Qazaq dalasyn kúl-qoqystan qalaı tazartamyz?

Senbi, 11 aqpan 2012 8:32

Elbasy Nursultan Nazar­baev­tyń bıylǵy Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýy jastar júregine jol tapty. Joldaý jáne Joldaý jarııa­lan­ǵannan keıin ile ótkizil­gen Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda Memleket basshysynyń sóı­legen sózi bizdi erek­she tolǵan­dyr­dy. Máselen, Elbasy Úkimet otyrysynda sóılegen sózinde «Qal­dyqtardy óńdep kádege jaratý, qaldyqtardy bólektep jınaý jú­ıe­sin engizý máselesi de asa ma­ńyzdy. Shetelderde olardan metan óndirip, ony ártúrli qajettilik­ter­ge paıdalanady. Biz de osylaı ju­mys istep úırenýimiz kerek. Eli­mizde osy ýa­qytqa deıin jınaq­ta­lyp qalǵan óner­kásiptik jáne tur­mystyq qal­dyq­­tar árbir turǵynǵa shaqqanda 1,4 myń tonnadan aınalady eken.

Senbi, 11 aqpan 2012 8:32

Elbasy Nursultan Nazar­baev­tyń bıylǵy Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýy jastar júregine jol tapty. Joldaý jáne Joldaý jarııa­lan­ǵannan keıin ile ótkizil­gen Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda Memleket basshysynyń sóı­legen sózi bizdi erek­she tolǵan­dyr­dy. Máselen, Elbasy Úkimet otyrysynda sóılegen sózinde «Qal­dyqtardy óńdep kádege jaratý, qaldyqtardy bólektep jınaý jú­ıe­sin engizý máselesi de asa ma­ńyzdy. Shetelderde olardan metan óndirip, ony ártúrli qajettilik­ter­ge paıdalanady. Biz de osylaı ju­mys istep úırenýimiz kerek. Eli­mizde osy ýa­qytqa deıin jınaq­ta­lyp qalǵan óner­kásiptik jáne tur­mystyq qal­dyq­­tar árbir turǵynǵa shaqqanda 1,4 myń tonnadan aınalady eken. Bul máse­leni sheshý qajet», dep atap kórsetti.

Iá, babalarymyz «aq bilektiń kú­shimen, kók naızanyń ushymen qor­ǵap» ótken qazaq jerin keıingi urpa­ǵyna kúl-qoqyspen toltyrsyn degen oımen qaldyrǵan joq. О́tken jyly qazan aıynda «Egemen Qa­zaq­stan» gazetinde jaryq kórgen jýrnalıst Jylqybaı Jaǵypar­u­ly­­nyń «Qazaq dalasy kúl-qoqys qoı­masy emes» atty maqalasy jáne oǵan ún qosqan Halyqaralyq bız­nes akademııasy stýdentteriniń «Shet­­eldik qoqyspen otandyq qo­qys­­ty óń­deı alamyz ba?» atty («Ege­men Qa­zaq­stan» 9.11.2011) jan­aıqaıy kóp­shi­lik oqyrman­dar­dyń nazaryn osy máselege aýdartqan edi.
Búkil dúnıe júzinde qatty tur­mystyq qaldyqtaryn (QTQ) ártúr­li ádistermen qaıta óńdeıdi. Osy­lar­dyń qazirgi kúnde eń kóp qolda­ny­latyn ádisi – ol polıgonda qaı­ta kómý ádisi. Al ekinshi ádis – qo­qys­tardy suryptaý zaýyttary. Ta­ǵy bir ádis – bul QTQ-ny jaǵyp, odan elektr men jylý energııasyn alý jáne paıdalaný. Bul ádis kóp­tegen damyǵan shetel memleket­te­rin­de, mysaly, AQSh, Japonııa jáne bas­qa Eýropa elderinde qoldanylady.
Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti­niń professory, tehnıka ǵylym­da­rynyń doktory T.Ermekovtiń bas­shylyǵy­men turmystyq jáne ón­diris qal­dyq­taryn qaıta óńdeýdiń jańa tehnologııasy boıynsha jıyrmadan astam ınnovasııalyq patentter alyndy. Bul ádistiń taǵy bir ereksheligi EUÝ-diń ǵalymdary usynyp otyrǵan jańa ınnova­sııa­lyq tehnologııany paı­dalaný ar­qy­ly qalalardaǵy qo­qys­tardy kó­mý polıgondaryn tolyq qysqar­tý­ǵa qol jetkizilýi.
Keleshek urpaqqa arnalǵan ja­ńa zaýyt arqyly qazaq dalasyn kúl-qoqystar men qaldyqtardan tazar­tý­ǵa bolady. Parlament jáne más­lıhat depýtattary osy kókeı­kesti máselege joǵary deńgeıde qarasa eken. Biz jas­tar sizderge senemiz, óıtkeni qazaq dalasynyń bolashaq taǵdyry sizder­diń qol­daý­laryńyzǵa baılanysty. Keleshek urpaqtyń jańa zaýyty qor­shaǵan ortany saq­taýǵa jáne zııandy zat­tardyń aýaǵa, sýǵa, jerge qosyl­maýyna múmkindik jasaıdy. Qazaq­stan­nyń 50 myńnan astam turǵyn­dar turatyn qala­la­rynda QTQ kómý polıgondary bar jáne Almaty men Astanada QTQ suryptaý zaýyttary sa­lynýda. Osy polıgondardy jáne zaýyttardy jańa ınno­­vasııalyq tehnologııalar zaýy­tyna aýystyrý ar­qy­ly memle­kettik bıýdjettiń mıllı­on­daǵan teńge qarjysyn únemdeýge bolady. Bizdiń ýnıversıtettiń ǵa­lym­­d­a­ry usynyp otyrǵan jańa tehnologııa zaýyty bolashaq úshin óte kerek. Qazaq jeri, onyń baılyǵy, tazaly­ǵy bizder úshin asa qymbat. Eger, osy aıtylǵan máselelerge Parlament, Qor­shaǵan ortany qorǵaý mı­nıstrligi, qa­lalardyń ákimderi men kommýnal­dyq qyzmet mamandary, ta­­bıǵatty qorǵaý ujymdary, ón­diris jáne qatty tur­mys­tyq qal­dyqta­r­men aınalysatyn ujymdar kóńil bólse, nur ústine nur bolmaq. Qazaq dalasyn kúl-qo­qystan tazartý qazaq jerinde turatyn árbir adam úshin óte mańyzdy dep esep­teımiz.
Merýert JAMALIEVA,  Aıdana ARPABEK,  L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ-diń jaratylystaný ǵylymdary fakýltetiniń 3-kýrs stýdentteri.