Áke men bala
Seısenbi, 24 sáýir 2012 6:55
Abaıdyń kóp áke balasy jas kezinde basynan qus ushyrmaı pármáná bolyp júrip, eseıgende sýyq tartatyny qalaı degen mazmundaǵy sózi bar. Ras, munysy nesi eken? Shama-sharqymyzsha osyǵan biz de bir oı júgirtip kórelik. Hakimniń bizge qaldyrǵan saýaly shyǵar.
Biz aıtpaq bolyp otyrǵan áke men bala ortasyndaǵy dıalogtyń kóbi bylaı bolady:
Seısenbi, 24 sáýir 2012 6:55
Abaıdyń kóp áke balasy jas kezinde basynan qus ushyrmaı pármáná bolyp júrip, eseıgende sýyq tartatyny qalaı degen mazmundaǵy sózi bar. Ras, munysy nesi eken? Shama-sharqymyzsha osyǵan biz de bir oı júgirtip kórelik. Hakimniń bizge qaldyrǵan saýaly shyǵar.
Biz aıtpaq bolyp otyrǵan áke men bala ortasyndaǵy dıalogtyń kóbi bylaı bolady:
– Sen bardyń ba álgi jerge?
– Iá, bardym.
– Ne qylyp jatyr eken?
– Ne qylýshy edi, jatyr baıaǵy.
– Joq endi aıtsaıshy, ne istep jatyr?
– Aıtatyn nesi bar, júr de el qatarly.
– M m m…
Boldy. Osydan uzamaıdy. Bir-biriniń kókiregine endirmeı keri teýip turǵan bir nárse bar. Ekeýi de jeńe almaıdy. Mahabbatqa salyp áke buzǵysy keledi, aqylǵa salyp bala buzǵysy keledi, buza almaıdy. Asa bir táýekelmen álgi perdeni bireýi buzsa da, kókirek keńistiginde ekeýiniń joldary qıyspaı, bir-biriniń keýdesinen turaq taba almaı, qashyp shyǵady. Nege?
Aqylman Abaıǵa qaıta soǵalyqshy. Ol kisi balalarymen óte etene bolǵan. Ásirese, Ábdirahmanynyń ishki syr-sıpatyn ishek qyryndysyna deıin bilip, tańdanyp, rıza bolady. Asyryp sóz aıtpaıtyn Abaıdyń bir maqtanǵany osy Ábdirahmany shyǵar. Ortalarynda taýsylmaıtyn syrlar jatypty. Keıde áńgimeleri kúnniń batysy, tańnyń atysyna qaramaı jalǵasady eken. Al, Maǵashymen aradaǵy súıispenshiligi tipti erekshe. Maǵash bir jaqqa shyqsa «ákem saǵynyp qalady» dep úsh kúnnen asyrmaı qaıtyp oralady eken. Shynymen Maǵash úsh kúnnen keshikse, jaryqtyq Abaı: «Meni Maǵash bulaı zaryqtyrmaýy kerek edi», dep attyly jolaýshynyń bárinen úmittenip, tóbe basynan túspeı otyryp alady deıdi. Bul balasymen de kúndiz-túni áńgimeleri bitpeıdi eken. Munyń syry nede?
Aldymen mynaǵan toqtalaıyq. Biz sóz etip otyrǵan keleńsiz jaǵdaıdyń túpki sebebi ne? Nege ákeden bala oıy ózge bolady?
Bul «zamany basqanyń» kesirinen eken. Ákeniń júrgen joly men balanyń júrgen jolynyń eki basqa bolǵandyǵynan eken. Áke kórgen salt balaǵa kelgende basqasha bolyp ózgerip ketkendiginen eken. Ákeniń kezindegi qundylyqtar balanyń dáýirine kelgende túkke jaramaı qalatyndyǵynan bolsa kerek. Ony qorǵashtaǵan áke eskiliktiń joqtaýshysy, jaratpaǵan bala jańalyqtyń jaqtaýshysy bolyp joldary eki aıyryla ketedi eken. Tipti ekeýine de ortaq bir dástúr ýaqytqa baılanysty ózgeshelenip ketetindiginen sııaqty. Endi ekeýiniń oıy qalaı túıissin, pikirleri qalaı bir jerden shyǵyp, áreketteri qaıdan uqsasyn?
