Otan ottan da ystyq
Beısenbi, 10 mamyr 2012 7:02
Men maıdanǵa 1942 jyly Arshaly aýdandyq komıssarıaty arqyly shaqyryldym. Soǵysqa daıyndyq sol kezdegi Aqmola qalasynda ótti de, kóp keshikpeı-aq bizdi 310-shy dıvızııanyń 261-shi atqyshtar polkynyń quramynda Aqmola beketinen batysqa qaraı alyp jóneldi. Osy tusta 310-shy atqyshtar dıvızııasyna azyraq toqtala keteıin. Soǵys jyldarynda Aqmola óńirinen maıdanǵa 63 myńnan astam adam attandy. Onyń ber jaǵynda Aqmola qalasy sol tusta jaýyngerlik bólimderdi qurastyrý ortalyqtarynyń birine aınalyp, nátıjesinde 1941 jyly 310-shy atqyshtar dıvızııasyn jasaqtaý jumysy óristedi. Qazaqstandyq 310-shy dıvızııa Uly Otan soǵysynyń shejiresine óziniń quramyna joǵary sapadaǵy jaýyngerler men komandırlerdi, qazaq, orys, ýkraın jáne basqa halyqtardyń uldary men qyzdaryn toptastyrǵan quramalardyń biri retinde endi.
Beısenbi, 10 mamyr 2012 7:02
Men maıdanǵa 1942 jyly Arshaly aýdandyq komıssarıaty arqyly shaqyryldym. Soǵysqa daıyndyq sol kezdegi Aqmola qalasynda ótti de, kóp keshikpeı-aq bizdi 310-shy dıvızııanyń 261-shi atqyshtar polkynyń quramynda Aqmola beketinen batysqa qaraı alyp jóneldi. Osy tusta 310-shy atqyshtar dıvızııasyna azyraq toqtala keteıin. Soǵys jyldarynda Aqmola óńirinen maıdanǵa 63 myńnan astam adam attandy. Onyń ber jaǵynda Aqmola qalasy sol tusta jaýyngerlik bólimderdi qurastyrý ortalyqtarynyń birine aınalyp, nátıjesinde 1941 jyly 310-shy atqyshtar dıvızııasyn jasaqtaý jumysy óristedi. Qazaqstandyq 310-shy dıvızııa Uly Otan soǵysynyń shejiresine óziniń quramyna joǵary sapadaǵy jaýyngerler men komandırlerdi, qazaq, orys, ýkraın jáne basqa halyqtardyń uldary men qyzdaryn toptastyrǵan quramalardyń biri retinde endi.
Mine, osy dıvızııanyń atqyshtar polkynyń quramynda aýdannan, ári ketse óz elimizdiń qalalarynan ári qaraı aıaq attap baspaǵan basym Lenıngradtan bir-aq shyqtym. Lenıngrad, Stalıngrad qalalaryn jaýdan azat etýge qatystym. Bul kezde bizge azdap demalys berdi. Sodan dereý 1-shi Ýkraına maıdanyna attandyq. Bul jolǵy soǵys maıdany men úshin qıyndyqtarmen bastaldy. 1943 jyldyń shilde aıynda Rebalsevo jerinde buıryqty oryndap júrgenimde, ózimizdiń jaýyngerler tastaǵan bombanyń ushqan jaryqshaǵynan sol aıaǵym jaralanyp, Kıslovodsk degen qaladaǵy gospıtalde úsh aı jatyp emdeldim. Sosyn komıssııanyń sheshimimen soǵysqa jaramdylyǵym anyqtalyp, qaıta maıdanǵa kiristim. Biraq, bul joly meni 4-shi gvardııalyq tank armııasynyń 49-shy mehbrıgada bólimshesine aýystyrdy. Bólimshe Svıatoshıno aýylynda eken. Meni mınomet vzvodyna navodchık etip taǵaıyndady. 1-shi Ýkraına maıdanyna joǵary jaqtan Dýbno, Shepetovka, Mobordy, oǵan qosa Ternopol, Kamenes-Podolsk qalalaryn jaýdan bosatý kerek degen talap qoıyldy. Bul talap oryndaldy da. Áıtse de sol jyldardaǵy bastan ótkizgen qıyndyqtarymyz esten shyqpastaı bop keýdemizde saqtaldy. О́ıtkeni, Ýkraınanyń ylǵaldy aýa raıy, qaıta-qaıta jaýyp esti shyǵaratyn jańbyry men batpaǵy eńsemizdi eze tússe de, «jaýdy jeńýimiz kerek» degen qudyretti sezimmen alǵa lap qoıatynbyz. Áıtpese, tankterdi sazdyń ústimen ıterip júrý, pýlemetterdi, oq salynǵan jáshikterdi arqalap júrý, oǵan qosa belge baılaǵan granat, sómke, kúrek, quty, protıvogaz, qurǵaq tamaqtarymyz, mine munyń bári asa qıyndyq keltiretin jaǵdaılar edi. Osy kúnderi Ýkraınanyń sazdy batpaǵyn, jańbyrly ormanyn, jaý qorshaǵan derevnıalaryn, kórgen qıyndyqtarymyzdy eske túsirgende «qalaı tiri qaldyq» dep tań qalamyn. «Qyryq jyl qyrǵyn bolsa da ajaldy óledi» degendi osyndaıda aıtatyn shyǵar?
