Baqyt kilti

Sársenbi, 6 maýsym 2012 6:58

Erterekte erigip otyrǵan bir top jastar aqylman qartty ortaǵa alyp:

– Qarııa, el osy baqyt kilti dep jatady, siz ony qalaı túsinesiz? – deıdi. Sonda álgi qarııa bylaı dep jaýap beripti:

Sársenbi, 6 maýsym 2012 6:58

Erterekte erigip otyrǵan bir top jastar aqylman qartty ortaǵa alyp:

– Qarııa, el osy baqyt kilti dep jatady, siz ony qalaı túsinesiz? – deıdi. Sonda álgi qarııa bylaı dep jaýap beripti:

– Qaraqtarym, baqyt kilti degen keń uǵym. Ony árkimniń júrgen joly, artynda qalǵan shýaqty izderimen ólshegen oryndy. Eger baqyttyń kiltine ıe bolǵylaryń kelse, kez kelgen mamandyqtyń sońynan júgire bermeı, ózderiń unatqan, elge paıdaly, beıimderiń bar salaǵa kúsh salǵan jón. Baqytty bolam de­seń­der, aryń taza bolyp, eldiń muń-muqtajyna qulaq asyp, qoldan kelgenshe járdem berip, olardyń alǵysyna bólenińder. Sonda ǵana seniń myna dúnıege bos kelmegeniń, azamat degen joǵary ataqqa saı bolyp, baqytty, mándi ǵumyr keshkeniń.

Baıqasańyz, bul adamdy oıǵa qaldyratyn tereń maǵynaly jaýap emes pe?

О́sińiz, jetilińiz, tasqyndańyz,

Biraq ta bıikpin dep asqynbańyz.

Sen myqty, anaý nashar, men ortasha,

Bárimiz bir aspannyń astyndamyz.

Sizdiń oı bizdiń oımen birikpeıdi,

Shaıqańyz osy ómirdi júrip, meıli.

Oılańyz arzan ataq, sasyq yrys,

Siz ólgende qaıtadan tiriltpeıdi –

dep jyrlaǵan qazaqtyń aqıyq aqyny Muqaǵalı Maqataev. Aqyn osy óleńi arqyly tarydaı jetistigin taýdaı etip kórsetkisi keletin maqtanshaqty, baılyǵy men mansabyna mastanǵan toǵysharlyqty, ataqqumar­lyq­ty, ózin ózi zor sanaý sııaqty jıirkenishti áre­ketterdi qandaýyrdaı ótkir tilmen sheneıdi.

Rabǵýzıdiń (HIV ǵasyr) Adam Ata men Haýa Ana qıssasynda: «Ár kisiniń taǵdyry mańdaıyna anasynyń qursaǵynda jazylady. Odan asyp jaqsy da, jaman da bola almaıdy», – depti. Oılap qarasańyz, onysy da ras shyǵar. Ár adamnyń ómir atty sheksiz muhıtta óz joly, óz taǵdyry bar. «Jaryq dúnıege kel­gen ekensiń – ómirdi tirshiliktiń jerta­ban­­daǵan ógizi etpeı, qyran qanatyndaǵy óner bıi­gine kótergen lázim» depti nemistiń uly aqyny Gete.

О́mir ótken kúnmen, jasaǵan jylmen ól­shen­beıdi. О́mir ólshemi – myna beımaza dú­nıede jasaǵan izgilikti isiń, adamdarǵa ja­saǵan jaqsylyǵyń, kópshilikke qaıyrymdy­ly­ǵyń, artyńda qaldyrǵan jaqsy kórnekti iziń.

