Azamatty talap jetelep, arman ósiredi

Senbi, 11 aqpan 2012 8:21

Jaqsy adam kópke ortaq. Kórmeseń saǵynasyń. Jaıdary jannyń jaryǵy kún sekildi jan-jaǵyna túgel túsedi. Onyń bolmysy barsha pendege tán renish, ókpe, nalý sekildi ádetten ada. Tirshilikte talaısyzǵa tanytqan renishi – jaı ǵana keıis, nalýy naz bop seziledi. О́ıtkeni, adamǵa at qoıǵanda Allanyń aıany men qoıylǵan esimi egiz bolmysty qosa biriktirip, bitimi bólek jan týady. Ardaqty azamat Qusymjanov Myrzeken de aty men zaty, qazynasy men salty teń jaralǵan kósheli kisi edi. Adamnyń armany taýsylǵan ba. Biraq, amal qansha, ómirden ózi ketse de kózi qaldy, artynda ónegeli isi men óshpes izi qaldy.

Senbi, 11 aqpan 2012 8:21

Jaqsy adam kópke ortaq. Kórmeseń saǵynasyń. Jaıdary jannyń jaryǵy kún sekildi jan-jaǵyna túgel túsedi. Onyń bolmysy barsha pendege tán renish, ókpe, nalý sekildi ádetten ada. Tirshilikte talaısyzǵa tanytqan renishi – jaı ǵana keıis, nalýy naz bop seziledi. О́ıtkeni, adamǵa at qoıǵanda Allanyń aıany men qoıylǵan esimi egiz bolmysty qosa biriktirip, bitimi bólek jan týady. Ardaqty azamat Qusymjanov Myrzeken de aty men zaty, qazynasy men salty teń jaralǵan kósheli kisi edi. Adamnyń armany taýsylǵan ba. Biraq, amal qansha, ómirden ózi ketse de kózi qaldy, artynda ónegeli isi men óshpes izi qaldy.

