Armansyz adam bolady

Juma, 9 qarasha 2012 7:15

Birde bar, birde joq, birde ash, birde toq, shet-shegi belgisiz myna jalǵanda: «Armany joq adam bolýshy ma edi, táıiri?!» deıtin támsil tektes tujyrymdy estimeı júrgenimiz neken-saıaq. Árıne, tiri pendeniń tilegi taýsylmaq emes, alaıda, adam ǵumyry máńgilik emes qoı. О́mir taýsylǵansha, pendelerdiń de armandary ada bolmaıdy. Degenmen…

Juma, 9 qarasha 2012 7:15

Birde bar, birde joq, birde ash, birde toq, shet-shegi belgisiz myna jalǵanda: «Armany joq adam bolýshy ma edi, táıiri?!» deıtin támsil tektes tujyrymdy estimeı júrgenimiz neken-saıaq. Árıne, tiri pendeniń tilegi taýsylmaq emes, alaıda, adam ǵumyry máńgilik emes qoı. О́mir taýsylǵansha, pendelerdiń de armandary ada bolmaıdy. Degenmen…

Osy maqalany jazýǵa otyrarda bú­gin­gi qarjy salasynyń beldi ókili Ba­qytbek Baıseıitovtiń ákesi týraly sa­ǵy­nyshty estelikterin tyńdap otyryp myna sóz esimnen ketpeı qoıdy: «Ákem ómirden ozarda «Armanym joq», dedi.

Oǵan deıin de osy bir dara adam týraly talaı estelik oqyǵan bolatynmyn. Ultymyzdyń nebir ıgi jaqsy­la­ry­nyń Rymbek Baıseıitov jaıly jaz­ǵandaryn, qoǵam qaıratkeri jaıynda zamandastary qaldyrǵan  jaqsy sózde­rin paraqtadym. Surapyl soǵysta to­lar­saqtan qan keshken maıdandas dos­ta­rynyń  beınetaspaǵa jazylǵan rııasyz áńgimelerin tyńdadym. Tulǵaly jannan týǵan ul-qyzdyń áke mereıtoıyna arnaǵan kitaptaryn qaýzadym. Alaıda, tekti ákeden qalǵan uldyń sol sózi sanamnan shyqpaı qoıdy. Tipti, tebirenip turyp aıtylǵan osy estelikti óz ómi­rime de ólshep, ıapyr-aı, dúnıeden keterde árqaısymyz armansyz ǵumyr keshtik dep aıta alamyz ba degen baqılyq saýal kókeıde qala berdi. Demek, eren azamat týraly esteliktiń de kilti – osy! 

Bolar bala besiginen

«Batysynda Kent pen Qý, Qarqa­raly, shyǵysynda Abaıdyń Shyńǵys­taýy, ortasynda kósilgen asqaralym – Alataýdaı Abyraly», dep sol ólkeniń aqyndary jyrlaǵandaı, Rymbek Baı­se­ıitovteı azamattyń atamekeni – Semeı óńiriniń Abyraly aýdany. О́zi balýan, ózi ánshi Smaqtyń otbasynda týǵan uldyń armanyn týǵan jeri Qaınar aýyly áldılep, kúnderdiń kúninde eliniń qamyn jegen  qaıratker tulǵaǵa aınaldyraryn ol kezde kim bilgen?!

«Qazan aıynyń qyraýly kúzinde, el qystaýǵa áldeqashan qonystanyp úlger­gen tusta Balqııa atty kelinshek úıden atyp shyǵyp:

– Súıinshi! Kájeı bosanyp ul tapty. Oý, jarandar, taǵy bir jalyqpas (rý aty) dúnıege keldi. Oý, Smaq, óı qańǵybas Smaq, kók qulasyna minip alyp taǵy qaıda jortyp kete qoıdy bul? Onsyz toı-tomalaq ótpeı qala ma eken? Qatynynyń aıy-kúni jetip otyr­ǵanda, myna kúıeýdiń qorlyǵyn qara­shy! Súıinshisin ózim alaıyn desem, – dep kórshi-qolańǵa estirte sańqyldaı sóılegen áıel jalt burylyp, úıge qaıta bettedi».

