Sóz ben is

Beısenbi, 16 tamyz 2012 7:45

Kimniń kim ekeni esep berýde aıqyndalady

Shilińgir ystyqta shyp-shyp terlep júrgen Ońtústik Qazaqstan oblysynyń aýdan, qala ákimderi ótken aptada oblys ákiminiń aldynda jarty jyldyń qorytyndysy boıynsha esep berip, tipten sý terge tústi. Esep berý – osyǵan deıin atqarylǵan isterdi saraptaý, baǵa berý jáne alda oryndalýy tıis isterdi juptap, baǵdarlap alý ekeni anyq. Árıne, iske qosylǵan, paıdalanýǵa berilgen, el ıgiligin kórip jatqan tirlikterdi eshkim urlap alyp ketpeıdi. Qaı ákimniń tirligi qandaı ekenin el de, oblys basshysy da alaqandaǵydaı kórip otyr. Sodan bolar Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Asqar Myrzahmetovtiń esep alý barysynda ústel toqpaqtamastan-aq, ár máselege baıyppen qarap, kemshin tustardy dóp basyp, isti naqty talap etýi aýdan, qala ákimderin ájeptáýir abyrjytyp tastady.

Beısenbi, 16 tamyz 2012 7:45

Kimniń kim ekeni esep berýde aıqyndalady

Shilińgir ystyqta shyp-shyp terlep júrgen Ońtústik Qazaqstan oblysynyń aýdan, qala ákimderi ótken aptada oblys ákiminiń aldynda jarty jyldyń qorytyndysy boıynsha esep berip, tipten sý terge tústi. Esep berý – osyǵan deıin atqarylǵan isterdi saraptaý, baǵa berý jáne alda oryndalýy tıis isterdi juptap, baǵdarlap alý ekeni anyq. Árıne, iske qosylǵan, paıdalanýǵa berilgen, el ıgiligin kórip jatqan tirlikterdi eshkim urlap alyp ketpeıdi. Qaı ákimniń tirligi qandaı ekenin el de, oblys basshysy da alaqandaǵydaı kórip otyr. Sodan bolar Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Asqar Myrzahmetovtiń esep alý barysynda ústel toqpaqtamastan-aq, ár máselege baıyppen qarap, kemshin tustardy dóp basyp, isti naqty talap etýi aýdan, qala ákimderin ájeptáýir abyrjytyp tastady.

Árıne, áńgimeniń álqıssasynda Ońtústiktegi el súısiner ıgilik­ter­diń bári de Elbasy bastap, halyq qostap atqarylyp jatqan jasampaz jumystyń jemisi ekenin atap aıtý paryz. Osy istiń qaı-qaısysy da oblystyń ekonomıkalyq-áleý­mettik damýyna súbeli úles bolyp qosylýda. Bul sharýanyń barly­ǵynyń basy-qasynda aýdan, qala ákimderi turǵany taǵy talassyz. Biz olardyń tabysty jumysyn júıeli jazyp ta júrmiz. Osy joly da tilge tıek eter jaqsy jaılar barshylyq.

О́tken alty aıda Maqtaaral aýda­nynyń 35 ónerkásip orny 2 mlrd. 512,7 mln. teńgeniń ónimderin óndirdi. Al, zattaı ónimge shaǵar bol­saq, 2011 jyldyń tıisti merzi­mine qaraǵanda maqta talshyǵy 12 566 tonnaǵa artyp otyr. Ústi­miz­degi jyly Túrkistanda Indýstrııalandyrý kartasyna 1,5 mlrd. teńge­ge 5 joba usyný josparlanǵan, osy­nyń 4 jobasy engizildi. Joba­lardyń jal­py quny 912,0 mln. teńgeni qu­raıdy jáne 266 jumys orny ash­ylady dep kútilýde. Saıram aýdanynda is-árekettegi shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileriniń sany 15968 birlikke jetip, 2011 jylmen salystyrǵanda 101 paıyz­ǵa artqan. Bul salada 48209 adam jumyspen qamtylyp otyr. О́tken jyldyń 6 aıynda 1282 shaǵyn já­ne orta bıznes kásiporyndary 837,1 mln. teńge nesıe alsa, bıyl 2035 kásiporyn 677,7 mln. teńgege nesıelendirildi. Otyrar aýdanynda «Sybaǵa» baǵ­dar­lamasy boıynsha 129,0 mln. teń­ge nesıege 662 bas iri qara satyp alynyp, tapsyrma 178 paıyz oryndaldy. Budan bólek «Otyraraýylnesıe» kredıt­tik seriktesti­gi­nen 6 sharýa­shy­lyq 115 asyl tu­qym­dy iri qara mal alý­ǵa 40,0 mln. teńgege ótinish berip, komıssııa­nyń oń sheshimin aldy. Túlkibasta 18 mlrd. 627,0 mln. teń­ge ınvestısııa tartylyp, ót­ken jylǵa qara­ǵanda 4,3 esege ósti.

