El aınasy

Sársenbi, 29 tamyz 2012 7:43

El Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń demokratııalyq bastamalaryna arqaý bolǵan Ata Zańnyń qabyldanýy memleketimizdiń senimdi negizine aınaldy. Sonyń arqasynda táýelsiz Qazaqstan ekonomıkalyq, áleýmettik jáne mádenı damýdy júzege asyryp, álemdik qaýymdastyqqa óz ustanymyn bekitken el retinde kórinip otyr. Ár eldiń óziniń Ata Zańy, ózindik ustanymy bolatyny sózsiz. Osyndaı Ata Zańymyzdyń qabyldanǵany barsha qazaqstandyqtardy zor qýanyshqa bólegeni áli jalǵasyn taýyp keledi.

Sársenbi, 29 tamyz 2012 7:43

El Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń demokratııalyq bastamalaryna arqaý bolǵan Ata Zańnyń qabyldanýy memleketimizdiń senimdi negizine aınaldy. Sonyń arqasynda táýelsiz Qazaqstan ekonomıkalyq, áleýmettik jáne mádenı damýdy júzege asyryp, álemdik qaýymdastyqqa óz ustanymyn bekitken el retinde kórinip otyr. Ár eldiń óziniń Ata Zańy, ózindik ustanymy bolatyny sózsiz. Osyndaı Ata Zańymyzdyń qabyldanǵany barsha qazaqstandyqtardy zor qýanyshqa bólegeni áli jalǵasyn taýyp keledi.

Konstıtýsııa – bul áleýettik birlik pen bolashaq jetistikterge jol ashatyn altyn kilt. Son­dyq­tan zańǵa baǵyný, zańdy syılaý – ár azamattyń mindeti. Táýelsiz Qa­zaq­stan azamattarynyń quqyq­ta­ry men bostandyqtaryn qorǵaı otyryp, Konstıtýsııa bilim alýǵa, eńbek etýge, óz azamatty­ǵy­myz­dy ashyq bildirýge quqyq beredi.

Elimizdiń Ata Zańy júzdegen jyldar boıy qalyptasqan adamzat balasynyń jalpy qundy­lyq­taryn óz boıyna sińirdi. Onda adamdardyń tabıǵı quqyqtary men bostandyqtary, bılik ınstıtýttaryn demokratııalyq jolmen qalyptastyrý jáne damytý, el aýmaǵynda azamattyq qoǵam qurý týraly dúnıejúzi tanyǵan ozyq ıdeıalar bekitildi. Ol san alýan ıdeologııalyq, ulttyq, azamattyq ujymdar men toptardyń birlesip beıbit ómir súrýin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Konstıtýsııamyzda bekitilgen normalar Qazaq­stan Respýblıkasyn gúldendirý maqsatynda el-halyqtyń birlesip, bir jeńnen – qol, bir jaǵadan bas shyǵaryp qyzmet etýleri úshin jaǵdaı jasaıdy.

Ǵasyrlar boıy táýelsizdikti armandaǵan qazaq halqynyń bul Konstıtýsııasy, aldyńǵy­la­ryna qaraǵanda, adamzat damýy­nyń ǵalamattyq úrdisine saı qa­zirgi zamanǵy lıberaldy-demokra­tııa­lyq qundylyqtardy tolyǵy­raq bekitýimen erekshelenedi. Konstıtýsııa jeke tulǵa jáne onyń ómirin, quqyqtary men bostan­dyq­taryn respýblıkanyń eń qym­bat qazynasy retinde tanyp, memleketten olardyń oryndalýyn talap etedi.

Konstıtýsııa Qazaqstan Respýblıkasyn demokratııalyq memleket dep jarııalaıdy. Onyń demo­kratııalylyǵy, eń aldymen, memleket ishinde eldi basqarýdy qam­ta­masyz etýden kórinedi. Ata Zańnyń 3-babynyń 1-tarmaǵynda memlekettik bıliktiń birden-bir bastaýy – halyq delingen. Bul kons­tıtýsııalyq norma Qazaq­stan­nyń halyqtyq memleket ekendigin bildiredi. Halyqty joǵary bılik­tiń ıesi retinde taný el ege­men­diginiń kórinisi bolyp tabylady. Halyq óz bıligin tikeleı respýb­lıkalyq referendým jáne erkin saılaý arqyly júzege asyrady, sondaı-aq óz bıligin júzege asyrýdy memlekettik organdarǵa beredi. Prezıdent halyq pen memlekettik bılik birliginiń, Konstıtýsııanyń myzǵymastyǵynyń, adam men azamat quqyqtary men bostandyq­ta­ry­nyń kepili ǵana bolyp qoımaı, sonymen qatar bılik tarmaqta­ry­nyń kelisip jumys isteýin jáne ókimet organdarynyń halyq al­dyn­daǵy jaýapkershiligin qamta­ma­syz etip keledi.

Respýblıkanyń kópultty hal­qy­nyń dostyǵyn nyǵaıtý men qoǵamdyq kelisimdi qamtamasyz etýde Konstıtýsııanyń róli zor. Álemniń túkpir-túkpirinde qarýly qaqtyǵystar, terrorızm men dinı ekstremızmniń qandy saldary ór­ship jatqanda, táýelsiz Qazaq­stan­da ultaralyq kelisim jáne saıası turaqtylyq oryn alýda. Munyń bári Konstıtýsııada bekitilgen respýblıka qyzmetiniń túbegeıli qa­ǵıdattaryn qoǵamdyq jáne saıası ómirde nyq ustanýdyń nátıjesi.

