Qaıyspas qara nar edi

Juma, 4 mamyr 2012 7:48

Jylqaıdar Eginbaev osyndaı jan bolatyn

Jetisý – jerdiń jánnaty dep beker aıtyla ma? Aıtsa aıtqandaı, jaısań Jetisý – jumaqtyń tóri, sulý tabıǵattyń jeri; syldyrap aqqan móldir bu­laqtyń, sybdyr qaqqan quraqtyń, asqaq taýdyń, syńsyǵan baýdyń, sarqyraǵan ózenniń, jalǵasyp jatqan qyrat-kezeńniń, tunyq aýanyń, dertke daýanyń ólkesi. Sondyqtan da osyndaı ǵajaıyp óńirde Qa­bylısadaı jyraýdyń, Molyqbaıdaı qobyzshynyń,

Juma, 4 mamyr 2012 7:48

Jylqaıdar Eginbaev osyndaı jan bolatyn

Jetisý – jerdiń jánnaty dep beker aıtyla ma? Aıtsa aıtqandaı, jaısań Jetisý – jumaqtyń tóri, sulý tabıǵattyń jeri; syldyrap aqqan móldir bu­laqtyń, sybdyr qaqqan quraqtyń, asqaq taýdyń, syńsyǵan baýdyń, sarqyraǵan ózenniń, jalǵasyp jatqan qyrat-kezeńniń, tunyq aýanyń, dertke daýanyń ólkesi. Sondyqtan da osyndaı ǵajaıyp óńirde Qa­bylısadaı jyraýdyń, Molyqbaıdaı qobyzshynyń, Eskeldi, Balpyqtardaı áýlıelerdiń; Máýlim­baı, Baqtybaı, Qydyraly, Sara, Qýat, Qalqa, Ilııas, Artyq, Temirǵalı sekildi aqyn­dar­dyń; Nurmolda Aldabergenov, Ábdiqadyr Daıyrov, Nıkolaı Golovaskıı, Imır Belıalov, Ybyraıymjan Qojahmetov, Zylıha Tamshybaeva sekildi asyldardyń saltanat qurmaýy múmkin emes edi.

Osyndaı ylǵı jaqsy men jaısańnyń qa­tarynda Jetisýda týylyp, dańqy týǵan eli­ne, árisi Odaqqa jaıylǵan, qazaqtyń beıneli sózimen aıtqanda, qaradan shyǵyp han bol­ǵan, qaıyspas qara nar bolǵan, búkil ómirin Otany úshin sarp etken Jylqaıdar Egin­baev­ty kóremin.

Men Jetisýdyń tórine 1977 jyldyń basynda, Taldyqorǵan pedagogıka ınstıtýtyna (búgingi Jetisý ýnıversıteti) rektor bolyp keldim. Ol kezde Taldyqorǵan oblystyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy aıaýly aǵamyz Áripbaı Alybaev edi. Kelgen kúnnen bastap Árekeńniń qam­qorlyǵynda bol­dym, jetisý­lyq baýyr­la­rymnyń ystyq qu­sha­ǵynda júrdim. Eshkim meni bótensigen joq. Sondyq­tan men de esh­qaı­sysyn ból­meı, baıaǵydan tanys adamdardaı aralasyp kettim.

On bir jyl boıy aralas­qan, syılasqan, meni óte ja­qyn tartyp, baýyryna basqan aǵam Jylqaıdar Eginbaev edi.

Kezinde Qaban jyraý, Qa­rash, О́tegen, Raıymbek batyrlar týraly jazǵanym bar. Je­ti­sý­ǵa kelgen soń, sol Saryoı­daǵy jyraý ba­banyń jurtyna baryp zııarat etip, bata oqyp qaıtqan edim. Bireýlerden esitip erteńine Jylqaıdar aǵamyz meniń kabı­netime kelipti. Oǵan deıin men ol kisini tanymaýshy edim.

Myǵym deneli, orta boıly, mańdaıy ashyq, ańqyldaǵan aǵamyz alshań basyp ki­rip keldi.

