Soraqy salyq

Senbi, 7 sáýir 2012 9:01

Ol aýyldy kótere me, álde kóterem ete me?

Búginde óńirdiń bereke-bir­ligi, tynys-tirligi sanalatyn, tipti búkil Otanymyzdyń hal­qyn as-sýmen qamtamasyz etip otyrǵan aýyl turǵyndaryn jańa salyqtyń túri alań­da­typ otyr. Ol ótken jyly Eko­logııalyq kodekske engizilgen túzetýlerden týyndaýda. Naq­ty­laı tússek, iri qara maldyń japasy qorshaǵan ortaǵa zııandy kórinedi. Sol úshin aýyl tur­­ǵyn­dary malynyń qı-te­ze­gi­ne sa­lyq tóleýi kerek. Sonda ekologııa ońalady eken.  Árı­ne, sa­lyq kólemi bálendeı kóp emes. Bir tonnasy 15 teńgege jýyq. Másele, sol japany qa­laı jınap alý kerektigi, odan keıin tóleıtin salyqtyń san túrli qujattaryn daıyndaý ke­zin­­de­gi ary-beri shapqyn is aýyl tur­ǵyndarynyń sharadaı bas­­ta­ryn shaqshadaı ete­tin sııaqty.

Senbi, 7 sáýir 2012 9:01

Ol aýyldy kótere me, álde kóterem ete me?

Búginde óńirdiń bereke-bir­ligi, tynys-tirligi sanalatyn, tipti búkil Otanymyzdyń hal­qyn as-sýmen qamtamasyz etip otyrǵan aýyl turǵyndaryn jańa salyqtyń túri alań­da­typ otyr. Ol ótken jyly Eko­logııalyq kodekske engizilgen túzetýlerden týyndaýda. Naq­ty­laı tússek, iri qara maldyń japasy qorshaǵan ortaǵa zııandy kórinedi. Sol úshin aýyl tur­­ǵyn­dary malynyń qı-te­ze­gi­ne sa­lyq tóleýi kerek. Sonda ekologııa ońalady eken.  Árı­ne, sa­lyq kólemi bálendeı kóp emes. Bir tonnasy 15 teńgege jýyq. Másele, sol japany qa­laı jınap alý kerektigi, odan keıin tóleıtin salyqtyń san túrli qujattaryn daıyndaý ke­zin­­de­gi ary-beri shapqyn is aýyl tur­ǵyndarynyń sharadaı bas­­ta­ryn shaqshadaı ete­tin sııaqty.

Iá, Kodeksti qabyldaý barysynda negizge alǵan másele, tazalyq jaıy edi degen ýáj kóldeneń tartylǵany kúmánsiz. Biraq atam qazaq sol maldyń qıyn zııan demeı áletke jaratýdy baıaǵyda bilgen. Tyńaıt­qysh dep qajet kezinde egisine paıdalanǵan. Tipti, otqa jaǵyp jylynǵan. Ol tusta zııansyz, qazir qalaısha zııandy bola qal­dy? Munyń «zalaly» bar de­gendi ǵalymdar dáıektegen be?

Árıne, mundaı qadam salyq jınaýshylar úshin tıimdi bolary aıdaı anyq. Áıtse de aýzy aqqa endi-endi tıgen aýyldyq­tar­dy bul kótere me, bolmasa kóterem ete me? Osy kúnderi mal basyn kóbeıtý, asyldandyrý máselesi az aıtylyp jat­qan joq. Janama salyq dál osylaı sansyrata beretin bolsa, aýyl jurty maldan at-tonyn ala qashatyn shyǵar.

О́tken jyly Qytaı Ha­lyq Respýblıkasyna barǵan saparymyzda halyqty kók­ónis­pen qamtıtyn jylyjaıda boldyq. 7-8 aı boıy ónim be­retin qyzanaq ósirýshi azamat Shýn Jımın óz óniminiń taza ekenin aıtyp, dámin tatyp kór degen tilek bildirdi. Shynynda, jaqsy eken. «Biz óni­mimizge túrli gerbısıdter, hı­mııalyq tyńaıtqyshtar qos­­paımyz. Tipti bulardyń quny kún sanap quldyrap ketip barady. Eldi mekenderdegi malshylarmen tyǵyz qarym-qatynas jasap, adam densaýlyǵyna paıdaly, ónim úshin altynmen teń tyńaıtqyshtardy alamyz. Bul biz­ge de, olarǵa da tıimdi tásil bolyp tur» degen edi.

Bul – úırenetin úrdis. Eger iri qaranyń japasyna salyq salýdy kózdep, tazalyqty maq­sat etken azamattar fıskal­dyq sharany oılamaı, naryq­tyń talabyna saı jurtpen ke­ńese otyryp, kelisim shyǵarsa, el qujatqa qoldaý kór­se­ter edi. Qazir qorshaǵan ortaǵa qaýipti, ýly dep tapqan qı-tezek má­selesi aýyldyqtardy alańda­typ qana qoımaı, buzaý, tanasynan, eshki, laǵynan túsetin «zalaldy» qaıtsek jınap alamyz, qo­sym­sha salyq­tan qalaı quty­la­myz deıdi. Tipti, osy maldan paıda bar ma? Oǵan tólegen burynǵy sa­lyǵymyz azdaı, endi japasyna da salyq tóleıtin bolsaq, kózin qurtyp, qol qýsyryp otyrý kerek shyǵar dep te ań-tań bolýda.

Súleımen MÁMET.