Qazirgi tańda elimizdiń quqyq­tyq júıesindegi eń joǵary qada­ǵalaýshy – prokýratýra organdary Konstıtýsııamen belgilengen min­detterdiń talaptaryna sáıkes, Qa­zaqstan Respýblıkasy aýmaǵynda kúshi bar zańdardyń qoldanylýyn, adam men azamattardyń konstı­týsııalyq quqyǵynyń qorǵalýyn, qylmystyq is júrgizý satylarynda zań buzýshylyqtardyń jibe­ril­meýin, zańdylyqtardyń dálme-dál oryndalýyn baqylap, sot sheshim­deri men qaýlylarynyń ádildigine yqpal etý jumystaryn júrgizip keledi. Jańa qoǵamdyq qury­lys­tyń alǵashqy satylaryndaǵy qu­qyqtyq reformalaý kezeńderinde prokýratýra organdarynyń qyz­met­k­erleri zańdardyń is júzinde qoldanylýy, olardy meńgerý kezinde kezdesken qıyndyqtardy jeńýde tózimdilikpen, zor izdenis­termen eńbek etip, ýaqyt synyna tótep berip, súrinbeı ótti. Qazir biz arttaǵy 16 jyldyń qomaqty tájirıbesiniń arqasynda quqyq­tyq qordy tolyqtyryp, kadrlardy iriktep, zańdarymyzdy júıe­lendirdik. Sonymen birge qoǵamy­myzda qylmysqa qarsy kúresti kúsheıtip, basqa da qoldanystaǵy zańdardyń oryndalýyn odan ári qadaǵalaý jumystaryn júzege asyryp jatyrmyz.

Osy oraıda Qyzylorda oblys­tyq prokýratýrasy organdarynyń áleýmettik-ekonomıkalyq sala­da­ǵy zańdylyqty qadaǵalaýdaǵy qyz­meti esepti merzimde azamat­tardyń konstıtýsııalyq quqyq­tary men bostandyqtaryn qorǵaý­ǵa, memlekettik organdar qyzme­tindegi zańdylyqtyń saqtalýyn qamtamasyz etýge baǵyttalady.

Oblystyq prokýratýra organdary aımaqtyń qoǵamdyq-saıası ahýalyna únemi monıtorıng júr­gizip, áleýmettik shıeleniske ákep soqtyrýy múmkin máselelerdi erekshe baqy­la­ýyna alǵan. Aza­mat­tardyń eń­bek quqyqtarynyń saqtalýy da oblystyq prokýra­tý­ranyń nazarynda. Eńbek zań­na­masynyń buzylýyn joıý jáne aldyn alý máselesi oblystyq prokýratý­ra­nyń bastamasymen oblys ákimdi­ginde jumys berý­shilerdiń, kásip­odaqtardyń qaty­sýy­men ýákiletti jáne jergilikti bılik organdarynda toq­san saıyn tal­qylanyp, jalaqy qaryzdaryn óteý sharalaryn qolǵa alý júzege asady. Prokýratýra organdary engizgen narazylyqtardyń negi­zinde jergilikti jáne atqarýshy organdar aktisiniń kúshi joıylyp, zańǵa sáıkestendiriledi. Zańsyz nor­matıvtik aktiniń qabylda­nýy­na jol bergen laýazym ıeleri tártiptik jaýapkershilikke tartyldy. Kámeletke tolmaǵandardyń qu­qyqtary men múddelerin qor­ǵaýda zań buzýshylyqtar anyqta­lyp, kináliler túrli jazaǵa tartylyp, kámeletke tolmaǵandardyń konstıtýsııalyq quqyqtary qor­ǵaldy.

Bas prokýrordyń ókimine sáı­kes quqyqtyq nasıhat jumystary da atqarylýda. Ústimizdegi jyl­dyń 7 aıynda quqyqtyq túsindirý sıpatyndaǵy 2609 jarııalylyq is-sharalar júrgizildi.

Azamattardyń ótinishterin qa­raý jáne sheshý barysynda ob­lys­tyq prokýratýra organdary jeke jáne zańdy tulǵalardyń 3194 óti­nishin qarap, 1814 ótinish sheshimin tapty. Oblys prokýratýrasy men «Nur Otan» HDP ob­lystyq fılıaly arasyndaǵy Memorandým aıasynda bir­neshe «Ashyq esik» aksııalary júr­gizilip, 54 azamat jeke qabyl­dandy. Osylaısha quqyq­tyq mem­le­kettiń tuǵyry qashanda zań­nyń joǵarǵy mártebesinde, Kons­tıtý­sııamyzdyń myzǵymas berikti­gin­de ekendigin ýaqyt dáleldedi. El tá­ýel­sizdiginiń jıyrma jyldyq ta­rı­­hı kezeńi ishin­de azamatta­ry­myz­dyń quqyqtyq sanasy ósip, jańa ólshemderge kóterilýde. Al onyń túp bastaýy, túp qazyǵy –Ata Zań.

Saparbek NURPEIISOV,

Qyzylorda oblysynyń prokýrory.