Bizdiń 4-shi gvardııalyq tank armııasy 1-shi Ýkraına maıdanynda da abyroımen shaıqasa bildi. Jeńis Keńes odaǵynyń qolyna ótti. Biraq bul kezde de jaýdyń beti qaıtpaǵan edi. Azdaǵan úzilisten soń Polsha jerinen bir-aq shyqtyq. Bizdi polıaktar qushaq jaıa qarsy aldy deýge bolady. Jaıaýlatyp kele jatyp sharshaımyz ǵoı. Toqtaǵan jerlerimizde halyq japatarmaǵaı lap qoıyp, bizben áńgime-dúken qurady. Úılerinen sút, pisirilgen kartop, almasyn, basqa da taǵamdaryn alyp shyǵyp, bizdi tamaqtandyratyn. Áıelderi bizdiń, ıaǵnı, qyzyl armııa jaýyngerleriniń kıimderin jýyp beretin. Polıak aqsaqaldary oryssha jaqsy biledi eken, solardyń arqasynda bul halyqpen qarym-qatynasymyz jaman bolǵan joq. Lvov-Sandamarınskaıa jerindegi shaıqas birjarym aıǵa sozyldy. Skshelchıseı, Petrýkov Lodz qalalaryn da jeńispen aldyq. Sóıtip, alǵa qaraı jyljı otyryp Germanııaǵa da jettik.
Bizdiń 4-shi gvardııalyq tank armııasy munda basqa ózge armııalarmen tutasyp, 2 jarym mıllıon jaýyngerdiń qatarynda Berlındi alýǵa daıyndaldyq. Áli esimde, 1945 jyldyń 23-shi sáýirinde bizdiń 35-shi mehbrıgada nemisterdiń ortalyq baılanysyn qolǵa túsirdi. Ol Gıtlerdiń kúlli maıdanmen baılanysyp otyrǵan úlken baılanys eken. Sóıtip, Gıtlerdiń qoly kesildi de qaldy. 25 sáýirde Torgaý aımaǵynda bizdiń armııa amerıkandardyń armııasymen qosylyp Berlındi alýǵa umtyldyq. Iá, bul jeńis ońaıshylyqpen kelgen joq. Sol soǵysta qanshama adam qaza tapty, qanshamasy jaralandy, qanshasy tutqynda qaldy. Resmı derekterge súıensek, ekinshi dúnıejúzilik soǵysta jalpy alpys mıllıon adam qaıtys boldy delinse, sonyń 27 mıllıony Keńes odaǵynyń jaýyngerleri bolǵan eken. Tiri qalǵandarymyzǵa túrli ataqtar, orden-medaldar berildi. Biraq, sonyń bári bizdiń «Otanymyzdy qorǵaýymyz kerek» degen patrıottyq sezimderimizdiń janynda túkke turmaıtynyn búgingi urpaq bilýi qajet. О́z basym soǵysqa qatysqan ardagerlerdiń bárin qurmet tutamyn. Al, Otandy qorǵaý úshin qasyqtaı qany qalǵansha soǵysqan sol marqumdardyń jandary jánnatta bolsyn!
Kámataı TOQABAI,
qurmetti temirjolshy,
Astana stansasy temir jol toraby ardagerler keńesiniń tóraǵasy.