– Shyraǵym Myrzataı, Jetisýǵa qosh kel­diń! Bul da seniń óz eliń, jatyrqama. Jaqsyǵa jattyq joq degen, áli-aq bárimen aralasyp ketesiń. Men Jylqaıdar Egin­baev degen aǵań bolamyn. Kırov aýdanyn­daǵy, Lenın kolhozynyń predsedatelimin, aýylymyz qaladan taıaq tastam jerde, Labasy­nyń etegi, Kóksýdyń jaǵa­synda. Kelin ekeýiń bala-shaǵany alyp kelip, jeńgeńniń qolynan dám tatyp qaıtyńdar. Jerdiń jyrtyǵyn jamap júrgenimiz joq. Kelimdi-ketimdi kisiń bolady. Aýylǵa ákelip tur. Bárine de jaraımyz, shyraǵym. Bizdiń úıdegi jeńgeń Mórıma óziń maqala arnaǵan Qaban jyraýdyń shóberesi. Qabylı­sadan Ys­qaq týady. Ysqaqtan – Rahmet, Mórıma – Rahmettiń qyzy, – dedi.

Iá, kezinde Qaban jyraý týraly jazǵa­nym bar edi, pálen jyldan keıin jaryq­tyqtyń urpaǵyna jolyǵamyn dep kim oılaǵan.

– Qaban jyraý – ári batyr, áýlıe, ǵula­ma jy­­raý, Súıinbaıdyń naǵashysy. Súıin­baı Qa­bylısanyń kóshine jeti kún ilesip júrip batasyn alǵan, – dep otyrýshy edi Kenen Ázirbaev.

Jylqaıdar aǵaǵa aldaǵy senbi kúni kelemiz dep ýáde berdim. Erteńine maǵan oblystyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy Áripbaı Alybaev telefon soǵyp:

– Myrzataı, Jetisýda asa qadirli Ábdi­qa­dyr Daıyrov degen aǵań bar. Bul kúnde ol kisi naýqas, qalada turady. Keshe kóńilin surap shyqtym. Seni surady. Eldiń aıtýyna qara­ǵanda, jaqsy jigit kórinedi, sálem aıt dep jatyr. Jańa ǵana habar keldi, nasharlap jatqan kórinedi, kóńilin suraısyń ba, birge baraıyq, – dedi.

Saǵat on birde birge kirdik. Sálemdes­tik. Kóńilin suradyq. Sol úıde Jylqaıdar aǵa da otyr eken.

Ábdiqadyr aǵamyz álsirepti. Áreń sóıledi. Jalaıyr tarıhy, el jaıynda, Jeti­sý týraly biraz áńgime aıtty. Maǵan tabys tilep, batasyn berdi.

Átteń, buryn bilmegenim-aı, áńgimeniń keni eken. О́zimen birge talaı áńgime ketedi-aý dep ókindim. Rasy da solaı ǵoı, tirshi­likte kisiniń bir-birine qadiri bola bermeı­di, ólgennen soń bári de jaqsy bolatyn ádeti emes pe.

Tirshilikte syılaspaǵan aǵaıyn,

Qum quıylsyn kózińe,

О́lgende, sirá, jylama, –

dep Mahambet aqynnyń ashynyp aıtatyny da sondyqtan.

Kóńilin kótereıin dedi me, nasharlap jat­­qan kisige demeý bolsyn dedi me, Jyl­qaıdar aǵanyń Daıyrov Ábekeńe arnaǵan myna eki shýmaǵy jadymda qalypty:

Ábeke, jatyrmysyń demińdi alyp,

Jasta kórgen beınettiń kegin alyp.

Qaınaǵań osy kúni naýqan kezi,

Dep keldim kóriskeli ózim baryp.

Qaraıdy jeńgeı qalaı, joq pa qysym,

Ábeke, osy kúnde qandaı kúshiń?

Ketesiń tez qartaıyp, jata berme,

Júrgenniń táńirim ózi ońdaıdy isin.