Já, sonda Abaı zamany men Maǵashtyń ýaqytynda bundaı ózgerister bolmady ma? О́zinen-ózi suraq týady. Ári óte oryndy suraq. Árıne, boldy. Ony aldymen Abaıdyń ózi aıtty. Aıtqanda da, biz qusap buralańdatpaı, taıǵa basqan tańbadaı badyraıtyp turap, aqıqatymen aıtty. «Zaman soqqan jel…» «Alla ózgermes, adamdar kúnde ózgerer…» Nemese: «Bir Alladan basqanyń bári ózgermek», dedi. Sóıtti de, máńgi ózgermes Quranǵa júgindi. Al Quranda adamı ómir súrýdiń ýaqytqa táýelsiz ortaq ólshemi bekitilgen. Abaı sony izdedi. Tapty da. Sóıtse, Qunanbaıǵa paryz etilgen namaz, bir útiri ózgermesten Abaıǵa da mindet etilipti. Abaıǵa paryz bolǵan oraza Ábdirahman men Maǵashqa da aınymaǵan qalpynda júktelipti. Endi «zamany basqa» bolsa da Qunanbaı men Abaıdyń, Abaı men Ábdirahmannyń oılary bir núktede toǵysyp, ózderi bir áreketti qaıtalamaǵanda qaıtpek?! Endi olardyń qaıǵy-muńy da, qýanysh-jubanyshy da ortaq bolmaı qaıtsin? Endi olardyń biriniń istegen isi birine túsinikti bolady. Ákesi top aldynda ózin ǵaıbattan tıyp sóılep otyrǵandyǵynyń sebebin balasy bilip otyrady. Balasynyń basqalarmen qarym-qatynasynyń ózgeler baıqaı bermeıtin keıbir tustaryn ákesi ańǵaryp, sebebin ol da ishteı túıip otyrady. О́ıtkeni, saýap qandaı isten, kúná nendeı áreketten bolatyny jaıynda ekeýi ortaq uǵymda. Bir-birine degen mahabbaty júrekteriniń tereń túkpirinen tamyr tartady. Birin-biri rýhanı tolyqtyrýshy deýge bolady.
Bul bir ǵana Abaı emes, musylmanshylyqtyń maǵynasyn shyn túsinip, berik ustanǵan árbir qazaqtyń basynda bolǵan jaı. Ári bul mahabbat ana men balanyń, aǵa men ininiń, ápke men qaryndastyń bárine ortaq. Biz túsinikke jeńil bolmaǵy úshin Abaı men balalaryn alǵa tartyp aıttyq.
Sóıtip, belinen shyqqan ákemen, qursaǵynda jaralǵan anamen, bir kindikten órgen aǵa-ini, ápke-qaryndaspen rýhanı dostyq ornata almaı, árqaısymyz bir jalǵyz bolyp, bir ǵana keletin qamshynyń sabyndaı qysqa ǵumyrdy jumbaq qylyp ótkizedi ekenbiz. Áke – balany, bala – anany, aǵa – ini-qaryndasty, ini – aǵa-ápkeni júrek túkpirindegi týystyq mahabbatpen qandyra almaı kezek-kezegimen qara jerge sińe beredi, sińe beredi eken… Birin-biri jer qoınyna tapsyryp turǵanda tirisinde oǵan jetkize almaǵan, qalaı jetkizýdiń mánin bilmegen mahabbat endi ókinishke aınalmaq. О́ziń kórge kirgenshe kókiregińde shemen bolyp qatyp, sher bolyp baılanyp júrmek.
Allataǵala Islamdy adamnyń eki dúnıedegi baqyty úshin jiberdi. Bárine birdeı jaraıtyn, ózgermeıtin hám mahabbatqa bóleıtin ortaq sýat, máńgilik qundylyq osy. Lá ılláha ıllá Alla dep kálımaǵa til keltirgen ár qazaq, sony aqylmen túsinip, júrekpen bekitse, bir-birine mahabbat qylmaqqa kerek! Sonda ǵana ákeniń oıy balaǵa jaramdy bolmaq! Sóıtip, álmısaqtan musylman bolǵan ata-baba taǵylymyna da tamyr jibere alamyz.
Ularbek NURǴALYMULY.
