Jahandyq qater

Seısenbi, 26 maýsym 2012 7:24

Nashaqorlyq – halyqtyń den­saýlyǵy men ulttyq tekke, eko­nomıkaǵa, quqyqtyq tártip pen memlekettik qaýipsizdikke óte qaý­ipti qater. Sondyqtan esirtki qaýpine belsendi qarsy turý – memleket pen qoǵamnyń eń mańyzdy mindeti.

Esirtkini taratýǵa qarsy kú­restiń tarıhy nemese olardyń aınalymyn qalaı da baqylaý áreketiniń bastaý alǵanyna 100 jylǵa jýyq ýaqyt bolyp otyr.

Seısenbi, 26 maýsym 2012 7:24

Nashaqorlyq – halyqtyń den­saýlyǵy men ulttyq tekke, eko­nomıkaǵa, quqyqtyq tártip pen memlekettik qaýipsizdikke óte qaý­ipti qater. Sondyqtan esirtki qaýpine belsendi qarsy turý – memleket pen qoǵamnyń eń mańyzdy mindeti.

Esirtkini taratýǵa qarsy kú­restiń tarıhy nemese olardyń aınalymyn qalaı da baqylaý áreketiniń bastaý alǵanyna 100 jylǵa jýyq ýaqyt bolyp otyr.

1987 jyly BUU Bas Assambleıasy esirtkini teris paıdalanýdan erkin halyqaralyq qoǵam qurý maqsatyna qol jetkizý úshin qyzmet pen yntymaqtastyqty ny­ǵaıtýda óziniń sheshimdiligin tanyta otyryp, 26 maýsymdy jyl saıyn Esirtki quraldaryn teris paıdalanýǵa jáne olardyń zańsyz aınalymyna qarsy kúres­tiń halyqaralyq kúni retinde atap ótýdi belgiledi. Sheshim 1987 jyldyń 7 jeltoqsanynda Esirt­ki quraldaryn teris paıdalanýǵa jáne olardyń zańsyz aınalymyna qarsy kúres jónindegi ha­lyq­aralyq konferensııanyń usyny­mynyń negizinde 1987 jyly 26 maýsymda Esirtki quraldaryn teris paıdalanýǵa qarsy kúres boıynsha bolashaqtaǵy Jalpyǵa ortaq jospardy qabyldady.

1987 jyly Qazaqstannyń tarıhynda alǵash ret Shý alqaby­nan qylmystyq top ustaldy, olardan Reseıge áketýge daıyn­daǵan tonnadan astam marıhýana men gashısh alyndy.

Tolǵaǵy jetken qajettiliktiń nátıjesinde Qazaq KSR IIM basshylyǵy 1989 jyly IIM QIBB-nyń apparatynda jergilikti jerlerde baǵynysynda qury­lym­dyq bólinisteri bar Esirt­kiniń zańsyz aınalymyna qarsy kúres basqarmasyn qurý týraly sheshim qabyldady. Bul qurylym 1996 jylǵa deıin jumys istedi.

1996 jyly IIM-niń júıesinde Esirtkini taratýdy baqylaý jó­nin­degi basqarma qurylyp, kóp uzamaı Krımınaldyq polısııa departamentiniń Esirtki bızne­sine qarsy kúres bas basqarmasy, sonan soń oblystarda derbes qu­rylymdyq bólinisteri bar Qazaq­stan Respýblıkasy IIM Esirtki bıznesine qarsy kúres departa­menti bolyp qaıta quryldy.

2004 jyly IIM-de Esirtki bız­nesine qarsy kúres jáne esirt­ki aınalymyn baqylaý ko­mıteti bolyp quryldy, qazirgi ýaqytta da memlekettik esirtkige qarsy saıasatty iske asyrý salasynda ýákiletti memlekettik organ bolyp tabylady.