Ýádelesken senbi kúni túste Jylqaı­dar aǵam men Mórıma jeńgem Kóksýdyń Ta­lapty jaǵyna, joǵarǵy saǵasyna úı tigip qarsy aldy. Dastarqan dámge toldy. Úı yqylasqa toldy. Kóńildi, jaqsy otyrdyq. Aǵamyz qolyna dombyra alyp, tógip-tógip jyr aıtty. On eki ata Ja­laıyrdyń shejiresin taratyp aıtqany, Je­ti­sýdy jyrǵa qosqany jadymda qalypty. Anaý-mynaý aqynnyń aýzyna túse bermeı­tin sózdi aıtqanda ań-tań boldym. Biryń­ǵaı sharýashylyqpen, basshy­lyqpen ketken kisi ǵoı, áıtpese, talaı aqynnyń aldyn oraıtyn qabileti bar eken-aý dedim.

Keıin de aǵanyń Jetisý jaıyndaǵy jyr­laryn talaı tyńdadym. Búginde jurt­tyń kóbi ózi­niń týǵan aýylyn da bile ber­meıdi, al Jyqań­nyń Jetisýǵa arnaǵan jyrlarynyń keıingi jastarǵa tanymdyq ta, tár­bıelik te máni zor.

Ortasy Jetisýdyń Taldyqorǵan,

Jeri baı, dáýletti eli yrys qonǵan.

Sýy mol, shóbi shúıgin malǵa jaıly,

Qazaqqa atameken qonys bolǵan.

Toǵaıda qyrǵaýyly, kólinde úırek,

Júredi qur men ular shyńynda órlep.

Eligi, arqar, maral taý jaılasa,

О́sedi aqbókeni qumyn jerlep.

Kúıeli, Satyly men anaý Shaja,

Shaǵan taý, Mataı menen jeke-dara.

Alasa bolsa-daǵy tóbe, shoqy,

El qonǵan qutty meken Jeldiqara.

Kóksýǵa jaqyn turǵan taý Labasy,

Kóp taýdyń Malaısary quramasy.

Jetijal qoınaýy qut, mal órisi,

Qum jaǵy atalady Qulanbasy.

Qońtajy, Tólek tóri, Sandyqtasty,

Kóktóbe, Aqtóbe men Nazar asty.

Sarnoqaı, Sýyqtóbe óz jaılaýym,

Ken izdep Tekeliden qazǵan tasty.

Osylaı tógilip kete beredi, kete beredi, bú­kil Jetisý jerin sýrettep, sıpattap shyǵady.

Jylqaıdar aǵanyń «Jetisýdy jyrlaımyn» dep atalatyn bul uzaq jyryn Jetisý jeri, Jetisý erleri jaıyndaǵy ensıklopedııa dese de bolady.

Jyqańnyń zamandastaryna arnalǵan óleń­derinde ádemi ázil bar. О́leń arnaǵan za­mandas­tarynyń kóbi maǵan tanys. Qaısy biri­men aralas-quralas ta boldyq. Áýeli Úshtóbede tur­ǵan, keıin Alǵabasqa kóshken Ońǵarbekov Kúmis­taı aǵamyz seri kisi. Dombyrasy qanjyǵasynda júretin. Ánshi edi. Qalı Alpysbaev – kórshisi edi, zamandasy. Biz Qalı aǵamen de kóp aralas­tyq. Nurpeıisov Murat­bek – qudasy. Kezinde aýdandyq atqarý komı­teti tóraǵasynyń orynbasary keıin aýdandyq kınoprokatty basqardy. Kórgendi, jaqsy kisi edi. Dastarqanynda da bolyp júrdik. Áztaı Ersalıev – oblysqa eńbegi sińgen qaıratker. Tólegen Ahshanov – Jyqańnyń shákirti. Aýdandy bas­qardy, oblys basshylarynyń biri boldy. Osylardyń bárimen de tuz-dámimiz jarasty.

Aǵamyzdyń balalaryna arnaǵan óleńderi de jan tebirenterlik, ol óleńderden úlken júrek­ti, aq tilekti ańǵaramyz.

Jylqaıdar aǵanyń eki qyzynyń biri – Toıjan. Toıjan konservatorııa bitirip kelip, meniń qaramaǵymda, ınstıtýttyń mýzyka fakýlte­tinde oqytýshy bolyp qyzmet etti. Sol Toıjandy uzatqanda aqynjandy aǵamyz kóńili bosap, qolyna dombyra alyp, keshti ózi bastaǵan:

Ishinde on balamnyń erke qyzym,

Bárinen jaqsy kórem – óte shynym.

Toı-dýman, qýanysh bolǵanymenen,

Úıińnen balań ketken qandaı qıyn.

Asylyp ıyǵyma turatyn-dy,

Qandaı minez kórsetse sııatyn-dy.

Kórmesem saǵynýshy em shydaı almaı,

Bilmedim qalaı jatqa qııatyndy.

Jaryǵym, baqytty bol barǵan jerde,

Keziktiń ónegeli, jaqsy elge.

Qosa aǵar qosaǵyńmen, aınalaıyn,

Renish, jamanshylyq, tapshy kórme.

Muratym, endi maǵan sen de bala,

Adam bol, januıańa jaqsy qara.

Erjetip, endi, mine, turmys qurdyń,

Kishkentaı bala edińder keshe ǵana.

Muratbek, qudaǵıym Kúlzaǵıla,

Amanat ekeýińe endi bala.

Rahmet, balalarǵa rızamyn,

Kez boldy Toıjanyma Sizdeı ana.

Jyqań osylaı dep aıaqtaǵanda, tyńdaǵan kisi­lerdiń kóbi kózine jas alǵan.

Qazaq saltynda uly úılengende, qyzyn uzat­qanda ata-anasynyń bata berý salty álim­saqtan bar. Bazar, Nazar degen úıelmeli-súıel­meli eki uly birdeı sheshekten shetinep, «Sorly aq eshki, jylaısyń laǵyńa» dep jylap júrip dúnıege Kór­kemjany kelgende Kenen Ázirbaevqa Jambyldyń ózi kelip qutty bolsyn aıtqan eken. Sol Kórkem­jany er jetip, shańyraq kótergende qart aqyn Kenen jolyn be­rip, yrym qylyp kelininiń betin ózi ashqan.

Jyqań uldary úılengende de qolyna dombyra alyp, batasyn bergen.

Bir úıden úıelmeli-súıelmeli bes aǵa­ıyn­dy soǵysqa attanyp, tórteýi opat bolyp, eki ret jaralanyp, maıdannan Jylqaıdar ǵana aman kelgen. Júregi ábden shaılyǵyp qalǵan aǵamyz balalarym er jetse, kelin túsirsem dep armandap júredi eken. 1970 jyly Bekaıdary men Qozaı­dary qatar úıle­nip, kelin túsirgende qýa­nyshy qoınyna syımaı, toıda áýelgi sózdi aǵa­myzdyń ózi bastaıdy:

Rızamyz, dos-jarandar, kelgenińe,

Biz úshin ýaqytyńdy bólgenińe.

Qyzmette abyroı, úıde baqyt,

Qadirmendi bolyńdar elderińe.

Qýanyshty osyndaı biz tileımiz,

Bastaryńa kelsin dep senderdiń de.

Soǵys jyl, aýyr kezeń, otty jalyn,

Azappen aýyrlatty eldiń halin.

El úshin, Otan úshin janyn qıyp,

Tórt birdeı kelmeı qaldy baýyrlarym.

Oryny osylardyń tola ma dep,

Ishimdi órteýshi edi sonda armanym.

Sol arman oryndaldy degen osy,

Kóterdi eki bala shańyraǵyn.

Roza, Raıhanym, Qozy, Beken,

Deýshi edim bul baqytqa qashan jetem.

Kóringenniń joq degen alystyǵy,

Shynynda asyqqanym beker eken.

Gúlderim, qýanyshym, balalarym,

Baqytty seni ósirgen analaryń.

Qosa aǵar qosaǵyńmen, ómirli bol,

Quryshtaı berik bolsyn aralaryń!

Myqty bolsyn súıenish, tirekteriń,

Ol úshin adal bolsyn júrekteriń.

Aıanbaı Otanyńa qyzmet iste,

Senderden osy meniń tilekterim!

