Ábilázov túrmede otyrýy tıis

Senbi, 24 qarasha 2012 7:20

Halyqaralyq qylmysker Ábilázovtiń aıaǵynyń astynda jer janyp jatyr. Búginde ol qazaqstandyq jáne reseılik sot oryndarynan ǵana emes, brıtandyq femıdadan da jasyrynyp júr. Kóptegen qylmystary úshin onyń erte me, kesh pe zań aldynda jaýap berýine týra keledi.
Qazaqstan men Reseıden mıl­lıardtaǵan dollardyń qarjysyn jymqyryp, shetelge qashqan Muh­tar Ábilázovtiń lańy talaı adamdardyń taǵdyryn tálkekke saldy. Olardyń ishinde aldanyp qalǵan ańqaý adamdarmen qatar, osy isten aqsha taýyp, baıymaq bolǵan alaıaqtar da az emes. Qa­zaqstanda mundaı adamdardyń bir­azy «Alǵa» partııasynyń aı­na­lasyna shoǵyrlanǵandyǵy belgili.

Senbi, 24 qarasha 2012 7:20

Halyqaralyq qylmysker Ábilázovtiń aıaǵynyń astynda jer janyp jatyr. Búginde ol qazaqstandyq jáne reseılik sot oryndarynan ǵana emes, brıtandyq femıdadan da jasyrynyp júr. Kóptegen qylmystary úshin onyń erte me, kesh pe zań aldynda jaýap berýine týra keledi.
Qazaqstan men Reseıden mıl­lıardtaǵan dollardyń qarjysyn jymqyryp, shetelge qashqan Muh­tar Ábilázovtiń lańy talaı adamdardyń taǵdyryn tálkekke saldy. Olardyń ishinde aldanyp qalǵan ańqaý adamdarmen qatar, osy isten aqsha taýyp, baıymaq bolǵan alaıaqtar da az emes. Qa­zaqstanda mundaı adamdardyń bir­azy «Alǵa» partııasynyń aı­na­lasyna shoǵyrlanǵandyǵy belgili.