Aqıqatynda, bul kúni elden tulǵasy erek, eńgezerdeı Baıseıittiń Smaǵy  qos birdeı quljany atyp alyp, úıge oljaly oralyp kele jatqan beti edi. Dúnıege uly kelip jatqanda qanjy­ǵa­sy maılanǵan mergen Smaq muny jaqsy yrymǵa balap, nesibesin ózimen erte kelgen perzentine Rymbek dep at qoıady.

Rymbek te jasynan pysyq, ór minez­di, kózderi ushqyn atqan ójet bala bolyp ósedi.

Rekeńniń anasynyń teteles baýyry, ıaǵnı kishi naǵashysy aıtqan estelik­ter­di oqyp otyryp, shynynda da ol kisiniń bala kúninen-aq ákesinen daryǵan oq minezdiligin, birneshe ret ajal aýzynan qalǵan oqıǵalaryn oqyp otyryp, pe­rishtesi jebep júrgen bólek taǵdyrly adam ekendigin ańǵarý qıyn emes.

Alaıda, myna bir estelik meni erekshe oıǵa qaldyrdy. Muny Rymbek aǵa­myz kózi tirisinde uly Baqytbekke óz aýzymen aıtyp bergen eken. Ol kisi 12 jasqa kelgende ákeleri kóp qazaqpen biri­gip, Novosibirge nápaqa tabýǵa ke­tedi. Abyralyda anasynyń qasynda baýyrlarymen qalǵan Rymbek kúnderdiń kúninde ákesin saǵynyp, sonaý Novosi­birge poıyzben attanady. Biletini –  ákesi sol qaladaǵy Ermakov kóshesi, 13- úıge turaqtaǵan. Bar bolǵany 12 jas­taǵy bala táýekelin belge túıip, aryp-ashyp júrip Novosibirge de jete­di ǵoı. Vokzalda júrgen bir eresek adamdardan Ermakov kóshesin surasa: «Biz de sol jaqqa bara jatyrmyz, ere ǵoı», desedi. Sol kezde adam joǵalyp, joqshylyq bolyp, ury-qary kóbeıip turǵan zaman eken. Tipti asharshylyq­tan qorqaý­lyq­qa baratyndar adam ur­lap, etin jeıdi eken degendi de bala qulaǵy shalǵan Rymbek, bógdelerge erýge seskenip, qalyp qoıady. О́z betinshe surastyra kele, Ermakov kóshesin de tabady. Sol kóshede bir úıden áýelep qa­zaqsha án shyǵyp jatady. Qulaǵy eleń­dep, jańaǵy úıge baryp, esikti ashyp qalsa, kóp qazaqtyń ortasynda tórde dombyramen án salyp otyrǵan ákesin kóredi. Án salyp otyrǵan Smaq  osy sátte ánin doǵaryp, túk bolmaǵandaı: «Mine, meniń balam da keldi», dep dombyrasyn janyna qoıady. Qanshama kún jol júrgeni, qarny ashqany, qoryq­qa­ny bar bir japyraq Rymbek esik aýzynda esinen tanyp qulap qalady. Bul 1934 jyl edi.

Meni tań qaldyrǵany, árıne, 12 jas­taǵy balanyń sonaý Novosibirge bar­ǵany, ustaǵannyń qolynda, tiste­gen­niń aýzynda ketpeı aman-esen jet­ke­ni ǵana emes bolatyn. Onyń osy jol­daǵy ózin ózi saqtaýy, qarshadaı bolsa da aqyldylyǵy men suńǵylalyǵy edi…

Qazaq soldaty

Biz soǵysty kórgen joqpyz. Bizdiń áke-sheshelerimiz de mundaı qasiretti bas­tan keshken joq. Alaıda, ata-babalarymyz muz jastanyp júrip, qan maıdanda Otan qorǵady. Endeshe, sol ata­la­ry­myzdyń biri – Rymbek Baıseıitov.

