Bilikti zańger bıigi

Senbi, 23 maýsym 2012 7:19

Áńgimeni arydan qozǵar bolsaq, Qazaq eli – qylyshqa emes, sózge toqtaǵan el. Ýájdi tyńdap, toqtamǵa kele bilgen halyq. Qazaq qazaq bolǵaly beri el daýy, jer daýy, jesir daýy, basqa-basqasynyń bári eline eleýli, halqyna qalaýly sheshen-bılerdiń utymdy da uǵymdy, ógiz ólmes, arba synbas  sheshimderimen bitisip kelgen. «Qasym hannyń qasqa joly», «Esim hannyń eski joly», «Táýke hannyń jeti jarǵysynyń» negizinde, «Kýáli isti kýá tabar, kýásizdi kúmán tabar», «Jazym iske jaza joq» qaǵıdasymen,

Senbi, 23 maýsym 2012 7:19

Áńgimeni arydan qozǵar bolsaq, Qazaq eli – qylyshqa emes, sózge toqtaǵan el. Ýájdi tyńdap, toqtamǵa kele bilgen halyq. Qazaq qazaq bolǵaly beri el daýy, jer daýy, jesir daýy, basqa-basqasynyń bári eline eleýli, halqyna qalaýly sheshen-bılerdiń utymdy da uǵymdy, ógiz ólmes, arba synbas  sheshimderimen bitisip kelgen. «Qasym hannyń qasqa joly», «Esim hannyń eski joly», «Táýke hannyń jeti jarǵysynyń» negizinde, «Kýáli isti kýá tabar, kýásizdi kúmán tabar», «Jazym iske jaza joq» qaǵıdasymen, «Imandy bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joq» ustanymymen daýly iske danalyǵymen toqtam aıtqan bılerdiń jalǵasy búgingi bizdiń sýdıalar qaýymy ekeni daýsyz. Búgingi  áńgime arqaýy sol sýdıalar qaýymynyń kórnekti ókili týraly.

Eli úshin adal qyzmet atqarǵan azamatty ardaqtaý – ultymyzdyń asa qasterli dástúri. Qazaq mundaıda «jaqsynyń jaqsylyǵyn aıt, nury tasysyn» dep jatady. Ondaıda  jaqsy­lyq­ty jaqtaıtyn, adamdyqty saqtaıtyn barsha jurttyń kóńili bir marqaıyp qalary da sózsiz. Táýir uldy tolǵatyp dúnıege ákelý – táńirdiń isi. Al onyń halqyna adal, adamnyń uly bolyp ósýi – ata-ana, ustaz, qoǵamdyq ortanyń áseri. Tipti, tereńirek úńilsek, tulǵa bolyp qalyptasý adamnyń tegine, ósken ortasyna, rýhanı bolmysyna baılanysty. Ustaz – ulaǵatty tulǵa. Shákirtterin bilim nárimen sýsyndatyp, jaqsy qasıetterdi boıyna darytyp, adamgershilik rýhta tálim berýde ustazdyń eńbegi zor. Sondyqtan da ol árdaıym qurmet bıiginde. Urpaqtyń uly muraty jolynda talmaı, shákirtterin qanattandyrǵan Marat Nur­bekuly syndy ustazymyzdyń qasıetinen nár alyp óstik. Urpaq bolashaǵy, halqymyz­dyń keleshegi jolynda  talaı azamatty tárbıelep, adal joldy meńzegen Marat aǵa syndy ustazben ol Ońtústik Qazaqstan  oblysynyń sotyn basqarǵanda qatarlas, qanattas júrip eńbek ettik. Sot júıesinde bilim men bilikti­ligińdi ushtastyra bilgenińmen, tájirıbe almasyp, aqyl-keńes beretin aǵalardyń bolǵany abzal. Kásibı sheberlikti shyńdaýda, adamı qasıetti qalyptastyrýda aldyńǵy býyn aǵalar­dyń bolǵany kóńilge medeý,  óskeleń urpaqqa asqar taý. Endeshe, aǵa býynnyń qajyrly eńbegi urpaqqa máńgi úlgi-ónege bolyp qala bermek.