«Alǵanyń» tarıhyna nazar aýdaratyn bolsaq, onyń fı­lı­al­dary Qazaqstannyń iri qala­la­ryn­da qurylǵan bolatyn. Bul qoz­ǵalystyń jaqtaýshylary tipti óz qyzmetterin aýyl adamda­ry­nyń ańqaýlyqtaryn paıdalana oty­ryp, solardyń arasynda da uıym­dastyrýǵa tyrysty. Olar jekelegen bu­qa­ralyq aqparat qu­raldaryn belsendi túrde paı­da­landy. Sol qyzmetine aqsha tólep otyrdy. Bul qarjyny olar qaı­dan aldy?
Ábilázov óziniń Qazaqstannan jymqyryp ketken qarjysyn  Qazaqstanǵa kir keltirý maqsa­tyn­da ońdy-soldy shashyp júr­gen­digi belgili. Ol «Alǵany» 2002 jyldan bastap qarjy­lan­dyra bastaǵan. Qarjylandyrý kólemi 70-90 paıyz aralyǵynda de­gen derekter bar. Sońǵy tórt jyldyń ishinde «Alǵany» asy­raý­ǵa 10 mln. dollar jumsa­ǵan­dyǵy málim boldy. Ábi­lázov mun­daı qadamdarǵa qa­laısha jáne nelikten bardy?
2002 jyldyń naýryz aıynda ol qylmystyq topty qurǵany, zań­syz kásipkerlikpen aınalys­qan­dyǵy jáne qyzmet babyn bas paıdasyna paıdalanǵandyǵy úshin tutqynǵa alynǵan bolatyn. Osy kezde Ábilázov jazalaýdan qutylý jáne halyq aldynda ózin taza adam retinde kórsetý úshin buqaralyq aqparat quraldary­nyń qyzmetin paıdalanýǵa jáne qoǵamdyq qozǵalystar men baı­lanys ornatýǵa umtyldy. Solar arqyly ózin saıası turǵydan qý­dalaýshylyqqa ushyraǵan adam retinde kórsetpek boldy.
Biraq qylmystyń aty qyl­mys. Jalǵan áreketter jasap aq­tal­maq bolǵanyńmen, onyń kirin ketirý múmkin emes. Ábilázovtiń ústinen qozǵalǵan qylmystyq ister onyń qarjy jymqyrýǵa bar­ǵan­dyǵyn, alaıaqtyq jasaǵan­dy­ǵyn dáleldep berdi. Sóıtip, qyl­mysker tıisti jazasyn aldy.
Bir jyl túrmede otyrǵannan keıin keıipkerimiz keshirim bo­ıyn­sha odan bosatyldy. Osy kezde onyń oılanýǵa, adal jolǵa tú­sýine múmkindigi bar edi. Biraq Ábilázov olaı istemedi. Shamasy, aram aqshanyń, mol qarjynyń býy onyń basyn ábden aınal­dy­ryp tastasa kerek. Jalpy, adam balasy óziniń áreketterine esep berip, jamandyq pen jaqsy­lyq­tyń arasyn tarazylap otyrmasa, joldan taıý degeniń qıyn emes. Al Ábilázovtiń aldynan taǵy da mol aqsha kútip tur edi. Onyń isi alǵa basqandaı boldy. Ol BTA banktiń tizginin ustady. Sol-aq eken, osy múmkindikti paıda­la­nyp qalmaq bolyp, aqsha urlaý maq­satynda jańa qylmystyq qar­jy kestelerin jasaýǵa kiristi. Bul 2008 jyl edi. Sóıtip, álemdi qarjy daǵdarysy kernep, halyq qınalyp turǵan kezde ol sol ha­lyqtyń tapqan-taıanǵanyna ba­ıyp qalý áreketterine boı urdy.
Biraq Ábilázov óziniń oılaǵan maqsatyna tolyq jete almady. Bankke tekserýshiler keldi. Ol muny kútpegen edi. Bankke júr­gizilgen aýdıtorlyq tekserý sol kezde úzdik bank dep ataǵy shy­ǵyp turǵan BTA-da qomaqty qar­jy problemalarynyń bar ekendigin kórsetip berdi. Bank ban­krotqa túsýdiń aldynda turdy. О́ıtkeni, ınvestorlardyń oǵan salǵan qarjylary kóldeneń sheteldik kompanııalardyń shotta­ryn­da boldy. Sondyqtan Ábilá­zov qyzmetinen shettetildi.
Ol ózine taǵy da jaza belgilenetindigin jaqsy túsindi. Onyń ústine bul jolǵy shara tipten aýyr bolýy múmkin edi. О́ıtkeni, qylmystyń aýqymynyń ózi orasan zor-tyn.
Ábilázov basyn arashalap alyp qalmaq bolyp, kóp oılanbastan, buqaralyq aqparat qural­daryna bankke reıderlik basyp alý jasalǵandyǵyn málimdedi. Biraq óziniń adaldyǵyn dálel­deý­ge umtylǵan joq. Birden shetelge qashty jáne jaıdan jaı qashpaı, offshorlyq kompanııalar qyzme­tin paıdalanyp, BTA bankten 900 mln. dollarǵa jýyq qarjyny bas­qa elge alyp shyqty.
Sol aralyqta, ıaǵnı 2004-2008 jyldary Ábilázovtiń tek Qazaq­stan­da ǵana emes, Reseıde de búl­dirgenderi az emes eken. Máselen, Reseıde oǵan 4 mlrd. dollardyń qarjysyn alaıaqtyqpen jym­qyr­dy degen aıyp taǵyldy. Buryn onyń aty osy elde júzege asy­rylady delingen kóptegen iri de órshil jobalar arqyly belgili-tin. О́kinishke qaraı, osynyń bári Ábilázovtiń aqshany urlap, shetelderdegi óziniń shottaryna aýdarý úshin jasaǵan áreketteri bolyp shyqty.