Jıyrmaǵa tolar-tolmas shaǵynda Semeı oblysyndaǵy Lenın atyndaǵy sovhozda esepshi bolyp júrgen jigit el basyna kún týǵanda soǵysqa attanady. Qazaq soldattary qandaı qaısar bola­tyndyǵyn ójettigimen, birbetkeıligi­men pash etken jas soldat osy mine­zi­men-aq birden vzvod komandırine aınalyp, aǵa serjant retinde  surapyl so­ǵystyń sońǵy kúnderine deıin shaıqas­qan. Jaýǵa bet qaratpaı aıqasqan osy ot keshýde azamattyń eli úshin, qala berdi óz áýleti úshin, dúnıe esigin áli ashpaǵan ul-qyzdary úshin ózin saqta­ǵanyna san shúkirlik aıtasyń.

Uly Otan soǵysy kezinde 100-shi derbes atqyshtar brıgadasynyń qura­myn­­da Kalının maıdanyn zulym jaýdan azat etisken, Velıkıe Lýkı qalasynyń irgesinde fashıst tankısterine qarsy tize qosyp, qatar shaıqasqan Rymbek aǵamyzdyń maıdandas dosy – Qazaq­stannyń Halyq jazýshysy Ázilhan Nurshaıyqovtyń esteligin tebirenbeı oqý múmkin emes. «Velıkıe Lýkı túbin­de» dep atalatyn taǵylymy bólek sol povestiń negizinde talaı tarıh, qyr­shyn ketkenderdiń janbaı qalǵan shy­ra­ǵy jatyr. Qazaq soldattarynyń erli­gin, namyspen sýarylǵan órligin sulý da áserli sózben órgen Nurshaıyqovtaı jazýshynyń ǵajaıyp estelikteri Rymbek Baıseıitovtiń jaýyngerlik qyryn jarqyrata túsedi.

Uly Otan soǵysynyń surapyl kún­derinde Almatyda jasaqtalǵan 100-­shi der­bes atqyshtar brıgadasy 1942 jyly 25 qarashada Kalının oblysy­nyń Molodoı Týd derevnıasy túbinde jaýmen shaıqasty. Elden maıdanǵa jańa kelgen óńkeı órimdeı 20 jastaǵy jigitterdiń jaýyngerlik tusaýy osy derevnıa túbinde kesildi.

Keıin brıgada bir urysta vzvod komandıri Qajym Kóshekovten aıyrylyp, onyń ornyna Rymbek Baıseıitov vzvod komandıri bolyp júredi.

1943 jyldyń 1 qańtarynda bizdiń áskerler Velıkıe Lýkı qalasyn jaýdan azat etti. Biraq, munda jaýdyń úlken garnızony qalyp qoıdy. Dushpan jantalasyp, qalany qaıta alýǵa, sóıtip qorshaýdaǵy garnızonǵa qosylýǵa tyrysty. Bizdiń brıgada qalanyń batys jaǵynda qaharyn tógip, qarsy shabýyl­ǵa shyqqan fashıstermen beldesti.  Bir batareıa fashısterdiń 30 tankisimen jalǵyz aıqasty.

Árıne, bul joldar Ázaǵańnyń dosy Rymbekti saǵynǵanda jazǵan esteli­ginen alyndy. Osy shaıqasta maıdandas dostarynan aıyrylyp, ah urǵan Rymbek Baıseıitov óz vzvodymen 8 nemis tankisin jaıratady.

«Velıkıe Lýkıdegi shaıqas óz ke­zinde «Kishi Stalıngrad» atalǵan bolatyn. Bul operasııa alǵashynda Stalıngrad shaıqasyna qosalqy túrinde ǵana jobalanǵanymen, artynan Keńes Ar­mııa­synyń asa iri jeńisteriniń birine aınaldy», dep aıaqtalatyn estelik ke­ıip­kerimiz Rymbek Baıseıitovtiń erli­gin sıpattaıtyn bir ǵana mysal.