Al endi bazbireýler syrt kózge qarapaıym bolyp kóringisi kelip álektenedi. Biraq onysy kózge uryp turady. Sirá, qarapaıymdylyq ta qanǵa sińgen bir keremet qasıet bolsa kerek. Shirkin, myna jaryq dúnıede, jarqyn ómirde qanshama nar tulǵaly qarapaıym jandar boldy deseńizshi. Naqty mysaldarǵa júgineıik. Mysaly, tósin qaqpaı ómirden ótken jan­­­dar­dyń biri – uly kompozıtor Shámshi Qaldaıaqov dep bilemin. Ataq-dańqqa esh qyzyqqan jan emes, qanshama eldi súısindirgen, tipti kóki­regi oıaý jannyń bárin ǵashyq etken keremet ánder jazǵan asa talantty daryn ıesi bolsa da eldiń ortasynda, qarapaıym tirshilik etken qazaqtyń bir balasy.

Sondaı-aq, áriptesteri arasynda «aka­de­­mık­terdiń akademıgi» atanǵan Salyq Zımanov qa­rııa týraly ony etene biletin jurt onyń abyz­­dyǵy, parasattylyǵy men qara­­paı­ym­dy­lyǵy jaıly rızashylyqpen eske alyp otyrady.

Osy jerde qazaq ultynyń maqtanyshy er Baýkeń, Baýyrjan Momyshuly jaıly aıtpaı ketý úlken kúná bolar edi. Máskeý, Kreml qan­sha jyldar boıy jantalasyp «Keńes Oda­ǵynyń Batyry» degen ataq berýdi naǵyz qahar­man azamatqa qımasa da, halqymyz ony asa qadirlep, erekshe ardaqtap, «shoqtyǵy bıik bizdiń batyr Baýkeń» dep kózi tirisinde-aq syı-qurmetke bóledi. Baýkeń osyǵan shúkir­shilik jasap, «maǵan «Altyn juldyz» berme­dińder» dep aptyqpady, ashý shaqyrmady, yzalanyp kúıinbedi, qapalanbady. Sońǵy kúnine deıin eldiń erkesi bolyp ómir súrdi.

Keýdesine eki «Altyn juldyz» taqqan ushqysh-jaýynger Talǵat Bıgeldınov te ataq-dańqyn saýdaǵa salmaı, óz tirshiligimen qarapaıym ómir súrip jatqan azamat.

О́mirden ótken Ilııas Omarov, Jumabek Táshenev, Dinmuhamed Qonaev, Qanysh Sátba­ev, О́zbekáli Jánibekov, О́mirbek Joldasbekov, Hasan Bekturǵanov týraly el aýzynda talaı ǵajaıyp áńgime-estelikter órip júr, barlyǵy asa rızashylyqpen oıǵa alady. Kim aıtsyn, júrekteri eljireı, olardyń erekshe azamattyq qasıetterin jipke tizgendeı etip atap otyrady. Qarapaıymdylyqty solardan úırengenimiz jón bolar, sirá.

Iá, halyqtyń aldyndaǵy syı-abyroı, qur­met-qolpashtaý ataqtarmen, nagradamen eseptelmeıtini bárimizge aıan. Ataq dese ákesin satýǵa daıyn turatyn sheneýnikter qazirgi qoǵamda qaptap júr-aý, qaptap júr. Sol sansyz, sapasyz tolyp ketken ǵalymdar «ǵalym» degen kıeli ataqtyń bedelin quldyratqan. Ári qaraı ne bolady?

Keıde oı qýyp, ómirde bolyp jatqan qubylysqa syn kózben qarap, ózińshe paıymdap, saraptama jasaısyń. Jaqsylyqqa kóńi­liń shalqyp, teris qylyqtarǵa janyń kúı­ze­ledi, júregiń syzdaıdy. Iá, «myna dúnıe kimniń zamany bolyp barady?» dep tolǵa­nasyń. Tiri pende oısyz bola ma. О́kinishtisi, ómirdiń táttiligin seziný árkimniń basynda bola bermeıdi eken. «Bir bıik bar jorǵalap jylan da shyǵady, qalyqtap qyran da shy­ǵady» degen babalar sózinen asyra ne aıta alamyz. О́mir shyndyǵy solaı.

Saǵyndyq ORDABEKOV,

medısına ǵylymdarynyń doktory, professor.

Taraz.