Daryndy hırýrg dáriger, bilikti bas­shy, asyl azamat – Myrzeken Qusym­jan­uly búginde kózi tiri bolsa 80 jasqa tolar edi. Sanaly ǵumyryn, alǵan bilimin týǵan eliniń tuǵyryn bıiktetýge, sáýleli bolashaqtyń, kemeldi keleshektiń kóshin túzeýge arnap ótti. Sol úshin ony halqy sheksiz jaqsy kórdi…
Dana halqymyzda «jigitti talap jetelep, arman ósiredi» degen sóz bar. Myr­ze­ken Qusymjanuly da bolashaǵyna baǵ­da­ryn bala kúninen durys jasaı bilgendigin baıqaımyz. Burynǵy Semeı oblysy, Aby­raly aýdanyna qarasty Qaınar aýy­ly­nan qanattanyp ósken ol arman qýyp, Almaty qalasyna kelip, medısına ıns­tı­týtyna oqýǵa túsedi. Onyń baqytyna ıns­tıtýt qabyrǵasynda Makkam Tólenov, Ándıjan Izmuhanov, Benesh Jarbosynov syndy ustazdar jolyqty. Olar óz ma­mandyǵyna qushtar jas shákirtti emdeý salasynyń búge-shigesin, qyr-syryn ja­lyqpaı úıretip, kásibı bilim alýyna bar yqylastaryn salyp, járdemdesti. О́zi de osyndaı ardaqty azamattardyń saıasynda júrip, ómir mektebiniń úlken syndarynan ótti. Adamgershilik pen adaldyqty, kishipeıildik pen qarapaıymdylyqty qustyń qos qanatyndaı teń ustaýdy úırendi.
«Qunary joq qyrqaǵa, kóktep ósip gúl bitpes. Er jigittiń taǵdyry, týǵan elmen kindiktes» degendeı, jaqsy jer, jaıly qonysty ańsamaıtyn jas joq shyǵar. Biraq, Myrzeken Qusymjanuly oqýyn bitire sala keıbir zamandastary sekildi qalyp qoımaı, ásem qala Almatyny sana­ly túrde artqa tastap, týǵan jerine asyq­ty. Polıgonnan zardap shekken halqyna qolushyn berýdi óziniń azamattyq boryshy dep uǵyndy. Semeı óńiriniń sol kezdegi tarıhyna úńil­­sek, Myr­ze­ken Qusym­jan­uly Abaı elinen shyqqan tuńǵysh joǵary bilim alǵan kásibı dáriger ekendigine kóz jetkizemiz. Ol jan aıap qal­maı, tún qa­typ, tús qa­shyp júrip bardy baǵa­lap, joqty ta­býǵa tyrys­ty. Ony eńbek jolynyń baǵanaly satylary birtindep joǵaryǵa qaraı jeteleı berdi. Biraq ol mansap úshin bir sát te qısyq qadam jasaǵan joq. Eger maıly qyzmet, jaıly taq izdese, mınıstrdiń ózi Atyraý obly­sy­nyń densaýlyq saqtaý bólimine basshy­lyq qyzmetti usynǵan kezde bas tartpas edi. Ol kisi úshin bir ǵana mindet boldy. Týǵan halqynyń dertin jazyp, demin uzartý. Azamattyq boryshyn óteý.
Myrzeken Qusymjanulynyń ómir jolyna qysqasha sholý jasasaq, 1955-1961 jyldary ol Abaı aýdanynyń orta­ly­ǵy Qaraýyl aýylynda aýrýhananyń irgetasyn qalap, bas dáriger bop qyzmet atqarǵan. 1961-1969 jyldary Aıagóz aýda­ny­nyń bas dárigeri bolady. О́ziniń isine shyn berilgendiginiń dáleli sol, Myrze­ken Qusymjanuly 1972 jyly burynnan beri jınaqtalǵan bilimi men biligin ýaqyt ozdyrmaı «Semeı qalasy turǵyndarynyń demografııalyq maǵlumaty jóninde» degen taqyrypta kandıdattyq dıssertasııa qorǵaıdy. 1970-1973 jyldary Semeı qa­la­syndaǵy oblystyq juqpaly aýrýlar dıspanseriniń bastyǵy, 1973-1983 jyl­da­ry Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetiniń Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik qamsyzdandyrý sektorynyń meń­gerýshisi qyzmetterin atqarady. «Qa­ra­paıymdylyq – ulylyqtyń belgisi» degen anyqtama Myrzeken Qusymjanuly sekildi azamatqa qaratyp aıtylǵan bolsa kerek. Ol sol jaıdary minezi, tııanaqty is­kerligi arqyly halqymyzdyń ardaqty uly D.Qonaevtyń kózine tústi. Qabyl­da­ýyn­da boldy. Emen-jarqyn oı bólisti. Syrly suhbat, syndarly pikirlerin tyń­daǵan el basshysy ony Qa­zaq SSR Áleýmettik qam­syzdandyrý mınıstri­niń orynbasary qyzme­ti­ne taǵaıyndady. Eren eńbek tereń senimge jeteleıdi eken. Oǵan Myr­ze­ken Qusymjanulynyń ómir ótkelderi naqty dá­lel bolady.