Tarıhtyń ózi azalanyp eske alatyn sol tórt jyldy, tulǵaly azamattyń ǵa­syrǵa bergisiz ǵumyryn bir taqyrypsha aıasynda tolyq baıandaý múmkin emes-aý.

Alaıda, oqqaǵary bar, bir perishtesi jebegen qazaq soldaty sol surapyldyń sheńgelinen aman shyǵyp, atamekenge oralady.

Qarjy mınıstri

Áli kúnge deıin birden mınıstr bolyp týǵan adam joq. Biraq, bólek bolmysty, erek tirlikti, jaýapkershiligi joǵary, adamgershiligi aldamaǵan azamattar – el tizginin ustasa,  ǵanıbet!

Alla jebep, aıaq-qoly bútin oralǵan jigitti elde sarǵaıa kútip otyrǵan anasy, aǵaıyn-jurty bar edi.

Uly Otan soǵysy jyldarynan ke­ıin kúıregen sharýashylyqty qalpyna keltirip, kúızelgen eldiń jaǵdaıyn tú­zeý isi – soǵystan aman oralǵan, maı­dan­gerlerdiń úlesine tıgen bolatyn. Nemis basqynshylarymen aıanbaı shaı­qasqan, maıdan dalasynda júz myńdap mert bolǵan bozdaqtardy kórip qaıtqan bul azamattar, beıbit eńbek maıdanyna  da bel sheshe kirisip elge oralmaǵan sol erler úshin de eselep eńbektenedi. Zamana júgin, jaýapkershiligin, beıbit kúnniń qadirin barynsha sezine bildi. Halqymyzdyń múshkil halge jetken áleýmettik jaǵdaıyn jóndeýge bar kúsh-jigerlerin aıamaı jumsady.

Jańasemeı qalasyndaǵy un kombınatynda qabyldaýshy bolyp jumysqa bilek sybana kirisip ketken Rymbek Baıseıitov bir jyldan soń-aq oblys­tyq qarjy bóliminiń aǵa ınspektory, salyq jáne alymdar bóliminiń bastyǵy qyzmetin atqara bastaǵan. Osy qyzmet­terde júrip ol syrttaı oqıdy.

Sonaý 1951 jyly Qazaq KSR Qarjy mınıstrligine bólim basqarmasynyń bastyǵyna orynbasar bolyp qyzmet satysynda órleı bastaǵan azamatty kóz kórgenderdiń bári da aldymen onyń kishipeıildiligin, kópshildigin, týra joldan taımaǵan adaldyǵyn alǵa tartady.

1974 jyly Qazaq KSR Qarjy mı­nıstri bolyp taǵaıyndalǵan Rymbek Baıseıitov jaýapkershiligi joǵary bul laýazymdy qyzmetti zeınetke shyqqan­sha on jyl atqarady.

«Respýblıkamyzdyń qarjy mınıs­tri Rymbek Baıseıitov Máskeýdegi Or­ta­lyq Qarjy mınıstrliginde Qazaq­stan­nyń ekonomıkasy men áleýmettik damýyna qatysty, qarjyǵa baryp tire­letin máselelerde óz oıyn batyl aıtyp, isti oń sheshetin. Mundaıda Rymbek Smaqulynyń boıyndaǵy bilgirlik, iskerlik, óz eliniń múddesine shynaıy berilgen eljandylyǵy anyq baıqalar edi. Ortalyqta jyldyq bıýdjetti qor­ǵap, bekitý kezderinde Rymbektiń bul qasıetterine talaı kýá boldyq. Ol iske janashyrlyqpen qarap, jergilikti jerlerden kelip jatqan talaı muqtaj­dyq­tarǵa jan-jaqty kóńil bólip, olardy sheshý jolynda úkimet tapsyrystaryn buljytpaı oryndaıtyn, – dep estelik qaldyrypty 14 jyl boıy Qazaqstan Úki­metin basqarǵan kórnekti qoǵam jáne memleket qaıratkeri Báıken Áshimov.