Urpaǵyn únemi adaldyqqa, shyndyqqa, kisilikke tárbıelegen Jyqańnyń bul óleńi, Otanyńa adal qyzmet etińder, tilekteriń de, júrekteriń de bir bolsyn degen batasy Jetisý óńirine ańyz bolyp tarapty.

Qudaıǵa shúkir, atasynyń batasy qabyl bol­dy, perishteniń qulaǵyna shalyndy, bú­gin­­­de balalary da ózindeı aǵaıynǵa qadirli, ur­pa­ǵy yntymaǵy jarasqan bir rýly el boldy.

Jylqaıdar aǵanyń qudaı qosqan qosaǵy, ómirden tańdap alǵan jary Rahmetqyzy Mó­rı­ma jeńgemiz de qasıetti kisi edi, altynnyń synyǵy, tulpardyń tuıaǵy edi. Sóıte tura Jylqaıdardaı seri aǵanyń babyn da taba bildi, janyna jeleý, otbasynyń ajary bola bildi. Aǵamyz er kóńildi, ańqyldaǵan adam edi. Keıde jeti túnde bir toıdyń qonaǵyn ertip kelse de jeńgemiz bárin de retimen, jónimen atqaryp otyratyn. Otaǵasynyń saǵyn syn­dyr­maǵan. Qysqy soǵymdy tuz­dap, shynydan jasalǵan bankilerge salyp, sal­qyn jerde saqtap, jańa soıǵan jylqy­nyń etindeı qy­lyp talaı asqanyn kórdik. Úıge qaıtarda bira­zyn alyp ta qaıtatynbyz. О́zi de, sózi de sulý, dastarqany ajarly, kórgendi, bereke daryǵan kisi bolatyn. Daýys kóterip sóıle­­meıtin. Kelin qaıyn eneniń topyraǵynan jaralady degendeı, jeńgemiz­diń osy qasıeti kelinderine de juqty. Aǵa-jeńgemizdiń peıi­line qaraı kelin­deri de áýlettiń salt-dás­túrine saı bolyp kezdesti. Olardyń da aldy búginde áje boldy.

Qabylısanyń qasıeti qyzdaryna dary­ǵan, árýaǵy da qyzdaryna qonǵan. Muny Mó­rıma jeńeshem únemi aıtyp otyratyn. Jyraý­dyń kıim iletin adalbaqany, dáret alatyn qumǵany osy úıde bolatyn. Kelgen saıyn yrym qylyp kıimimizdi sol adal­baqanǵa ilip, anda-sanda qumǵanmen qol shaıatynbyz.

– Atamnyń sharapaty maǵan tıdi, – deýshi edi jeńgemiz. On úsh jasynda qaıta-qaıta aýyra bergen soń, atasynyń sol qumǵanyn bas jaǵyna ilip qoıypty. Sol kúnnen bastap dertinen qulan-taza aıyǵyp ketedi.

Men bertinde sol qumǵandy da, adalba­qandy da jeńgemizden mýzeıge berińiz dep talaı suradym, biraq bermedi.

Mórıma jeńgeı ánshi edi. Syzyltyp, tamyljytyp án salǵanda jalyqpaı tyńdaýshy edik. Jurt kóp aıta bermeıtin Jetisýdyń eski ánderine de salýshy edi. Kezinde mán bermedik, bertinde ony bireýler jazyp aldy ma, almady ma – ol jaǵy belgisiz.

Mórıma jeńgeı aqyn edi. Jyraýdyń tuqy­my ǵoı, sózderi jatyq, uıqastary ádemi bolatyn. Qınalmaı qıystyryp aıta beretin. Tyńdap otyryp ol kisiniń aýzynan shyqqan asa bir sátti jyr shýmaqtaryn qaǵazǵa túsi­rip jú­rý­shi em, ókinishi – búginde onyń qaıda qal­ǵa­nyn bilmeımin. Bizdi keıde ókindiretin osyn­daı quntsyzdyq.

Babasy Qaban jyraýdyń 300 jyldy­ǵynda shóberesi Mórıma Rahmetqyzy arnaý aıtqan eken, sony osy maqalada berýdi jón kórdim.