Qazaq eli táýelsizdik alyp, ary qaraı damıtyn joldaryn, baǵdarlaryn aı­qyndap jatqan tusta Myrzeken Qusymjanuly memlekettiń áleýmettik qamsyzdandyrý saıasatyn qurý isine tikeleı atsa­lys­­ty. QR «Múgedekterdiń áleýmettik qorǵalýy týraly» zańy, «Uly Otan so­ǵysynyń qatysýshylary men múgedek­te­rine jáne solarǵa teńestirilgen adam­darǵa beriletin jeńildikter men olardy áleýmettik qorǵaý týraly» zań kúshi bar QR Prezıdentiniń Jarlyǵy jobalaryn ázirledi. Elimizdiń zeınetaqy júıesin reformalaýdyń bastapqy jyldarynda óz usynystary men pikirlerin bildirip, qalyń áleýmettiń jaǵdaıyn jaqsartýdyń joldaryn oılady.
Halyq qurmetine bólengen aıtýly azamat 1996 jyly táýelsiz elimizdiń ja­ńa­dan saılanǵan eki palataly Parlament Májilisiniń apparatynda komıtet­terdiń jumysyn úılestirý sektorynyń bólim meńgerýshisi qyzmetin atqardy. Bul salada da týǵan eliniń bolashaǵyna qajetti me­dısına, mádenıet, til jáne halyqqa áleý­mettik qyzmet kórsetý sa­lalary bo­ı­yn­sha zań jobalaryn daıyn­daý isimen aınalysty. El ordasy Astana qalasyna aýy­sýyna baılanysty 1998 jyldan aq­tyq demi bitkenshe dári-dár­mek­terdiń sa­pa­syn tekserý jónindegi «Tekserý» fır­masynyń dırektory qyz­metin atqardy.
Qusymjanovtar áýletiniń shamshyra­ǵyn­daı aıaýly jary Shámshııa Nyǵmet­qy­zy ekeýi uıalmaıtyn ul ósirip, qysyl­maıtyn qyz tárbıelegen ardaqty jandar. «Ulyń – iziń, qyzyń – kóziń» bolsa, odan asqan baqyt bar ma! Uıada kórgen tárbıe ushqanda balalarǵa qanat bolady. Bul otbasynda áke jolyn ar tutqan, aby­ro­ıyn shalqytqan dárigerler dınastııasyn jalǵastyrǵan áýlet. Uly Qusymjanov Sý­nııat medısına ǵylymdarynyń dokto­ry, professor. B.Jarbosynov atyndaǵy Ýrologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda bólim jetekshisi bolyp qyzmet etedi. Qyzy Janar Myrzekenqyzy – medısına ǵylymdarynyń kandıdaty. Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Is basqarmasy­nyń medısına ortalyǵynda kardıologııa bóliminiń meńgerýshisi. Olarda ómirden óz oryndaryn tapqan jandar. Bir sózben aıtqanda, ata-anany armanǵa jetkizgen úlgige baı, aǵaıynǵa jaı jandar. «Aǵash japyraǵymen, adam urpaǵymen kórikti» degendeı, Shámshııa anamyz ekeýi qasıetti shańyraq, qutty oshaqtarynyń nurymen urpaq shýaǵyna bólendi.
Myrzeken Qusymjanulynyń ózgeler­den erekshe taǵy da bir qyry – maman­dyǵynyń aıasynda ǵana qalyp qoımaı, óner men ádebıetti tereń bilýinde. О́zine deıingi qazaq ádebıetiniń naqyl-ósıetke toly dıdaktıkalyq óleń, jyrlaryn, Arqanyń ánshilik, aqyndyq mektepteriniń repertýarlaryn jaqsy meńgergen onyń suhbattarynda, áńgime arasynda kezdesetin mysaldarynda maǵynaly bata tilek­ter­diń molynan ushyrasýy – bul sózimizdiń bir aıǵaǵy. HH ǵasyr basyndaǵy Alash qaı­ratkerleriniń boıynda ushyrasatyn mun­daı kóp qyrly qasıetter Myrzeken Qu­symjanulynyń da boıynan ushqyn atýy zańdy qubylys. Onyń tanymaıtyn kisimen, bilmeıtin elmen etene aralasyp, shúıirkelesip ketýiniń astarynda osy qasıetteri jatqany sózsiz.
Aǵamyzdyń ómirden ozǵanyna búginde 7 jyldyń júzi bolypty. Asaý ýaqyt, zymyraǵan kúnder óz qalybynan tanar emes. Biraq aqyn Tólegen Aıbergenov: «Aq jaýyndar tozdyrǵan taýlarǵa uqsap, men qalamyn ózimniń bıigimde», dep jyrlaǵanyndaı, Myrzeken Qusymjan­uly da óz zamanynda ekiniń biri ala almas óz bıigin baǵyndyrǵan azamat.
Antqa adaldyq – halyqqa adaldyq degen sózdiń balamasy. Ǵasyrlar kó­ship, zamanalar aýyssa da jaqsynyń aty ól­meı­di, ǵalymnyń haty ólmeıdi. Halyq qam­qory, el ardaǵy atanǵan azamat Myrzeken Qusymjanuly týraly sóz qozǵap, áńgime etkende osyndaı jaılar oıǵa oralady.
Gúlshara ÁBDIQALYQOVA, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri.