Afına olımpıadasynyń chempıony Baqtııar Artaev: Úsh boksshymyzdyń altynǵa talasýǵa múmkindigi bar

Sársenbi, 20 maýsym 2012 7:50

Dúbir

Olımpıadaǵa 37 kún qaldy

Qazaqstan Afına Olımpıadasynda jalǵyz altyn aldy. Jartylaı fınalda eki dúrkin Olımpıada chempıony, búkil Reseı bolyp tileýin tilep otyrǵan Oleg Saıtovtyń aptyǵyn basyp, fınalda Kýba qabylanyn tas-talqan etip utqan Baqtııar Artaev altynmen qosa eń úzdik boksshyǵa beriletin Barker kýbogin elge ákelip, jankúıerlerdiń kóńilin kóterip tastaǵan edi.

Sársenbi, 20 maýsym 2012 7:50

Dúbir

Olımpıadaǵa 37 kún qaldy

Qazaqstan Afına Olımpıadasynda jalǵyz altyn aldy. Jartylaı fınalda eki dúrkin Olımpıada chempıony, búkil Reseı bolyp tileýin tilep otyrǵan Oleg Saıtovtyń aptyǵyn basyp, fınalda Kýba qabylanyn tas-talqan etip utqan Baqtııar Artaev altynmen qosa eń úzdik boksshyǵa beriletin Barker kýbogin elge ákelip, jankúıerlerdiń kóńilin kóterip tastaǵan edi.

Baqtııarmen suhbattastyq. Búginde Jambyl oblystyq ákimdiginde apparat basshysynyń orynbasary bolyp júrgen jampoz Qazaqstan boks quramasyn kózden tasa etpeıtinge uqsaıdy.

– Altyn alýǵa úsh boksshymyzdyń ábden múmkindigi bar, – deıdi ol.

– Eń aldymen, árıne, Serik Sápıevti aıtar edim. Eki dúrkin álem chempıonynyń Olımpııa oıyndarynyń chempıony bolýyna Beıjińde shamasy jetip tur edi. 2006 jyly Dohada ótken Azııa oıyndarynda taılandyq Manýsty aıqyn jeńse de jeńisi urlanǵanyn ózińiz de bilesiz. Beıjińde shırek fınalda sol Manýs Bonjýmongty bas-kózge qaramaı tolassyz uramyn dep qarsy soqqyǵa kezigip qala berdi. Sál aqylǵa salyp, sál qorǵanysty kúsheıtkende kúmánsiz jeńetin edi bizdiń Serik. Sápıev únemi shabýylda júrip, ashyq qalady. Áıtsede, úsh raýnd boıy toqtaýsyz  uratyn Serikteı boksshylar álemde sırek. Sonymen qatar, Londonda altynnan olja salýǵa Danııar Eleýsinov pen Ádilbek Nııazymbetovtiń qaýqary jetedi dep oılaımyn.

– Biz de seni Beıjińde eki dúrkin Olımpııa oıynda­ry­nyń chempıony bolady dep oılap edik. Buǵan deıin beti eshkimnen qaıtpaǵan, eki dúr­kin álem chempıony, ózi qa­tysqan barlyq halyqaralyq jarystarda birinshi orynnan túsip kórmegen Matveı Korobovty sharshy alańda tas-talqan ettiń. Taýy shaǵylyp kórmegen Matveı senen ońbaı jeńilgennen keıin áýesqoı bokstan ketti.

– Biraq, aǵylshyn boksshysynan jeńilip qaldyń deısiz ǵoı…

– Degim keledi. Buryn-soń­dy aty-jóni jahandy dúril­det­pegen boksshydan birinshi raýndta jeńilgennen keıin asy­­­­­­ǵyp ketken sııaqtysyń. Alǵa qaraı enteleı berdiń. Aǵyl­shynǵa da keregi sol, ashyl­ǵan sátterińdi qur ji­bermedi.

– “Buıyrmaǵanǵa qýǵan jet­peıdi” degen sóz bar ǵoı. Ras, tak­tıkalyq qateler jiberip qoı­dym. Alǵashqy jyldary oılap qalsam, tún ortasynda ornymnan turyp ketetinmin. Keıin saba­myzǵa tústik qoı.