…Osyndaı el paıdasyna asatyn respýblıkanyń ishki qarjylanýynyń kózin tabýda mınıstrlik basynda Rymbekteı janashyr jannyń otyrýynyń áseri mol edi, deıdi sol kezdegi Máskeýdiń qabaǵyna qarap otyrǵan el zııalylarynyń bári de.

Som tulǵa

Ultymyzdyń shejiresinde sap tú­zegen tulǵalarǵa ýaqyt kókjıeginen kóz salsań, olardyń shoqtyǵyn kótergen basty ustanymy – halqyna tıgizgen paı­dasy ekenin túısinesiń. Rymbek Baı­seıitovti tulǵaǵa aınaldyrǵan da saýapty  tirlikteri.

«Sen erekshe jaralǵan meıirban, jurtqa jany ashyǵysh, jaqynǵa da alysqa da birdeı qamqor jan ediń, dosym. Respýblıka qarjysynyń tutqa­syn ustap otyrǵanda, ádebıet, máde­nıe­t, óner, ǵylym qaıratkerlerine kóp jaqsylyq jasadyń. Olardyń ónerdi órkendetip, ǵylymdy alǵa bastyrýyna qolyńnan kelgeninshe kómektesip otyr­dyń. Kimge qandaı kómek kórsetkenińdi maǵan san ret aıtqansyń. Olardyń bári meniń kúndelikterimde jazýly tur.

Ol ózgelerge jasaǵan jaqsylyǵyń ǵoı. Al bir maǵan jasaǵan jaqsylyǵyń qanshama!» – dep tebirengen eken kezin­de ataqty Ázilhan Nurshaıyqov aǵamyz.

«Nurshaıyqovtyń «Mahabbat qyzyq mol jyldar» atty romany  52 myń danamen shyǵarylsyn», degen sheshimge ti­keleı yqpal etken Rymbek Baıseıi­tov­teı jandarǵa ádebıet ómir boıy muq­taj bolyp óter. Bul jazýshynyń maıdandas dosynan kórgen sharapatynyń biri ǵana. Al, aǵamyzdyń el azamaty retinde ózi basqaratyn mınıstrliktiń quzyryna baǵynbaıtyn isterge aralasyp, talanttarǵa talaı qaraılasqanyn, olardyń baspanaly bolyp, ónermen, ǵylymmen alańsyz aralasýyna tıgizgen septiginiń ózin tize berseń, talaı áńgimeniń tıegi aǵytylady.

Burynǵy respýblıka Mınıstrler Keńesiniń Tóraǵasynyń orynbasary Sultan Jıenbaev óz esteliginde Rymbek Smaqulynyń tamasha qarjyger, óz isine tolaıym berilgen jan ekenin tolǵaı kele, Dinmuhamed Ahmetuly Qonaevtyń «O moem vremenı» dep atalatyn kitabynan Rymbek Baıseıitovke qatysty joldardy keltiripti. Dımash atamyz óz tusyndaǵy basqa mınıstr­ler­di de ataı otyryp, Rymbek Baıseıi­tov­tiń respýblıkamyzda josparly da mazmundy jumys júrgizgenin rızash­y­lyqpen sýretteıdi.

Sultan Jıenbaevtyń aıtýynsha, Rymbek Baıseıitovtiń qyzmetine kóńili tolǵan Dımash aǵa Qonaev qarjy mı­nıstrleriniń arasynan  ol kisige aıryq­sha qurmetpen qarap ótken.

