tyqqa, jınaqylyqqa, óte jaýapty bolýǵa sol áskerdegi eki jyl aýǵandyq joldyń úıretkeni ómir­lik kómekke aınaldy.

Aleksandr TASBOLATOV,

«Egemen Qazaqstan».