– Sosyn bapkerler talasty. Jattyqtyrýshyń Nurlan Aq­úrpekovpen áń­gi­mede ol “Aǵa-aý, Baqtııar qı­syq urady. Jat­tyqtyrý­shysy álsiz” dep Artaevty menen alyp qoı­ǵysy kelgender tabylyp jatyr”, dep nalyǵan. Biraq, esh­kimniń qoıt-qoı­ty­na kónbeı, jat­tyqtyrý­shyń­dy aýystyr­ǵan joqsyń. Nur­lan aǵań myq­ty bapker ǵana emes, júregi qyl­daı názik, tula boıy sezim­ge sýarylǵan jaısań azamat qoı.

– Durys aıtasyz. Menen ke­ıin de Ǵanı Jaılaýov bastaǵan serke jigitterdi úlken sportqa qosty. Keıbir oblystarda bir mem­lekettiń bapkerimen sany para-par jattyqtyrýshylar bar. Bári qo­sylyp, bir Aqúr­pekovtiń daıyn­daǵan shákirt­terindeı boksshylar bermedi sportqa. Osyndaı nem­quraı­dylyq qynjyltady meni. Sport fýnksıonerleri ózara egesti qoıyp, áýeli qaltany tol­tyrýdy emes, el namysyn qorǵaýǵa jaraıtyn sańlaqtar­dy qarjylan­dy­rýdy, memleket mártebesin asqaq­tatýdy oılamaı sporttaǵy kóshimiz túzel­meıdi.

– О́ziń de sport basqar­ma­synyń tizginin ustap kór­diń. Jaraıdy, jas boldyń delik, oı­laǵan josparla­ryńdy jú­zege asyrýǵa múm­kindigiń jet­pedi delik. Sport­taǵy aǵala­ryńnyń ishinen bólekteı ala­tyndaryń bar ma?!

– Árıne. Qyzylorda oblys­tyq sport jáne dene tárbıesi bas­qarmasynyń bastyǵy Sadyq Mus­tafaevty erekshe aıtar edim. Sadyq aǵa sport tizginin qolǵa almaı turǵanda Qyzyl­orda oblysy Olımpıadadan medal arman­damaq túgili birde-bir ret lısenzııa ala almaıtyn. Qazir Ilıa Ilınsiz Olımpııa oıyndarynyń, álem chempıo­natta­ry­nyń sáni kelmeıdi. Dáýlet degen inimiz grek-rım kúresinen álem chem­pıonatynyń qola medalin jeńip aldy. Aýyr atletter sabynda qazaq jigitteri kóbeıdi. Sonyń biri-jattyǵýda Ilıamen birdeı ziltemir kóteretin Almas О́te­shov. Ol da Olımpıadaǵa barady. Rús­tem Sybaevtan keıin qanshama boksshylar ósip shyqty osy óńirde. Qaı ja­rys­qa barsam, Sa­dyq aǵa sport­shylardyń ishinde júredi. Talant­tylarǵa jaǵdaı jasaıdy. Týǵan baýyryndaı janyna tartady. Sonyń arqasynda alaqandaı Qyzylorda oblysy olımpıadashy oblystar­dyń qata­ryna qosyldy. Ońtústik Qazaq­stan oblysyndaǵy Bolat Qy­ryqbaev aǵamyz jaıly da osylaı aıtýǵa bolady. Elshil, memle­ket­shil. Biraq, Bekzat pen Muh­tar­handy bergen qasıetti óńirde Bir­jan Jaqypovtan basqa jigit­terdiń kórinbeıtindigi oılantady. Syrt­tyń ózine ke­reksiz bolyp qalǵan daıyn sportshysyn qınal­maı satyp alýǵa ár­kimniń aqyly jetedi. Shyn myq­ty bolsań, el ishindegi talantty tap, solarǵa jaǵdaı jasa. “О́z ulyń ózeginen tepseń de ket­peı­di” dep dana hal­qymyz bekerge aıtpaǵan bolar.

