Taý kótergen Tolaǵaı
Seısenbi, 10 shilde 2012 7:33
Dúbir
Olımpıadaǵa 17 kún qaldy
Áńgime taý kótergen Tolaǵaı – ziltemirshi Ilıa Ilın týraly bolyp otyr. Ol elimiz egemendikke jetkeli bergi jyldarda olımpııalyq sport túrleri boıynsha álemniń úsh dúrkin chempıony atanǵan ekinshi sportshy boldy. Ol bul ataqqa 1995 jyly en taqqan shańǵyshy Vladımır Smırnovtyń jetistigin qaıtalady (jalpy, bul sportshy keńes kezeńin qosqanda, álemniń 4 márte chempıony atandy). Al Ilıa úsh mártelik mártebege el táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy qarsańynda, byltyrǵy jylǵy qarasha aıynda qol jetkizdi.
Seısenbi, 10 shilde 2012 7:33
Dúbir
Olımpıadaǵa 17 kún qaldy
Áńgime taý kótergen Tolaǵaı – ziltemirshi Ilıa Ilın týraly bolyp otyr. Ol elimiz egemendikke jetkeli bergi jyldarda olımpııalyq sport túrleri boıynsha álemniń úsh dúrkin chempıony atanǵan ekinshi sportshy boldy. Ol bul ataqqa 1995 jyly en taqqan shańǵyshy Vladımır Smırnovtyń jetistigin qaıtalady (jalpy, bul sportshy keńes kezeńin qosqanda, álemniń 4 márte chempıony atandy). Al Ilıa úsh mártelik mártebege el táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy qarsańynda, byltyrǵy jylǵy qarasha aıynda qol jetkizdi.
Bolashaq Olımpıadanyń bir dúrkin, álemniń úsh márte jáne álemniń jastar (jasóspirimder) arasyndaǵy eki ret chempıony atanatyn alyp tulǵanyń esimi birinshi ret respýblıkalyq baspasóz betinde 1998 jyly jarq etti. Buǵan osy jyly on jasar Ilıanyń elimizdiń 18-ge deıingi jasóspirimder arasyndaǵy birinshiliginde erekshe kózge túskeni sebep bolyp edi. Sol joly jastary ózinen eki esege jýyq úlken áriptesterimen saıysqa qaımyqpaı túsken balaqaı óz salmaǵy boıynsha tórtinshi oryn aldy. Degenmen, jas balanyń bul jetistiginiń ózi mamandar men jýrnalısterdiń nazaryn ózine qatty aýdaryp ketken. Sondyqtan respýblıkalyq «Kazahstanskaıa pravda» gazeti osy chempıonat jaıyndaǵy esepti maqalasyn «Bolashaq álem chempıony Qyzylordada turady» dep súıinshilegen maqalasyn bastaqyryppen jarııalady. Maqala «Ol áli jeńimpaz bolǵan joq, biraq mindetti túrde bolady, tek segiz-toǵyz jyl kúte turýymyzǵa týra keledi» degen joldarmen aıaqtaldy. Basylym tilshisiniń bul baılamy shynynda da naǵyz kóripkeldik bolyp shyqty. Biraq avtor birer jerde múlt ketti. Ilıa arada bar-joǵy jeti jyl ótkesin, bir jyldyń ishinde eki ret – álemniń jastar jáne eresekter arasyndaǵy chempıony ataǵyna qol jetkizdi. Jáne sol 1998 jylǵa deıin-aq bir ret Qazaqstannyń jasóspirimder arasyndaǵy chempıony atanyp úlgergen edi.