Esirtki quraldaryn teris paıdalaný jáne olardyń zańsyz aınalymy ásirese, uıymdasqan nysandarda kórinis alýy jer-jer­lerde taralyp, elimizdiń ulttyq qaýip­sizdigine naqty qaýip tóndir­di.

Jaǵdaıdyń kúrdeliligine baılanysty Elbasy jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti quqyq qorǵaý organdarynyń aldyna es­irt­ki ahýalyndaǵy bel alyp jat­qan ózgeristerge naqty den qoı­yp, nashaqorlyq pen esirtki bız­ne­siniń taralýyna qarsy is-qı­myl­dy jetildirý boıynsha shu­ǵyl sharalardy qabyldaý minde­tin qoıdy.

Qazaqstan Respýblıkasy Pre­zıdentiniń tapsyrmalaryn oryndaý úshin 2011 jyly Esirtki bız­nesine qarsy kúres komıteti ny­ǵaıtyldy. Esirtki bıznesine qar­sy kúrestiń aýmaqtyq bólinisteri onyń tikeleı baǵynysyna beril­di, bul olardyń jumysyna uı­ymdasqan qylmystyq esirtki toptary áreketteriniń, esirtki satý ­jáne kontrabandasy arnasy­nyń jolyn kesý jumysyna jergilikti yqpaldyń bolmaýyna múmkindik týǵyzdy.

Elbasy nashaqorlyqqa jáne esirtki bıznesine qarsy kúresti kúsheıtý jaıyn birneshe ret atap kórsetti. «Qazaqstan – 2030» damý strategııasynda esirtki qu­raldaryn ákelgeni jáne bıznesi úshin jazalaý sharalaryn qatań­datý týraly atap kórsetti: «Esirtki – bul erekshe ajal salasy jáne izgilik qaǵıdat­ta­ryn bul jerde qanshalyqty qol­danýǵa bolatyndyǵy – úlken másele. Tarazynyń bir jaǵynda – olardy ákeletin jáne taratatyn adam­nyń ómiri, al ekinshi basynda – onyń kómegimen qurdymǵa ketken adamnyń, esirtki tutyný­shylar­dyń ómiri».

Búginde aýmaqtyq bólinister­diń, Qazaqstan Respýblıkasy IIM Esirtki bıznesine qarsy kúres pen esirtki aınalymyn baqylaý komıtetiniń qyzmetkerleri jáne basqa da quqyq qorǵaý organdary, múddeli uıymdar esirtki qu­raldarynyń, psıhotroptyq zattar men prekýrsorlardyń zańsyz aınalymyna qarsy kúresti kú­sheıtýge jáne na­shaqorlyqtyń al­dyn alýǵa ba­ǵyt­talǵan bir­qa­tar is-sharalardy júzege asyrýda.

Aǵymdaǵy jyldyń ótken bes aıynda ishki ister organdary 1775 esirtki qylmysyn anyqta­dy. 1154 esirtki satý faktisiniń joly kesildi. 3 t 283 kg esirtki, onyń ishinde 76,5 kg geroın alyndy. 15 esirtki qylmysyn jasaǵan 3 uıymdasqan qylmystyq top joıyldy. 6 esirtki prıtony joıyldy. «Baqylaýdaǵy jetkizilim» ádisimen 10 arnaıy is-shara, onyń ishinde 2 «syrtqy» Qyrǵyz Res­pýblıkasynyń esirtki bıznesine qarsy kúres bólinisterimen bir­le­se otyryp ótkizildi.

Esirtki tutynýshylardyń jal­­py sany 49195-ten 46004-ke azaıdy, ıaǵnı 6,5 paıyzǵa qys­qar­dy. 618 adam, onyń ishinde 23 ká­me­letke tolmaǵandar, 36 áıel ákim­shilik jaýapkershilikke tartyldy.