Qazaqstannyń ulttyq komandasy

– Durys eken. Paıymyń unady. Danııar Eleýsinov pen Ádilbek Nııazymbetovtiń al­tynǵa talasýǵa kúshi jetedi dediń. Olımpıada  chempıony kól­deneń kók atty emes, kózi jetken soń aıtady dep qýanyp turmyz.

– Danııar Eleýsinov – óte talantty boksshy. Gýanchjoýda ót­ken Azııa oıyndarynda alty jek­pe-jegin taza utyp, bir ǵana soqqy ótkizgen boksshy Azııa sportynda joq desem, qateles­pespin. Biraq, sol Danııar el chempıonatynda ala-qula oıyn ótkiz­di. Iаǵnı, ózine talabyn álsiretip alǵan. Boıy, qoly uzyn, qor­ǵanysy tastaı, eń basty erek­sheligi jyldam, qarsylasynyń amal-tásilin kózinen oqyp qoıatyn Danııar esh alańsyz jattyqsa, esh­kimge aldyrmaıdy.

Ádil­bek Nııazymbetov te óte sezimtal, aqyldy boksshy. Men bul tizimge Birjan Jaqypovty da qosar edim. Birjannan ataqty Zoý Shı­mıngtiń ózi aıaq tartady.

– Sonymen, boksshylary­myz­ǵa boljamyń qandaı? “Qa­zaqtar kelip qalypty. Barlyq altyndardy saýdyratyp qor­jyn­da­ryna salyp bereıik” deı­tindeı Londonda kútip otyr­­ǵan naǵashy jurt joq.

– Árıne. Men jobamdy aıttym. Bir altyn, bir kúmis, bir qola medal alsaq, bas bapker Myrzaǵalı Aıtjanov bastaǵan quramaǵa ar­tyl­ǵan úmittiń aqtal­ǵany. Olım­pıada – shúlen taratatyn jer emes. Biraq, Qazaqstan Boks fede­rasııa­synyń prezı­denti Tımýr Qu­lybaev bastaǵan aǵalarymyzdyń boks qura­masy­nyń alańsyz da­ıyndalýǵa sińir­gen eńbegi mem­leket mereıiniń kóterilýine, qazaq baıraǵynyń London aspanynda jelbireıtine jetki­zedi dep sen­gimiz keledi.

– Apparat basshysynyń orynbasary degen qyzmettiń ózgege moıyn burǵyzbaı­tyn­dyǵy belgili. Sonda da sport jaıyn baǵamdap júretin­digiń qýantady. Saǵan taǵy bir saýal. Búgingi sportqa ne jet­peıdi, qaı salaǵa salǵan qar­jy ózin ózi aqtamaı jatyr dep oılaısyń?

– Sóz yńǵaıynda aıttym ǵoı, úlken sportqa memleketshildik tur­ǵydan qaraý kerek. El ishin­degi talanttarǵa qoldaý men jana­shyrlyq kerek. Bizden halqy kishi memleketter kúrep alyp otyrǵan altyndy kóptep alý úshin aýyl sportyna qamqorlyq kerek. О́zińiz surap qaldyńyz, qaı sport túrine salǵan qarjy tıimsiz dep. Eger men sport basshysy bolsam, búgingi qazaq­standyq fýtbolmen qoshtasar edim. Eshqaısysynyń kóńiline kel­mesin, biraq, dopty qısyq teýip júrip 10 myń dollar jalaqy alatyndaı elge ne eńbek sińirdi. О́zimizde oınasa da, syrtta oınasa da qıraı jeńiledi. Mem­lekettiń mıllıardtaǵan qar­jysy sý aıaǵy qurdym bolyp jatyr. Qaı klýb kóp aqsha tólese, soǵan aýyp júre beretin fýtbolshylarda otandyq patrıotızm, namys bar degenge onshalyqty senbeımin. Mysaly, bir fýtbol­shynyń ortasha jala­qysy ataqty sportshynyń tap­qanyn áldeneshe oraıdy. Men ózim Olımpııa oıyndarynyń chempıony bolyp júrip, 500 dollar aılyq alyp júrdim. Eger ná­tı­jeń kó­ńildegideı bolmasa, onyń ózi kesi­lip qalady. Al, Qazaqstan fýtbol quramasynyń kapıtanyna “osy aqshaǵa oınaısyń ba?” dese­ńiz, «osy­nyń esi durys pa!» deı­tindigine men kepil. Dúnıejúzinde dop tebetinderdiń so­ńyn­da qozy kósh keıin júrgenimiz de namysqa tıedi. Maǵan oblys ákimderi jas, talantty sport­shylarǵa beriler qar­jy­ny fýt­bol­shylardyń qal­ta­syna bekerge salyp berip jat­qandaı kórinedi.