Taǵy da aıtamyz: árıne, halqy eńbekqor Ońtústikte atqarylǵan tir­likter jeterlik. Onyń bárin bir maqa­lada aıtyp shyǵý múmkin emes. Áıtse de, osy esep barysynda keı­bir aýdan ákimderiniń tirlikke júr­dim-bardym qaraıtyn enjarlyǵy, tyń ıdeıal­a­rynyń joqtyǵy, má­seleniń boz boranyn shyǵaryp tabanda she­ship tastaıtyn iskerlik qasıetteri kemshin ekeni baıqalyp qaldy. Mun­daı sheneý­nikter týraly Elbasy N.Nazarbaev Úkimettiń bıylǵy birinshi jar­ty­jyldyqtaǵy jumys qorytyn­dysyn shyǵarǵan jıynda: «Olardyń bir­qatarlary basty nárse esep berý dep biledi. Ádemilep esep berip, lentany qısa bolǵany. Sodan keıin ol istiń arty ne bolǵanyna mán bere bermeıdi» dep óte ádemi aıtqan-dy. Shynynda, bizdiń keı ákimderdiń bar tirligi – lenta qııý men esep berý ǵana bol­ǵany ma?

Báıdibek aýdanynda údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyna 3 joba engizý usy­nylsa, osy ýaqytqa deıin onyń bi­reýi ǵana maquldanǵan. Bıyl oblys­­ta 1000 adamǵa nesıe berý kóz­delgen. Kelesi jyly onyń kólemi budan kóbeıedi. Al Báıdibek aýdanynan nesıe alýǵa birde-bir ótinish túspegen. Arysta «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasyna bas-aıaǵy 12 joba usyný qajet bolsa, onyń bireýi ǵana maquldanǵan. Shardara men Otyrar aýdandarynda, Arys qalasynda ındýstrııalandyrý kartasyna nebári bir-birden-aq joba enipti, al Kentaýda múldem joq. Maqtaaral aýdanynyń ákimi bıýdjet qyzmetkerleriniń 400 mıllıon teńge jalaqysyn basqa maq­satqa jumsap jiberipti. Túlkibasta jylyjaı salý jospary nebári 2,5 paıyzǵa oryndalǵan. Iаǵnı, 10 gektar jer josparlanǵan, nátıje­sin­de, 25 sotyq qana jylyjaı ashyl­ǵan. Dál osyndaı jaǵdaı Otyrar aýdanynyń basynda da bar. Shardara, Maqtaaral aýdandarynda qo­maq­ty qarjylar ıgerilmeı qalǵan.

Oblys ákimi, «Nur Otan» HDP OQO fılıalynyń tóraǵasy Asqar Myrzahmetovtiń tapsyrmasymen aımaqta 2009-2011 jyldary mem­le­kettik baǵdarlamamen salynǵan qurylys nysandarynyń sapasyna tekserý júrgizilipti. Bul da jıynda qyzý áńgime boldy. Ordabasy aýdany, Bógen aýylyndaǵy aýyz sý qurylysyn «Jas Otan» JShS qolǵa alǵan eken. Qurylystyń sapasy syn kótermeıtinin bylaı qoı­ǵanda, merdiger fırma jumys­ty aıaqtamastan orta joldan tastap ketip, bıyl ǵana qaıta jalǵas­ty­rypty. Búgingi tańda bul aýyldyń turǵyndary aýyz sýsyz otyr. Tórt­kól aýylyna 2010-2011 jyldary tartylǵan aýyz sý qubyry ár jerinen jarylyp, turǵyndarǵa sý tolyq jetpegen. Úsh jyldan beri súıretilip kele jatqan bul qury­lysqa bıyl bıýdjetten qosymsha qarjy bólinip, jumysty basqa merdiger júrgizýde. «Nur Otan» HDP OQO fılıaly tóraǵasynyń birinshi orynbasary Almasbek Mamytbekovtiń jıynda keltirgen málimetterine qaraǵanda, Arys qa­lasynyń Zadarııa eldi mekenindegi 250 oryndyq bastaýysh mektep qu­rylysy, Dermene aýyldyq dári­gerlik ambýlatorııa, Shardara aýdany, Jaýshyqum aýylyndaǵy 660 oryndyq orta mektebiniń, Aıdar­qul aýylyndaǵy 60 oryndyq Kók­sý bastaýysh mektebi, Qazaqstan, Uzyn ata eldi mekenderindegi kanal qurylystarynyń, Qazyǵurt aýdany, Kókibel aýylyndaǵy negizgi mektep, Qarabastaý aýylyndaǵy med­pýnkt, Shaqpaq aýylyndaǵy bas­taýysh mektebi, Turbat aýylyn­daǵy jol, Sharbulaq aýylyndaǵy emhana qurylystarynyń sapasy syn kótermeıdi. Nysandardyń deni merziminen kesh paıdalanýǵa be­rilgen, merdigerlerdiń jaýapsyz­dyǵynan kóbine bıýdjetten artyq qarjy bólinip, qaıtadan jóndeý jumystary júrgizilgen. Keı ákim­der merdigerlermen sottasqan.