Osylaı jasynan dúıim jurtty ózine jalt qaratqan Ilıa 1988 jylǵy 24 mamyrda Qyzylorda qalasynda orys ulany Aleksandr Gennadevıch pen grek qyzy Galına Iаkovlevna Ilınderdiń otbasynda úsh uldyń úshinshisi bolyp dúnıege keldi. Ol sport zaldyń esiginen alǵash ret 6 jasynda óziniń erkinen tys attady. Sebebi, úlken aǵasy Alekseı osy kezde aýyr atletıkamen dendep aınalysyp júrdi de, áke-sheshesiniń azannan keshke deıin jumystan qoldary bosamaǵasyn, qaraýsyz qalatyn Ilıany ózimen birge ertip ketýge májbúr boldy. Eki jyl osylaı temir kótergenderdiń janynda oınap kelgen balaqaı 1996 jyly 8 jasynda seksııaǵa jazyldy. Oǵan bul kezde ziltemir kóterýshilerdiń oıyndary unap qalǵan edi. Al taǵy bir jyldan keıin, 1997 jyly Qyzylordada aýyr atletıkadan respýblıkanyń jasóspirimder arasyndaǵy chempıonaty ótip, jattyqtyrýshy Vılorıı Pak 9 jasar erekshe daryndy balany oblys quramasy sapynda osy jarysqa qosty da jiberdi. Sol kezde Ilıa óziniń birinshi sensasııasyn jasady. Ol 15 jasqa deıingi jasóspirimder arasynda 30 kelige deıingi salmaqta synǵa túsip, aldyna jan salmady. Al kelesi, 1998 jyly joǵaryda aıtylǵan jastary 18-ge deıingi jasóspirimder arasynda aıryqsha kózge túsip edi…
Budan keıin Ilıa Ilın respýblıkanyń óz qatarlastary arasyndaǵy saıystarynda eshkimge jeńis bermeýge aınaldy. Ol 2004 jylǵa deıin artyq-kemi joq otyz shaqty medal jeńip alsa, solardyń úsheýi ǵana altyn júlde emes-tin. Tap osy 2004 jyly Ilıa birinshi ret halyqaralyq arenada kórindi. Ol Taılandtyń astanasy Bangkok qalasynda ótken jastar arasyndaǵy qurlyq birinshiliginde óz salmaǵy boıynsha eki kishi, bir úlken altyn medaldardy túgel jeńip aldy. Osynda 21 jastaǵy jasóspirim jigitter arasynda jasyndaı jarqyldaǵan 16 jasar oǵlan sonymen birge týrnırdiń eń úzdik aýyr atleti de atandy. Al 2005 jyldyń kókteminde Ońtústik Koreıanyń Pýsan qalasynda ótken álemniń jastar arasyndaǵy chempıonatynda jer sharynda ózimen teńdes qurdasy joq ekenin dáleldep berdi. Bul dodaǵa ony óziniń jeke jattyqtyrýshysy Vılorıı Pakpen birge ataqty túrik mamany Enver Túrkelerı daıyndady. Sodan beri ol birneshe Olımpıada chempıonyn shyǵarǵan bul kisiniń júıesi boıynsha jattyǵyp keledi. Bilikti bapkerdiń tálimi arqasynda koreı jerinde qossaıysta 374 kelini baǵyndyrǵan Ilıa ózinen keıin ekinshi oryn alǵan bolgar shtangashysynan 11 keli alǵa ketti.
Osy 2005 jyldyń qarasha aıynda Katar astanasy Doha qalasynda álemniń eresekter arasyndaǵy chempıonaty da jalaý kóterdi. Sol jazda ǵana mektep bitirip, Qyzylorda memlekettik ýnıversıtetiniń dene tárbıesi fakýltetine oqýǵa túsken 17 jasar Ilıa arab aımaǵynda da aıdy aspannan bir-aq shyǵardy. Osynda 85 kelige deıingi salmaqta 30-dan astam (mundaı básekelester sany burynǵy chempıonattarda bolǵan emes) qarsylasynyń arasynda ol qossaıysta 386 keli salmaqpen bas báıgeni jeńip aldy. Julqa kóterýde 170 kelige toqtap, besinshi orynǵa syrǵyp ketken atlet óziniń súıikti jattyǵýy – serpe kóterýde 216 kelini baǵyndyryp, álem rekordyn jasady. Osy salmaq arqyly tuǵyrdyń birinshi satysyna ornalasyp qana qoıǵan joq, álemniń eń úzdik shtangashysy degen ataqty da jeńip aldy. Osy kezde 17 jasar výnderkındti óz eliniń quramasy sapynda kórgisi kelgen úmitkerler qaptap ketti. Sonyń ishinde Reseıden de, Ilıanyń naǵashy jurty – Grekııadan da sholǵynshylar kelip, onyń aldyna «altyn taýdy» úıip qoıdy. Biraq óziniń týǵan elin jaqsy kóretin oǵlan olardyń bárinen de bas tartty.