Sonymen, sarapshylardyń ja­saǵan qorytyndysy boıynsha Ábilázovtiń BTA bank dırektorlar keńesiniń tóraǵasy bolyp qyzmet istegen kezinde 10 mlrd. dollarǵa jýyq qarjyny bankten shyǵarǵandyǵy belgili bol­dy. Munyń ózi alaıaqtyń tumandy Albıon elinde emin-erkin saıran salýyna jaǵdaı týdyrdy. De­genmen, Londonnyń ózinde onyń TMD keńistiginde jasaǵan iri qylmystary izsiz qalmady. Ábi­lázovke qarsy 9 sot isi qoz­ǵaldy. Ústimizdegi jyldyń ba­synda brıtan soty Ábilázovti aıyp­tap ta úlgerdi. Degenmen, «qýyrdaqtyń kókesin túıe soı­ǵanda kóremiz» degendeı bul is áli aqyr aıaǵyna deıin jetkizilgen joq. Negizgi tyńdaýlar áli jalǵasatyn bolady. Biraq maqa­lamyzdyń basynda aıtyp ketkenimizdeı Ábilázov tek ózimen ǵana ketpeı, sońynda úlken lańyn qal­dyryp otyr. Sol aıqaı-shý­dyń biri «Alǵanyń» Qazaqstanda jasaǵan áreketteri bolyp tabylady
Ádette, «Alǵanyń» tizginin us­­taǵan belsendi músheleri ózderin jemqorlyqpen kúresýshiler, ke­deı­lerdiń jaqtaýshylary retinde kórsetýge qumar. Olar músápir beısharamyz, jumyssyzdarmyz dep esepteıdi. Al shyn mánine kelgende, bular – jasyryn mıllıonerler. Olardyń qylmystyq bıznesteri tártipsizdik uıym­dastyrý men kıkiljińder týdy­rý­ǵa qurylǵan. Osynyń jarqyn bir dáleli – Vladımır Kozlov. О́ziniń qojaıyny Ábilázovtiń qarjy qoldaýy arqasynda ol mıl­lıondaǵan dollarǵa ıe bol­dy. Bul oǵan Qazaqstanda ártúrli mıtıngter men qarsylyq shara­laryn uıymdastyrý úshin berildi. О́ıtkeni, ol – onyń bıznesi. Al «Alǵa» bolsa, bul Kozlovtyń sol bıznesti júrgizetin kásipor­ny. Ol jýrnalısterge bergen suh­bat­tarynda ózin «Alǵada» volonterlik negizde jumys isteımin dep málimdegen bolatyn. Biraq olaı bolmaı shyqty.
Al endi «Alǵanyń» qarsylyq sharalaryn qalaı uıymdastyra­tyndyǵyna keleıik. Ol bylaı:
Qostanaı qalasynda turatyn Mırgorodtardyń eki qyzy Inna men Marıanna 2010 jyldyń qyr­kúıek aıynda Almaty qala­syna sapar shekti. Sapardyń maq­saty – atalǵan qalaǵa baryp qy­dy­ryp qaıtý. Jolsapar shyǵyn­da­ryn bir fırma kóterip almaq. Sol saparǵa jastary jıyrmaǵa tolmaǵan basqa da qyz-jigitter qatysady. Almatyǵa barǵanda qan­­daı sharýamen shuǵyldana­tyn­dyqtary týraly olarǵa poıyz ústinde aıtylady. Biraq sonyń ózi tolyq aqparat emes. Balalar áldebir sherýlerge qatysýy kerek. Keıbireýleri sherý ústinde sóz sóıleýge tıis.
Eki qyzyn saparǵa shyǵaryp salǵannan keıin olardyń anasy bul sapardan kúdiktenip jan-jaqpen habarlasa bastaıdy. Bilgeni – ony uıymdastyrýshy Igor Kolov degen azamat. Ol kim? Osyny bilmek bolyp jergilikti gazet redaksııasyna barady. Ondaǵy jýrnalıster áıelge Kolovtyń «Alǵanyń» Qostanaı fılıalyn basqaratyndyǵyn aı­ta­dy. «Alǵa» týraly biraz máli­metter beredi. О́zderiniń qate­les­kendikterin uqqan áıel dereý eki qyzyna jáne Almatyda turatyn týystaryna habarlasady. Sóıtip, qyzdardy Almatyda vokzaldan olardyń týystary qarsy alady. Sóıtip, keleńsiz bir isten aman qalady.
Top quramyndaǵy basqa adamdar ózderin shaqyrýshylardyń sóz­derine senip, alǵashynda Al­matyda uıymdastyrǵan mıtıngke qatysady. Olarǵa sol jerde memleketti jamandap sóz sóıleý jó­ninde usynys jasalady. Sapar­dyń shynaıy maqsatyn endi-endi ańǵarǵan jastardyń kópshiligi sharaǵa budan ári qatysýdan bas tartyp, óz betterimen ketedi. Mine, oqıǵa osylaı aıaqtalady.
Vladımır Kozlov pen onyń jaqtastarynyń Ábilázovtiń bergen qarjysyn qalaı paıdalan­ǵan­dyq­tary týraly málimetter bar­shylyq. Bul qarjyny kóp jaǵ­daıda Muratbek Ketebaev jetkizip berip otyrǵan. Basqa da jetkizýshiler bolǵan. Osy oqı­ǵa­lar­dyń barlyǵy Vladımır Koz­lov­tyń ústinen qozǵalǵan sot prosesi kezinde anyqtalyp, ja­ryq­qa shyq­ty. Kozlovtyń azǵy­rýy­men osy iske járdem bergen birqatar adamdar ózderiniń kiná­la­ryn mo­ıyndap, jaǵdaıdyń qa­laı bol­ǵan­dyǵy týraly aıtyp berdi.