Bas ıip sálem berdim aǵaıynǵa,

Otyrmyz ata qonys mańaıynda.

Ataqty Qaban jyraý shóberesi,

Bildirmeı týysymdy qalaıyn ba.

Úsh arys ertede ótken babalarym,

Bólmegen aǵaıyndyq aralaryn.

Qaratal, Ile, Kóksý bastaryna

Jalaıyr mekendetken balalaryn.

Jer jánnaty Jetisý atandyryp,

Berik usta kelgenshe shamalaryń.

О́sken eldiń urpaǵy sııaqty bop

Aq nıetin aqtańdar danalardyń.

Muny aıtý shóberelik haqym meniń,

Qurmettep jatyr búgin aqyndy elim.

«О́lgenim tirilip, óshkenim jandy»

deýshi edi,

Bir aýnap arýaǵyń jatyr ma ediń?

О́shirmeı jaǵyp júrmin shyraǵyńdy,

Bilmeımin, ómir, qansha turaryńdy.

Elý jeti jyl boldy tumar etip,

Ákem bergen saqtadym qumǵanyńdy.

Ardaqty altynnan da qymbat qumǵan.

Mańdaı terin sypyryp betin jýǵan.

Bes ýaqyt namazdy qolyna alyp,

Keıingi urpaǵyna mura qylǵan.

Jazar em kelse álim áli qıssa,

Keledi óleń sózdiń sáni jısa.

Jyrymmen shyraq shashtym basyńyzǵa,

Rıza bolsyn árýaǵyń, Qabylısa.

Ańǵarǵan kisige osy bir jyr jolda­rynyń ózinde tektilik te, aqyndyq ta bar. Az ǵana jyr­ǵa dana babalardyń amanatyn da, óziniń perzenttik paryzyn da, yqylas-peıilin de, aq nıetin de sheber syıǵyza bilgen.

Aqyndyqtyń jolyna túspegen, ózderin aqynmyn dep aıtpaǵan, biraq ǵajaıyp jyrlar týdyryp, ánder qaldyrǵan analar qazaqta az emes. Mórıma jeńgeı solardyń biri ári bire­geıi. Shyntýaıtyna kelgende, jyraý babasy­nyń aqyndyǵy, qasıeti qon­ǵan adam. О́ziniń adal jar, asyl ana deıtin atyn bárinen de bıik qoıyp, aqyndyqty mura tutpaǵan. Áıt­pese, kózimiz kórgen, aralas-quralas bolǵan, talaı qolynan dám tatqan asyl jeńgemiz shynynda da minsiz aqyn, ǵajap ánshi edi.

Eki jaqsy qosylmaıdy dep jatady ǵoı. Nege qosylmasyn, qosylady. Erli-zaıyp­tyny ádette perishte qosady eken. Bir jaqsy – bir jaman dep qosady eken. Bir zamanda perishte sharshap qalǵıdy eken. Qalǵyǵanda: bir jaqsy – bir jaqsy dep, eki jaqsyny qosyp jiberedi eken. Sol aıtqandaı, Jyl­qaı­dar aǵa men Mó­rıma jeńgeı perishte qal­ǵyp ketkende qo­sylǵan jaqsylar.

Shúkir, jaman bolǵan joq. Tatý-tátti ómir súrdi. Qatarynyń aldy, úlgili otbasy atandy. Balaly-shaǵaly, úrim-butaqty bol­dy. Aǵamyz – ardaqty áke, jeńgemiz ardaqty ana boldy. Máýelegen báıterekke aınaldy. Tuńǵyshy Bekaıdar belgili memleket qaıratkeri, talaı dárejeli qyzmet­ter atqardy, búginde «KEGOK» ulttyq kompanııasy ákim­shilik depar­tamentiniń jetekshisi; Qozaıdary «Keramogranıt» kompanııasynyń dırektory; Janaıdary – ózi týyp-ósken aýylynda aksıonerlik qo­ǵam­­­nyń prezıdenti; Toıjany – Astanada, óner ýnı­versıtetiniń professory; Sáken – Parlament Májilisiniń depýtaty; Tákeni – úlken birles­tiktiń prezıdenti; Tókeni – Astana qala­sy­nyń sáýlettenýine úlken úles qosqan «Qula­ger» qurylys korpo­rasııasynyń prezıdenti. Bular­dyń bala-shaǵalary da árqalaı qyzmet atqaryp, oqyp, ónip-ósýde. Kisi urpaǵymen myń jasaıdy degen, mine, osy bolady. Osyndaı kósegesi kóger­gen, máýelep butaq jaıǵan tatý, tekti áýlet kóbeıe bersin, mereıleri arta bersin.