Sol sııaqty respýblıka Ardagerler Ortalyq keńesiniń tóraǵasy retinde Maqtaı Saǵdıev aǵamyzdyń myna bir esteligi kóńilge shýaq uıalatady. «Elge, qoǵamǵa qyzmet  etýdiń jarqyn úlgisin keıingi býynǵa mysal qylyp, ǵıbrat etýden áste jalyqpaımyz. Bul oraıda, qudaıǵa shúkir, aýyz toltyryp aıta alatyn, alashtyń aıbaryna aınalǵan, aspandaǵy aı men kúndeı arystarymyzdy aıshyqtap kórsetetin jaryq juldyzdar jetkilikti. Osy alyptar tobyn tolyqtyryp turǵan tuǵyry bıik tulǵalardyń bel ortasynda Rymbek Baıseıitov syndy ardager aǵamyzdyń bolýy da jarasymdy», dep sóz saptap alyp, jasandylyqtan ada minezin, jadynyń myqtylyǵyn, isti sózbuıdaǵy salmaıtynyn naqty mysaldarmen dá­ıek­teı kele: «Ol kisiniń atap aıtar adamgershilik sapasynyń biri – adal­dy­ǵy bolsa kerek. Memlekettiń qarjysyn ustaǵan, halyq qazynasyn qaınatqan qolynyń tazalyǵymen birge, isine, dos-jaranǵa degen adaldyǵyn qosyp aıtyp otyrmyn. Qolynda kóp bıligi bola tura, ol kisiniń ádetinde ortaq yrysty tamyr-tanysqa, yqpal-bedelge qarap bura tartýǵa, bóle-jarýǵa jol ber­meıtin. Bolatyn sharýanyń yńǵaıyn, máseleniń sebep-saldaryn ashyq aıtyp, tıisti zańnyń talabyn dálelimen alǵa tartyp otyratyn», deıdi.

Eki márte Sosıalıstik Eńbek Eri atanǵan Nıkolaı Kýznesov Baıseıitov­tiń qarjy salasynda týma talant ekendigin bylaı baıandaıdy: «Rymbek Smakovıch polomal vse ranee sýshestvovavshıe godamı ınstrýksıı v mınısterstve ı stal tverdo na pýt avtomatızırovannogo metoda ýpravlenııa fınansovoı deıatelnostı v respýblıke, chto srazý skazalos na effektıvnostı vypolnenııa bıýdjeta strany.

Obaıatelnaıa ýlybka, dozvolennyı ıýmor v otnoshenııah s lıýdmı, harakterızovalı ego kak cheloveka bogatoı vnýtrenneı dýhovnostı. On byl lıýbım v seme ı sam ee lıýbıl, kak golýb rodnoe gnezdo. Manera ısklıýchıtelnoı prostoty v povedenıı byla prırodnoı, kak prıvolnaıa step ego rodıny».

Átteń, biraq, dúnıe jalǵan degen osy ǵoı. Dál osyndaı ǵajaıyp tulǵa­lardy ýaqyt umyttyrǵandaı da bolady. Baıseıitovteı bólek bolmysty qa­zaq ómir súrmegen sııaqty da kórinedi. Degenmen, dátke qýat, atpal azamat­tar­dyń endigi ǵumyryn uzartatyn ul-qyzy, táýelsiz tarıhy bar.

Shoń quda

Ul-qyz demekshi, Rymbek Smaquly­nyń ulyq bolyp turyp ta kishik bola alatyn qasıetin sol kezde atqa mingen azamattardyń bári de bir kisideı qýat­tasa da, shynaıy qarapaıymdylyǵyn quıryq-baýyr jesip, tós qaǵystyrǵan qudasy Ádilhan Zyqaevtan artyq aıtar adam tabylar ma eken? Qaı qyrynan qarasań da ǵumyry syılastyqqa sýarylǵan jan týraly jazylǵan «Shoń quda» esteliginiń ǵıbraty shynyn aıtý kerek, meni de kóp oıǵa qaldyrdy.

