Keden odaǵynyń «Ońtústik shekarasy»

Beısenbi, 6 qyrkúıek 2012 7:22

Qazaqstan Respýblıkasy men О́zbekstan Respýblıkasy Memleket basshylarynyń ekijaqty kezdesýi qarsańynda bizdiń elimizdiń ońtústik shekarasyna erekshe kóńil bólinýde.

Ońtústik Qazaqstan oblysy bo­ıynsha kedendik baqylaý de­parta­menti respýblıkalyq keden organdary júıesinde Keden odaǵynyń eń iri «Ońtústik shekarasy». Oń­tústik Qazaqstan oblysy boıynsha kedendik baqylaý departamentiniń ótkizý pýnkti ońtústik baǵyttaǵy Eýropa, Taıaý jáne Ortalyq Shy­ǵys Reseımen Qyrǵyzstan jáne Qytaıdy baı­lanystyratyn negizgi kólik magıstrali ótetin strategııa­lyq mańyzdy jolda ornalasqan.

Beısenbi, 6 qyrkúıek 2012 7:22

Qazaqstan Respýblıkasy men О́zbekstan Respýblıkasy Memleket basshylarynyń ekijaqty kezdesýi qarsańynda bizdiń elimizdiń ońtústik shekarasyna erekshe kóńil bólinýde.

Ońtústik Qazaqstan oblysy bo­ıynsha kedendik baqylaý de­parta­menti respýblıkalyq keden organdary júıesinde Keden odaǵynyń eń iri «Ońtústik shekarasy». Oń­tústik Qazaqstan oblysy boıynsha kedendik baqylaý departamentiniń ótkizý pýnkti ońtústik baǵyttaǵy Eýropa, Taıaý jáne Ortalyq Shy­ǵys Reseımen Qyrǵyzstan jáne Qytaıdy baı­lanystyratyn negizgi kólik magıstrali ótetin strategııa­lyq mańyzdy jolda ornalasqan.