Jylqaıdar Eginbaev osynshama dáý­letke, ataq-dańqqa birden jetken joq, bura­lań joldan, taıǵaq keshýden, ómirdiń alýan túrli synynan ótip jetti. Ákesi Eginbaı, anasy Bıbi qarapaıym sharýa kisiler bolǵan eken. Jylqaıdar osy kúngi Qapshaǵaıda týady. Qystaýlary Ileniń jaǵasynda jıde tal, qalyń toǵaıdyń arasynda bolypty. Jaz túse Kerbulaq espe­siniń jaǵa­syna kóshedi eken. Egin salyp, mal baǵyp kún kórgen. Keıin ber­tindegi Kırov (búgingi Kóksý) aýdany, Kýıbyshev kolhozyna kóship keledi. Ákesinen tym erte qalǵan Jyl­qaıdar buǵanasy qatpaǵan bala kezinen eńbekke aralasady. Tórt aǵasymen birge maıdanǵa attanady. Aǵa­lary qaza taýyp, ózi eki ret jaralanyp, soǵys bitken soń elge oralady. Jumysyn qatardaǵy esep­shiden bastap «Kókbastaý» sharýashylyǵynyń pred­sedateldigine de­ıin kóteriledi. On jyldan keıin aýdan basshylary Jyqańdy «Lenın» kolhozyna predsedatel etip jiberedi. Artta qalǵan sharýashylyqty az ýaqytta alǵa súırep, aǵamyz­dyń dańqy oblys asyp, búkil respýblıkaǵa jetedi. Oktıabr Revolıý­sııa­sy, eki ret Eńbek Qyzyl Tý or­den­derimen nagradtalady.

Qazaqstan Respýblıkasy Mınıstrler Kabı­ne­tiniń 1993 jylǵy 12 mamyrdaǵy qaýlysymen Jylqaıdar Eginbaevtyń esimi jergilikti orta mektepke berilip, eskert­kishi mektepke ornatylyp, oǵan:

Bilim máńgi taýsylmaıtyn bulaǵyń,

Týǵan jeriń – qanyń tamǵan turaǵyń.

Baqytyńdy eńbekpenen tabasyń,

Jer-Anańdy qadirleı bil, shyraǵym, – degen Jylqaıdar aǵanyń óz sózi jazylyp, jas urpaq­qa ósıetin aıtyp turǵandaı. Iá, osy bir tórt jol óleńdi baqytyn eńbekten tapqan asyl aǵamyzdyń ómirlik kredosy dese de bolǵandaı.

Ataǵy dúrildep turǵan osy kezde Jyl­qaı­dar aǵamen tanysyp, on bir jyl boıy, 1987 jyly men Almatyǵa Oqý mı­nıstri bolyp aýys­qanymsha, birimiz týǵan aǵadaı, birimiz týǵan inideı jıi aralasyp turdyq. Baýyrmal edi. Kirshiksiz, ańqyl­daǵan aq kóńil edi, jany taza edi. Pende­shilikten aýlaq edi, usaq-túıekpen, ósek-aıańmen isi joq edi. Qaıratker edi. Beı­net­­qor edi. Qa­­ıys­­paıtyn qara nar, qaradan shyq­qan han edi. Mundaı ki­si­­­ler ómirde kóp kezdese bermeı­di, sırek týady.

Myrzataı JOLDASBEKOV, memleket jáne qoǵam qaıratkeri, fılologııa ǵylymdarynyń doktory,

professor, L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ túrkologııa kafedrasynyń meńgerýshisi.