Mine, osy kemshiliktiń bárin «Nur Otan» partııasy anyqtap otyr. Sonda bul qurylys nysandary tek «Nur Otanǵa» ǵana kerek pe? Nege bul iste aýdan basshylary janashyrlyq tanytpaıdy? Nege bir iske qaıta-qaıta qarjy bólinip, memleket shyǵyn bolady? Nege der kezinde dabyl qaqpaı, bári bitken soń sottasamyz? Tipti Ordabasy aýdanynyń keıbir aýyl ákimderi «qurylysta eshqandaı kemshilik joq, bári jaqsy» dep kózdi jumyp turyp anyqtama berip, kýálikke júrgenderin qalaı túsinýge bolady? Sonda aýdan, qala basshylary, aýyl ákimderi qurylystyń basyna múldem barmaıtyn bolǵany ǵoı. Ne qurylysty baqylaı almaǵan, ne sharýaǵa qarjy alyp bere al­ma­ǵan ákimderden ne úmit, ne qaıyr? Mine, jany ashymastyq degen osy. Asqar Isabekuly osy kemshilik­terdiń bárin qadap turyp aıtty.

Esep te emtıhan sııaqty. Bireý­ler ótedi, endi bireýler súrinedi. Esep berý jıyny óte salysymen oblys ákimi A. Myrzahmetov Arys qalasynyń ákimin aýystyrdy. Sóı­tip, bul qyzmetke Seıit Ertaı ta­ǵaıyndaldy. Ol osyǵan deıin bir­neshe aýdanda ákimniń orynbasary, odan oblystyq ákimdikte bólim meńgerýshisi qyzmetterin atqaryp, ábden ysylǵan memlekettik qyz­met­ker. Buǵan deıin Shardara aýda­nynyń ákimi Marǵulan Maraıym Astanaǵa qyzmet aýystyrǵan bolatyn. Onyń ornyna Qamytbek Aı­tó­reev taǵaıyndaldy. Kadrlyq aýys-túıis ázirge osymen támam bolyp tur. Barlyq ákim «jyldyń aıaǵyna deıin tirlikti tastaı qyla­myz» dep ýádeni úıip-tógip ketti ǵoı, áıteýir. Ýaqyt – zymyran. «Indýstrııalandyrý men áleýmet­tik jańǵyrtýdy júzege asyrý – árbir mınıstr, árbir ákim úshin test. Naq osy eki basty mindetti júzege asyrý meniń komandamda kimniń kim ekendigin aı­qyndaıdy. Men úshin eń bastysy – árbir qa­zaqstandyq otbasynyń jet­kilikti jaǵdaıda ómir súrýi, qara­paıym adamdardyń ózderiniń erteń­gi kúnderine senimdi bolýy» degen edi Elbasy N.Nazarbaev Úkimettiń alty aıdy qorytyndylaǵan jıynynda. Osy emtıhan oblys ákimi  A.Myrzahmetovtiń komandasynda kim­niń kim ekenin aıqyndap bere­tini anyq. El qurmetine bólenip júrgen azamat Asqar Isabek­uly­nyń esep berý barysynda tanyt­qan talap­shyl­dyǵy, ákimder qyz­me­tinen aldymen sóz emes is kúte­tindigi, ju­mys­ty soǵan qarap ba­ǵalaıtyn­dyǵy oblys jurtshyly­ǵy­nyń seni­mine ıe etkizip otyr. Talap bar jerde tártip te ornamaı qoımaıdy.

Oralhan DÁÝIT,

«Egemen Qazaqstan».

Ońtústik Qazaqstan oblysy.