«Biz Qalıman ekeýmizdi áke, ana atandyrǵan tuńǵyshymyz Lenaǵa 1982 jyldyń jomart kúzinde táńirimen ta­las­qan taý eli – albannyń aýylyna – Raqań – Rymbek Baıseıitov, Maqań – Maǵ­rıpa Smaǵulqyzy quda bolyp tús­ti. Qarapaıym aýyl qazaǵyna búkil Qazaqstanǵa ǵana emes, Odaqqa áıgili iri qarjyger – Qazaqstannyń qara qazany­nyń tutqasyn ustap turǵan qarjy mınıstri Raqańmen, Maqyshpen quda bolamyz degen kimniń oıynda bolǵan. Aýyl túgil aýdan adamdary  mártebeli adamnyń quda bolǵanyna, qazaqshalap quda túskenine úlken mán berip, iltıpat, qurmet sanap, úlgi-ónege tutty.

Jasyratyny joq, laýazymdy adamdar qazaqtyń salt-dástúrin saqtap quda bolypty degendi ol kezde estigenimiz shamaly», deıdi Ádilhan aǵamyz.

«Bizder aýylda otyrsaq ta quda kelgende qudalarǵa syrtta jasalatyn qazaqy yrym-káde jasamadyq. Ol kezde qaımyǵatyn, qorǵanatyn ýaqyt. Ári mártebeli, úlken adamdarǵa yrym ja­saý­dy yńǵaısyz kórdik. Sóıtsek onymyz durys emes eken. Uly jandar da pende, qudalarymyz qazaqy dástúrdi jaqsy biletin bolyp shyqty».

Bir qaraǵanda, bul qarapaıym estelik sııaqty, alaıda, ańǵarǵan adam bul tustan da Rymbek aǵamyzdyń adam retindegi tereńdigin, alystan oılaıtyn parasatyn tappaı ma!

«Eki jaqsy qosylǵan  qaı jerde bar?»

Elý jylǵa jýyq erden túspegen jaısań adam týraly jaqsylardyń nar­qyn, sózdiń parqyn biletin kózkór­gen­der aıta berýden jalyqpas-aý.

Aqıqatynda, adamdy jaratqan ıe­miz baqytty etemin dese, aldymen tórt músheldi túgel etip jaratyp, aqyl-parasat bermek. Sodan keıin uıańdy jylytyp, ul-qyzyńdy dúnıege ákeletin adal jar bermek.

Mysaly, kórnekti qoǵam qaıratkeri, tuńǵysh Jer-sý komıssary Áshimbek Bektasovtyń 1978 jyly 5 naýryz kúni jazǵan kúndeliginde Maǵrıpa apamyz týraly mynadaı sózi bar: «Búgin maǵan qonaqqa Rymbek Smaquly óziniń juba­ıy Maqysh kelinmen kelipti. Maqysh­jan men Rymbekke halyq naqylynyń myna bir joly ádeıi arnap aıtylǵan­daı kórindi: «Bir jaqsy men bir jaman ár jerde bar, Eki jaqsy qosylǵan qaı jerde bar?».

Qarap otyrsaq, Rymbek Baıseıitov týraly estelikterdiń birde-biri Maǵrı­pa ájemizdi aınalyp ótpeıdi.

Maǵrıpa qajy Smaǵulqyzy da 44 jyl bir shańyraq astynda otasqan otaǵa­synyń aldynan kese ótpeı, tórt qubylasyn saı etip, qonaǵy arylmaıtyn úıdiń altyn ustyny  sııaqty sabyrly adam eken.

Qos burymy tirsegine túsken tár­bıeli qyzdy alǵashqyda týǵan sheshesin­deı bolyp ómirden ótken enesi – Kájeı kórip, unatady. Perzenti degende ana júregi aldamaıdy-aý. Rasynda da, Kájeı anamyzdyń kóńiline jaqqan qyz – Rymbek aǵamyzdyń ómirinde janǵan shyraqtaı, janyna demeý, qıyn-qystaý tirshiliginde de medeý bolyp, ul-qyzy­nyń ǵana emes, áýlettiń ardaqty anasyna aınalady. О́z otbasyn baqytty etemin degen kez kelgen qazaq áıeli Maqysh ájemizdeı tereń, tózimdi, izetti bolsa jaraǵany.