Ilıa kelesi 2006 jyly 94 kelige deıingi salmaqqa aýysyp, taǵy da eki dúrkin álem chempıony atandy. Aldymen mamyr aıynda Qytaıdyń Ganchjoý qalasynda ótken jastar arasyndaǵy jarysta top jardy. Sosyn qazan aıynda Domınıkan respýblıkasynyń Santo-Domıngo qalasynda tý kótergen eresekter arasyndaǵy birinshilikte 392 keli salmaqpen básekelesteriniń bárinen basyp ozdy. Ol munda julqa kóterýde – 175, serpe kóterýde 217 kelini aldy. Al osy jylǵy jeltoqsanda Katardyń baıtaǵy Doha shaharyna taǵy da atbasyn burdy. Bul joly julqa kóterýde – 175, serpe kóterýde – 226, qossaıys qorytyndysynda 401 keli salmaq alyp, Azııa oıyndarynyń jeńimpazy boldy. Arada eki jyl ótkennen keıin, 2008 jyly Ilıa Beıjiń Olımpıadasynda bul salmaǵyna taǵy 5 keli qosyp, tórt jylda bir aınalyp keletin eń basty sıkldyń da chempıonaty atandy. Ol 2007 jyly Olımpııalyq oıyndarǵa birjaqty daıyndalý maqsatynda eshqandaı týrnırge qatysqan joq. Al Qytaı astanasynda julqa kóterýde – 180, serpe kóterýde 226 kelini alyp, eki jattyǵý boıynsha 406 kelige qol jetkizip, basty qarsylastaryn artta qaldyrdy.
Beıjiń Olımpıadasynan keıin Ilıa ózine bir jylǵa úzilis jarııalady. Bul ýaqytta jattyǵýdy tolyq toqtatqan ol sol kezge deıin alyp kelgen jaraqattaryn emdeýge kóńil bóldi. Tek 2009 jyly ǵana tuǵyr mańyna qaıta oralǵan atlet 2010 jyly aldymen Qazaqstannyń chempıony degen ataǵyn ózine qaıtaryp aldy, sodan soń Qytaıdyń Gýanchjoý qalasynda ótken Azııa oıyndarynda taǵy da chempıon atandy.
Osy zamannyń «Ilıa Mýromesi» atanyp júrgen Ilıa Ilındi úshinshi márte álem chempıony ataǵyna Parıjdegi birinshilik jetkizdi. Fransýz astanasynda ol julqa kóterýde – 181, serpe kóterýde 226 kelini baǵyndyryp, qossaıysta 407 kelilik nátıje kórsetti. Baıqap turǵan bolsańyzdar, osy 226 keli salmaq sońǵy jyldary Ilıanyń kileń baǵyn jandyryp júr. Biraq aldaǵy jyldarda bul mejeniń «qolushyn bere almaı» qalýy yqtımal. Álbette, jyl saıyn tolysyp kele jatqan atlettiń keler jyldar údesine de daıyndap júrgen sybaǵasy az bolmasa kerek.
Sóz sońynda aıta ketetin bir jáıt, keshegi-búgingi zamanda Qazaqstannyń 8 aýyr atleti álem chempıony degen ataqqa ıe bolǵan bolsa, solardyń 5-ýi bul tabysqa respýblıkamyzdyń táýelsizdik alǵan jyldarynda qol jetkizdi. Keńes zamanynda Iýrıı Zaısev, Vıktor Mazın jáne Anatolıı Hrapatyı jahan jeńimpazy atansa, egemendik kezeńinde Ilıa Ilın, Zýlfııa Chınshanlo, Maııa Maneza, Svetlana Podobedova, Vladımır Sedov sol bıikten kórindi. Ras, ataqty A.Hrapatyı álemniń myqtysy degen ataqqa bes ret qol jetkizip ketken. 2006 jyldan keıin bıylǵa deıin úzilis jasap almaǵanda, bul bıiktikti Ilıanyń da baǵyndyrýy ábden múmkin edi. Degenmen, keıipkerimizdiń áli jas ekenin eskersek, bul mejege de jete alatynyna kúmán keltirýge bolmaıdy. Munyń arǵy jaǵynda Ilıa Olımpıadanyń eki dúrkin chempıony atanýdy aldyna maqsat etip qoıyp otyr.
Serik PIRNAZAR,
«Egemen Qazaqstan».