Keden odaǵynyń ishki shek­ara­synyń uzyndyǵy 958,76 km. qu­raı­dy. Departamenttiń qyzmet aı­ma­ǵynda Keden odaǵynyń О́z­bek­stan Respýblıkasymen syrt­qy shekarasynda 6 ótkizý pýnkti ornalas­qan: «Qazyǵurt», «Jibek-Joly», «Qap­lanbek», «Saryaǵash st.», «B.Qo­nys­baev», «Atameken» keden beketteri.
Departamenttiń jumys qo­ry­tyndylary boıynsha 2012 jyl­dyń basynan 17 mıllıard 503 mıllıon 544 myń teńge, QR QM Kedendik baqylaý komıtetiniń bol­jaǵan kórsetkishterin 2,5 pa­ıyz  artyq óndirdi.
Kedenshiler bizdiń elimizdiń ǵa­­na emes Keden odaǵy úsh eliniń eko­­­nomıkalyq qaýipsizdigin qam­ta­ma­syz etedi. Sondyqtan keden isi sa­lasyndaǵy qylmystar jáne qu­qyq buzýshylyqpen kúres bo­ıynsha jumysqa basa nazar aýdarylady.
Ústimizdegi jyly 20 qylmys­tyq is jáne 1 375 ákimshilik is qozǵalyp, memleketke 59 mıllıon teńge kelti­rilgen zalal óndirildi. Qozǵalǵan ister boıynsha tárki­len­gen taýarlar 47 mıllıon teń­geni qurady.
«Jibek Joly» keden beke­tin­de jedel-izdestirý sharalaryn júr­gizý barysynda Keden odaǵy­nyń shekarasy arqyly esirtkini zańsyz tasymaldaý faktisi anyq­taldy.
Departament qyzmetkerleri Keden odaǵy aýmaǵynda jóneltpe qu­jattarynda kórsetilmegen 2 myń dinı kitaptar, beınekamera jáne dık­tofonnyń zańsyz tasy­maly­nyń jolyn kesti. Bul júk­terdi Birikken Arab Ámirlikte­ri­­nen Qyrǵyz­stan­nan tranzıtpen biz­diń elimizdiń aý­maǵy arqyly ót­kizbek bolǵan. Alaı­da «Sary­aǵash st.» keden beke­tinde keden­dik ba­qylaýdan ótýde ıns­pek­sııa­lyq tekserý kesheniniń kó­megimen bizdiń qyzmetkerler kon­traban­da­lyq taýardy anyqtady.
Sońǵy jyldary keden beket­teri túbegeıli ózgergeni jáne eń joǵarǵy talapqa saı ekenin atap ótken jón. Ońtústik Qazaqstan ob­lysy boıynsha kedendik baqy­laý departamentiniń barlyq shek­ara­lyq ótkizý pýnktteri Keden odaǵy­nyń shekarasy arqyly ta­ýarlar men kólik quraldarynyń ótýin jedeldetý úshin baqy­laý­dyń zamanaýı tehnıkalarymen jabdyqtalǵan.
Kedenniń tabysty jumys jasaýyna qyzmetkelerdiń turmys jaǵ­da­ıyn jaqsartý da yqpal etedi. Saryaǵashta jalpy kólemi 4 328 sh.m. quraıtyn turǵyn úı kesheni­niń qurylysy aıaqtalýda.
Aýmaqtaǵy 11 gektar jerde 50 páterli 10 úı salyndy. Odan bó­lek bir qabatty «Taýnhaýs» kóp páterli turǵyn úıdiń janynda 60 adamǵa arnalǵan páter túrindegi jataqhana qurylysy aıaqtaldy. Ol jerde balalar oıyn jáne sport alańyn salý qarasty­ryl­ǵan. Keden organda­ry­nyń qyz­met­kerle­ri­niń turmys máselesin sheshýge mem­leketten 663 mıllıon teńge bólindi. Keden qyz­met­kerleri ózde­ri­niń úıine jaqyn jerde qyzmet etetin bolady. Tur­ǵyn úı keshe­ni­niń keden beke­tinen araqashyqty­ǵy: «Qazy­ǵurt»-18 km, «Jibek-Joly» – 14 km, «Qaplan­bek» – 5 km, «Sary­aǵash st.» – 3km.
Keden shekarasynda jańa ót­kizý beketteri salynýda: ınspek­sııalyq tekserý kesheni, taýarlardy jetki­zý­di baqylaýdyń avto­mat­tandyryl­ǵan júıesi, elektrondy ótkizý júıelerin qaıta qurý ju­mystary júrgizilýde. Maq­taaral aýdanynyń qazaq-ózbek shekarasynda jańadan «Ata­meken» ótkizý beketi salyndy.
Ústimizdegi jyldyń 17 maýsymynan Keden odaǵy aýmaǵynda min­detti aldyn ala aqparattan­dyrý engizildi, ıaǵnı jańa ereje boıynsha taýarlardy deklara­sııa­laý aldyn ala málimetti Keden odaǵyna múshe memleket keden organyna múddeli tulǵalar taýarlarmen kólik quraldaryn Ke­den odaǵy shekarasy arqyly ótý­­ge deıin 2 saǵatta baǵyttaýy tıis.
Bizdiń departament elimizde birinshi bolyp osy baǵdarlamany engizdi jáne tájirıbede jaqsy nátıje kórsetti.
Keden organdarynyń jumys­ta­ry memlekettiń syrtqy ekono­mı­ka­lyq qyzmetiniń damýyna yq­pal etýi sózsiz. Kedendik baqylaý komı­te­ti syrtqy ekonomıkalyq qyzmet­ke qatysýshylardyń bel­sen­digin arttyrý, kedendik baq­y­laý jáne resimdeý prosedýralaryn ońaılatý úshin sharalar qa­byl­daý­da. Táýe­kel­derdi basqarý júıesi, «kúnbe-kún» kedendik re­sim­deý, «bir tereze» jáne «bir aıaldama», «qyzyl» jáne «jasyl» dáliz ju­mys prın­sıp­teri engizilgen. Iаǵnı syrtqy eko­no­mı­kalyq qyzmetke qatysý­shy­lar taýarlaryn shekara arqyly meı­linshe tez ótkizý úshin barlyq jaǵdaılar jasalǵan.
Elimizdiń Ońtústik shekara­sy­nyń kúzetinde bolǵandyqtan departament basshylyǵy kórshi­les О́zbekstan Respýblıkasynyń keden isinde tyǵyz yntymaqtasta bo­lý úshin barlyq múmkindikterdi jasaýda. Qazaq-ózbek shekarasynda bir­qa­tar qıyndyqtar kezde­se­di. Kór­shi­les eldiń kólik zańdy­ly­ǵyn­da ózgerister engizýlerine baılanysty tamyz aıynyń so­ńynda «B.Qonysbaev» keden be­ke­tinde avto­kólikter kidirisi or­yn aldy. Osy­ǵan baılanysty keden depar­tamen­tiniń basshylyǵy jaǵdaıdy sheshý úshin sharalar qabyldady. Kórshi­les О́zbek­stan­dyq bekettiń basshy­lyǵymen kelisim-shart júr­­­gizý barysynda bos kólikter jáne 40 tonnaǵa deıingi salmaqtaǵy kó­likter esh­qandaı kedergisiz ótýde.
Sonymen qatar tez jaramsyzdanatyn ónimderdi tasıtyn júk kó­lik­teri shekaradan kezekke tur­maı óte­tin boldy. Kúrdeli máse­l­e osylaısha qysqa merzim ishin­de sheshildi.
Ortalyq Azııanyń kóp elderi­men salystyrǵanda Qazaqstannyń keden júıesi ashyq, keden qyzme­ti­ne qatysty kez kelgen ózgerister, ja­ńalyqtar halyq jáne kásip­ker­ler úshin qoljetimdi. Árbir SEQ, jeke tulǵa keden isine qa­tysty barlyq qujat kelisimder­men tanysa alady. О́ziniń ýaqy­tyn, qar­jy­syn baǵalaıtyn kez kelgen kásip­ker keden isin keden­shiden kem bilmeıdi dep senimmen aıta alamyn. Keleshekte qarapa­ıym halyq shekaradan ótýde esh­qandaı qıyn­dyqtar men keder­gi­ler kórmeı, júkteriniń kedendik baqylaýdan ótkenin baıqamaı ótýleri tıis.
Memleketimizdiń kedeni bola­shaqta Qazaqstanda ǵana emes, kór­shiles memleketterde bolyp jat­qan ekonomıkalyq úderister­ge yq­pal etetin myqty memle­kettik organ bolýy tıis.
Jasulan AHMETOV,
Ońtústik Qazaqstan oblysy boıynsha kedendik baqylaý departamentiniń bastyǵy, keden qyzmetiniń podpolkovnıgi.