Myna jáıtke qarańyzshy, qaıran, bizdiń tektilikpen sýarylǵan sheshele­ri­miz! Osy Maqysh ájemiz eriniń 80 jyl­dyǵyna oraı jáne ómirden ozǵanyna 10 jyl tolǵanda ul-qyzy oqyp júrsin dep, ulaǵatty sózderin qaldyrypty.

О́ziniń boıjetken bula kúninen bas­tap syryn aqtarǵan aıaýly keıýana qaıyn atasy Smaq pen enesi Kájeı týraly tusqa kelgende, attaryn eshbir atap kórmegen ata-enesiniń esimderin jazǵany úshin de árýaqtarynan keshirim surap alady.

Boıyndaǵy tektiligi men qazaqy tár­bıesi – ómiriniń tumary bolǵan Ma­ǵrı­pa qajy Smaǵulqyzy Rymbek ata­myz­dyń shańyraǵy bala kúlkisiniń shatty­ǵyna shomylyp, qazany asylyp, qo­na­ǵy kútilip, aýyldan kelgen aǵaıyn-týysy bir jasap qaıtýyna búkil ómirin arnaǵan adam.

Mınıstrdiń áıeli bolyp turyp ta óktemsip sóıleýdi bilmeı, qazaqy qal­py­nan tanbaı ótken jaratylys ıesi. Maqysh ájemiz sabyrmen kún keship, ósip-ónip kele jatqan urpaǵyna salaýat  tilep otyrǵan ǵıbratty jan.

Osylaısha, búginde Baıseıitovter áýleti desek, báıterektiń butalaryndaı – Baqytbek pen Muratbek, Aıman, Sholpan, Rozanyń aty eske túsedi.

Rymbek Smaqulynyń ǵumyryn endi osy eki ul, úsh qyzdan órgen órimdeı-órim­deı, nemere-shóbereleri jalǵap otyr.

Ákeden ul týsa ıgi, áke jolyn qýsa ıgi, degendeı, úlkeni – Baqytbek Baıse­ıi­tov búginde «SentrKredıtBank» AAQ dırektorlar keńesiniń tóraǵasy. Mu­rat­bek Baıseıitov te bank isinde qyzmet ete­di. Qyzdary – Aıman, Sholpan, Roza da qarjy salasynan alysqa uza­ma­ǵan, óz mamandyqtarynyń maıtalmandary.

Aıtqandaı, búginde abzal jandy eshqashan umyttyrmaý úshin Semeı qa­lasynda Rymbek Baıseıitov atyndaǵy kóshe men keıipkerimizdiń esimindeı qar­jy-ekonomıka kolledji bar.

Mine, ókinbeıtindeı ómir súrgen adam týraly estelikti aıaqtaımyz. Hal­qy­na paıdasy tıgen tulǵaly azamat jaı­ly sózdiń sońy bul emes.

Osylaısha,  Abyraly qazaǵy qara­pa­­ıym soldattan Qarjy mınıstri dá­rejesine deıingi joldan ótipti. О́mirin adaldyqqa sýaryp, abyroıly ǵumyr keshti. Aınalasyna shapaǵatyn shashty.  Halqy oǵan qoǵam jáne memleket qaı­ratkeri degen mártebe berdi.

Adam ómirden ozarda: «Armanym joq», dep aıtýy úshin de uıaty azaptamaıtyn ulaǵatty kún keshýi kerek eken-aý.

Rymbek aǵamyz sózsiz armany oryn­dalǵan adamdardyń sanatynda. Demi úzilmeı eliniń Táýelsizdik alǵanyn kórdi, qala berdi týǵan jeri Abyra­ly­nyń qaıta aýdan bolýyn kóksegen perzent bul kúnge de kýá bolǵan.

Aınash ESALI,

«Egemen Qazaqstan».

ALMATY.