Marat aǵa qaı kezde de aldyna bara qalsań, eń áýeli jeke basyńa qatysty jaǵdaıyńdy, otbasyńdy suraıdy. «Kóılegińniń kóktigi men tamaǵyńnyń toqtyǵyn» bildiretin kóńil-kúıińdi ańǵartqannan keıin ǵana jumysyń jaıly baıandaıtynsyń. Únemi «aldyńa kelgen adamnyń quqyǵynyń buzylmaýyna mán ber» degen aqylyn qalaı esten shyǵararsyń.  Aza­mattyń ataq-abyroıy, qadir-qasıeti jasa­ǵan jas mólsherimen emes, adamı qasıetimen, eline sińirgen eńbegimen ólshenedi. Otyz jyldan asa ýaqyt mártebeli sýdıa qyzmetin atqaryp, áriptester arasynda syı-qurmetke bólený kez kelgen adamnyń úlesine berile bermeıtin syı. О́zinen ózgeni bıik qoıyp, batyldyq, qaısar minez tanyta biletin márttigi taǵy bar. Marat Nurbekuly osyndaı qasıetterimen áriptester arasynda syıly, qyzmette qurmetke bólengen dara tulǵa. «Qurmet» ordenimen, Sýdıalar odaǵynyń «Úsh bı» belgisimen marapattalǵan elimizdiń mártebeli sýdıasy. Adamnyń kóńil-kúıiniń, minez-qulqynyń, peıiliniń, jan dú­nıe­si­niń, jalpy búkil bolmysynyń qalyp­tasýynda otbasynyń yqpaly zor bolady. Osy oraıda aǵamyzdyń mártebeli jetistikke jetýine urpaqqa asyl ana bola bilgen adal jary Mánsııa jeńgeıdiń yqpaly erekshe bolǵanyn atap ótkim keledi.

Ol kisiniń taǵy bir qazynasy kitapty kóp oqyp, izdenetindigi. Qurmetti demalysqa shyqsa da qazaq bıleri jaıly eńbekterdi zerdelep, qazaq qoǵamyndaǵy dástúrli quqyqtyq júıeni zertteýmen aınalysyp keledi. Ol kisimen júzdesken saıyn tanymdyq áńgimelerge kenelesiń. Ásirese, XIX ǵasyrdyń bas kezine deıin qazaq qoǵamynda bolǵan dástúrli bıler soty, ádildigimen elge tanylǵan qazaqtyń ataqty bıleri – Tóle bı, Qaz daýysty Qazybek bı, Áıteke bıler jaıly, Táýke hannyń dástúrli ádep-ǵuryp zańdarynyń jıyntyǵy – «Jeti jarǵy» týraly zerdeli áńgimeleri sanańa sáýle quıyp, tanymyńdy keńeıte túsedi. Ot aýyzdy, oraq tildi bı babalarymyz­dyń qara qyldy qaq jarǵan ádil tóreligi, qazylyǵy búgingi sot júıesiniń máıegine aınalǵandaı.

Aǵamyzdyń qazirgi kásibiniń biri baý- baqshany baptaý eken, tipti ol kisiniń qoly tıgen máýeli aǵash eselep ónim beredi degendi qulaǵymyz shalyp júr. Iá, osyndaıda «adamǵa abyroı áperetin úsh is bar: qumda qazylǵan qudyq, ózenge salynǵan kópir, jol jaǵasynda otyrǵyzylǵan saıaly aǵash» degen shyǵys maqaly eske oralady.

Alǵash táýelsizdik alǵan kezde memleket bolyp qalyptasý, ult bolyp uıysý ońaıǵa soq­pady. El ózin quqyqtyq memleket dep jarııa­la­ǵanymen, ony is júzinde júzege asyrý el aǵalarynyń moınyna ilingen aýyr mindet bolatyn. Búginde sabaqtastyq jolymen atqa­ry­lyp kele jatqan osy baǵyttaǵy jumystardyń alǵy shebinde Marat Nurbekuly da turdy. Esimi elge tanymal, belgili zańger N.Shaıkenovpen úzeńgiles bolyp, ádilet júıesinde de óz izin qaldyryp, elimizdegi quqyqtyq júıeniń qalyptasýyna orasan úlesin qosa bildi. Osy aýmaly-tókpeli kezeńde Marat Nurbekov syndy el azamattary memlekettiń quqyqtyq júıesin jetildirip, sot bıliginiń mártebesin arttyrýǵa belsene aralasty. Ol kisi sot sheshimine qarap qoǵamnyń memleketke degen kózqarasy qalyptasatynyn, sondyqtan Qazaq­stan­da ashyq jáne búkpesiz sot ornyqtyrý kerek ekenin únemi nazarda ustap, sol baǵytqa óziniń qajyr-qaıratyn jumsady. Mundaı ıgi isterdiń nátıjesinde dúnıejúzilik qaýymdas­tyqta laıyqty oryn alatyn, adam quqyqtary men bostandyqtaryn qasterleıtin Ata Zań – Konstıtýsııamyz qabyldandy. Búginde sol júrip ótken joldardy saraptan ótkizgen M.Nurbekov syndy asyl azamattardyń eńbegi urpaqqa úlgi-ónege bolarlyq. Jetpistiń aýylyna atbasyn burǵan ustazdyń mereıi árdaıym ústem bolsyn dep tileımiz.

Berik BEKJANOV.