Kóńil kóterý oryndarynda esirtki saqtaý men tutynýdyń 43 faktisi anyqtalyp, onyń ishinde 7­ fakti boıynsha qylmystyq is­ter qozǵaldy, 36 fakti boıynsha ákimshilik materıal júrgizildi. Esirtkiniń asa iri partııalaryn alýdyń 109 faktisi anyqtaldy. Mysaly, aǵymdaǵy jyldyń sá­ýi­rinde Shyǵys Qazaqstan oblysy­nyń Esirtki bıznesine qarsy kúres basqarmasynyń qyzmetker­leri О́skemen qalasy baǵytyn­da­ǵy jol boıynda «Kamennyı karer» kentine kire beris jolda JShS dırektory, buryn sottal­maǵan 31 jastaǵy О́skemen qala­synyń turǵyny ustaldy, odan 338,19 gramm geroın alyndy. Odan ári jedel-izdestirý is-sha­ra­larynyń barysynda onyń úıinen 692,97 gramm geroın tárki­len­di.

2012 jyldyń 14-18 mamyry kezeńińde respýblıka aýmaǵynda «Dopıng» is-sharasynyń ekinshi kezeńi ótkizildi. Shara barysynda esirtki quraldarynyń, psıho­trop­tyq zattar men prekýrsor­lardyń aınalymy salasyndaǵy qyzmetti atqaratyn 586 jeke kásipkerlik sýbektisi tekserildi, olardyń ishinde: 195 dárihana, 48 qoıma, 185 emdeý-profılak­tıka­lyq mekeme jáne 27 ónerkisiptik kásiporyn qaraldy. Esirtki qu­raldarynyń zańsyz aınalymymen baılanysty 60 quqyq buzý­shylyq anyqtaldy. 29 laýazym­dyq tulǵa, onyń ishinde 11 medısına qyzmetkeri ákimshilik ja­ýap­kershilikke tartyldy.

Qazir keń aýqymdy «Kók­nár-2012» operasııasy bastaldy, bul jyl saıyn qazan aıyna deıin ótkizilip turady. Osy ope­rasııanyń basty maqsaty Shý alqabynan esirtki daıyndaý, áke­tý, tasymaldaý arnalarynyń jol­daryn kesý, esirtki bıznesine mamandanǵan uıymdasqan qyl­mys­tyq esirtki toptaryn áshke­releý bolyp tabylady.

Osy operasııanyń sheńberinde 7 maýsymda Lýgovaıa stansasynda 55 jastaǵy Shymkent qalasynyń turǵyny ustalyp, odan 690 kg ma­rıhýana alyndy. Operasııany odan ári jalǵastyrý barysynda 54 jas­taǵy Taraz qalasynyń tur­ǵyny 410 kg marıhýana daıyndap áketip bara jatqan jerinen qolǵa tústi.

Aǵymdaǵy jyldyń sáýirinde Qazaqstan Respýblıkasynda na­sha­qorlyqqa jáne esirtki bızne­sine qarsy kúrestiń 2012-2016 jyldarǵa arnalǵan salalyq baǵ­darlamasy qabyldandy. Baǵdar­la­manyń negizgi maqsaty nasha­qor­lyqqa jáne esirtkiniń zańsyz aınalymyna qarsy is-qımyldyń memlekettik jáne qoǵamdyq tıimdi júıesin odan ári jetildirý bolyp tabylady. Baǵdarlamanyń bıýdjeti 6 mlrd. teńgeden astam qarajatty quraıdy. Onyń negizgi bóligi ońtústik shepterdi odan ári nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan.

Baǵdarlamany odan ári iske asyrý elimizdegi esirtki aınalymyn shekteýge, olardyń bizdiń aý­maq arqyly tasymalyn qysqar­týǵa, elimizdegi esirtki ahýalyn turaqtandyrý úrdisin qalyptas­tyrýǵa múmkindik beredi.

Anatolıı VYBOROV,

Qazaqstan Respýblıkasy IIM Esirtki bıznesine qarsy kúres jáne esirtki aınalymyn baqylaý komıtetiniń tóraǵasy, polısııa general-maıory.