– Sonda ne isteý kerek dep oılaısyń?

– Sol fýtbolshylarǵa bóline­tin qarjyny bir-aq jyl shektese, qa­zaq­tyń barlyq aýyldarynda kóńil­degideı sport ortalyqtary salynar dep oılaımyn. Jaqsy­lyq aǵamyzdan bastap, boksqa kókpar tartyp júrip kelgen Muh­tar­handar aýyldan shyqty. So­lardyń qatary kóbeıip, ult­tyń mereıi asqaqtar edi, rýhy kóte­riler edi. Úlken sportta ataǵy bar mem­lekettiń de dúnıe jú­zinde bedeli úlken.

Bul – azamat retindegi óz oıym. Oıymdy ashyq aıtýǵa quqym bar shyǵar, á?

– Ishińde qaınap jatqan dú­nıe kóp sııaqty. Jana­shyr­lyq­pen aıtyp jatqanyńdy qıraı je­ńilip júrgen fýtbolshylarymyz da tú­siner, aıtar ýáji joq qoı dep oılaımyz. Reseı ataqty sportshylaryna ómirlik zeınet­a­qy taǵa­ıyn­dap jatyr. Sport jáne dene tár­bıesi isteri jó­nindegi agenttik tór­aǵasy da Parlamentke óz jobasyn usyn­dy. Qanaǵat­tan­dyra ma, seni?

– Qudaıǵa shúkir, men jerge qarap otyrǵan joqpyn. Bir kisideı jaǵdaıym bar. Biraq, úlken sport úshin baryn, tipti  densaýlyǵyn bergen sport­shyǵa 40 myń teńge az dep oılaımyn. Olımpııa oıynda­ry­nyń chempıony, álem chempıony degen bizde saýsaqpen sanaýly ǵana. Árıne, oǵan úsh-tórt memle­kettiń basyn qosyp, álem chempıonatyn ótkize bere­tin sport túr­lerin qosýǵa bolmaıdy.

Qazaqtyń alǵashqy Olımpııa oıyndarynyń chempıony – Ál­jan aǵa, Jaqsylyq aǵa, búgingi Ilıa Ilınder halyq batyry. Qazaq degen halyqty, Qazaq­stan degen memleketti dúnıe júzi­ne tanytty. Olar týraly balalar­ǵa arnalyp kitaptar jazy­lyp, derekti telefılmder túsirilse, búldir­shin­der­ge Qajy­muqannan bastap mýlt­fılm jasalsa, urpa­ǵymyz ja­han­­danýda jutylyp ket­peıdi. Osyǵan ala­qandaı Kavkaz ha­lyq­tary dá­lel. Ultyn da, dás­túrin de eshkimge bılet­peıdi. Taza ustaıdy.

Ulan-ǵaıyr dalasyn attyń ústinde naıza kezep júrip qor­ǵaǵan qazaqtyń búgingi urpaǵy bótenniń batyrlaryn ónege tut­paı, erkin ósý úshin osyndaı jumystar jasalýy kerek dep oılaımyn.

London Olımpıadasynda qa­­­zaq­tyń kók baıraǵy jel­bi­rep, án­uranymyzdyń oryndalýyna qush­­tar bolyp júrgen Baqtııar ini­ńizdiń armany osy.

– Rahmet. О́ziń sııaqty ult­jandy azamattarymyz kó­beıe bergeı.

Baqtııar TAIJAN,

“Egemen Qazaqstan”.

Almaty.